مفهوم شناسي و مصداق يابي اهل بيت (عليهم السلام) غلامحسين زينلي

كتابخانه تخصصي حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > مفهوم شناسي و مصداق يابي اهل بيت (عليهم السلام)

ضرورت شناخت اهل بيت (عليهم السلام)
7
قرائن دروني شمول آية تطهير بر اهل‌بيت (عليهم السلام)
14
قرائن بروني شمول آية تطهير بر اهل‌بيت (عليهم السلام)
17
اشتمال آية تطهير بر ساير امامان شيعه
23
ويژگي‌ها و اوصاف امامان (عليهم السلام) در حديث مذکور
27
کتاب شناسي
39

كتابخانه تخصصي حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > مفهوم شناسي و مصداق يابي اهل بيت (عليهم السلام)

________________________________________ 1 ________________________________________
بسم الله الرحمن الرحيم
________________________________________ 3 ________________________________________
مفهوم شناسي و مصداق يابي اهل بيت (عليهم السلام)
غلامحسين زينلي
________________________________________ 7 ________________________________________
ضرورت شناخت اهل بيت (عليهم السلام)
شايد برخي چنين تصوّر کنند که گفت و گو پيرامون «اهل بيت (عليهم السلام) » و تلاش براي شناختن و شاساندن آنان، مسئله‌اي قديمي است و در عصر حاضر، اثري بر آن مترتّب نيست، در حالي که اگر به کلام خداوند و سنّت نبيّ اکرم (صلّي الله عليه وآله) مراجعه کنيم و در آن بينديشيم، به وضوح مي‌يابيم که مطالعه و پژوهش پيرامون اين مسئله و شناخت مفهوم و مصاديق اهل بيت پيامبر (صلّي الله عليه وآله) براي امّت اسلامي، امري کاملاً حياتي است.
خداوند در قرآن کريم، اهل بيت پيامبر (صلّي الله عليه وآله) را از هر گونه آلودگي، پاک و منزه دانسته1 و محبّت و دوستي آنان را به عنوان مزد رسالت نبيّ اکرم بر
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . {إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً}؛ خدا فقط مي‌خواهد آلودگي را از شما خاندان (پيامبر) بزدايد و شما را پاک و پاکيزه گرداند (احزاب / 33).
________________________________________ 8 ________________________________________
همة مسلمانان فرض دانسته است.(1)
پيامبر اسلام نيز که سخن ايشان مؤيّد به کلام خداوند است،(2) در حديث متواتر «ثقلين» با بيان جملة «إنّي تارک فيکم ما إن تمسّکتم به لن تضلّوا بعدي، کتاب الله و عترتي أهل بيتي...»3 اهل بيت را همتاي کتاب خدا به شمار آورده و استمرار هدايت امت اسلامي را پس از خود، تنها در پرتو تمسّک به قرآن و عترت، ميسّر دانسته است و اعلام داشته که اين دو، هميشه با هم‌اند و هيچ گاه از يکديگر، جدا نخواهند شد: «... و لن يفترقا حتّي يردا عليَّ الحوض... »4.
آن حضرت، در حديث «سفينه»، اهل بيت (عليهم السلام) را به کشتي نوح تشبيه کرده و نجات امت اسلامي را تنها در گرو تمسّک به کشتي هدايت آنان، ممکن دانسته است.5
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . {قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبي}؛ بگو: "به ازاي آن (رسالت) پاداشي از شما نمي‌خواهم، مگر دوستي خويشاوندانم" (شوري/23).
2 . {وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوي * إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْيٌ يُوحي} (نجم / 3 و 4).
3 . سنن، ترمذي، 5/328؛ المستدرك، حاکم نيشابوري، 3/148؛ مسند، ابن حنبل، 3/17؛ المعجم الكبير، طبراني، 5/190 و 205
4 . همان.
5 . ابوذر غفاري از پيامبر (صلّي الله عليه وآله) نقل کرده که فرمود: "مثل أهل بيتي فيکم مثل سفينة نوح من رکبها نجا و من تخلّف عنها غرق" (المستدرك، حاکم نيشابوري، 2/343؛ معجم الزوائد، هيثمي، 9/265؛ تاريخ بغداد، خطيب بغدادي، 12/91؛ حلية الأولياء، ابونعيم، 4/306؛ الدرّ المنثور، سيوطي، 4/434).
________________________________________ 9 ________________________________________
آري، تأمّل در کلام خداوند و سخنان رسول گرامي (صلّي الله عليه وآله) و نقش اهل بيت (عليهم السلام) در هدايت امت اسلامي، ضرورت شناخت مصاديق اهل بيت پيامبر (صلّي الله عليه وآله) را بيش از پيش روشن مي‌سازد. چنين تأمّلي، هر فرد مسلمان متعهّدي را وا مي‌دارد تا به درستي، اين اسوه‌هاي طهارت و پاکي را بشناسد و آنان را الگوي زندگي خويش قرار دهد و در جهان پر حادثة کنوني، بر کشتي نجات اهل بيت (عليهم السلام) سوار شده و خود را به ساحل نجات رساند. اين، همان حقيقتي است که پيشواي مذهب شافعي نيز در سرودة خود به آن اشاره دارد و مي‌گويد:
و لـمّا رأيـت الناس قـد ذهب بـهم
مــذاهـبهـم فـي أبـحـر الـغيّ و الجهـل
رکبت علي اسم الله في سفن النجاة
و هم أهل بيت المصطفي خاتم الرسل1
يعني: هنگامي که ديدم مذاهب گوناگون، مردم را به درياهاي جهل و گمراهي سوق داده است، با نام خدا بر کشتي‌هاي نجات اهل بيت مصطفي (صلّي الله عليه وآله) ، خاتم پيامبران، سوار شدم.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . ديوان شافعي، 334.
________________________________________ 10 ________________________________________
پس چنان نيست که اين مسأله، متعلّق به روزگاران گذشته باشد، بلکه همان گونه که تدبّر در قرآن و پيروي از کتاب الهي، مسأله‌اي نو و مورد نياز است، شناخت و پيروي از همتاي قرآن، يعني اهل بيت پيامبر (صلّي الله عليه وآله) نيز مسأله‌اي تازه و مورد نياز است.
مراد از اهل بيت (عليهم السلام)
مقصود از اهل بيت در بحث حاضر، معناي لغوي آن، يعني همة بستگان و همسر و فرزندان شخص نيست، بلکه مقصود، معناي اصطلاحي آن است که قرآن کريم، در آية تطهير، آن را دربارة اهل بيت پيامبر (صلّي الله عليه وآله) به کار برده است1.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . احزاب، 33. (إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً)؛ خدا فقط مي‌خواهد آلودگي را از شما خاندان [ پيامبر ]بزدايد و شما را پاك و پاكيزه گرداند.
ضرورت شناخت اهل بيت:
________________________________________ 11 ________________________________________
مصاديق اهل بيت (عليهم السلام) در نظر مفسّران
مسلمانان به پيروي از قرآن کريم و سخنان پيامبر، عبارت «اهل بيت» را در اهل بيت رسول خدا استعمال کرده‌اند. اين مسأله به گونه‌اي شهرت يافته که ارادة معناي ديگري از آن، نيازمند به قرينه است1؛ با اين وجود، شماري از مفسّران اهل سنّت در اين مسأله تشکيک کرده و ضمن پذيرفتن اهل بيت پيامبر (صلّي الله عليه وآله) (علي، فاطمه، حسن و حسين (عليهم السلام) ) به عنوان مصاديق آيه، افراد ديگري را نيز جزء مصاديق اهل بيت دانسته‌اند. اهمّ اقوال آنان چنين است:
الف: گروهي، به جز علي، فاطمه، حسن و حسين (عليهم السلام) ، همسران پيامبر (صلّي الله عليه وآله) را نيز از اهل بيت دانسته‌اند.(2)
ب: برخي مصداق اهل بيت را خود پيامبر و
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . قاموس قرآن، قريشي، 1 / 137
2 . تهذيب تاريخ دمشق، ابن عساکر، 4/208 ـ 209؛ تفسير الكبير، رازي، 25/209؛ فتح القدير، شوکاني، 4/208؛ الجامع لأحكام القرآن، قرطبي، 14/183.
________________________________________ 12 ________________________________________
همسران آن حضرت دانسته‌اند.(1)
ج: برخي معتقدند منظور از اهل بيت، تنها زنان پيامبرند. اين قول را عکرمه به سعيد بن جبير و ابن عباس نسبت داده است.(2)
د: برخي معتقدند مصاديق اهل بيت، همة بني‌هاشم‌اند؛ يعني آل علي، آل عقيل، آل جعفر و آل عباس. اين قول از زيد بن ارقم نقل شده است.(3)
هـ : عقيدة بسياري از مفسّران بر اين است که منظور از اهل بيت (عليهم السلام) ، پيامبر اکرم (صلّي الله عليه وآله) ، علي، فاطمه، حسن و حسين (عليهم السلام) است. اين قول را برخي از همسران رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) مانند ام سلمه، عايشه و زينب و جمع زيادي از صحابه، مانند سعد بن ابي وقاص، ابوسعيد خدري، واثلة بن اسقع، ابن عباس، علي بن ابي طالب، حسن بن علي، جعفر بن ابي طالب، جابر بن عبدالله، عمر بن ابي طلحه،‌ براء بن عازب و ثوبان، غلام رسول خدا، نقل کرده‌اند.4
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . تهذيب تاريخ دمشق، ابن عساکر، 4/209.
2 . الدرّالمنثور، سيوطي، 6/602؛ فتح القدير، شوکاني، 4/278.
3 . معجم الكبير، طبراني، 5/182؛ الدرّ المنثور، سيوطي، 6/605؛ فتح القدير، شوکاني، 4/280؛ 14/183.
4 . شواهد التنزيل، حاکم حسکاني، 2/26 ـ 30، 33 ـ 35، 38 ـ 41، 43 و 50؛ تفسير القرآن العظيم، ابن کثير، 3/492 ـ 494؛ المستدرك، حاکم نيشابوري، 3/146، 147 و 150؛ الدرّ المنثور، سيوطي، 6/3، 6 ـ 605؛ جامع البيان، طبري، 22/7 و 8؛ تلخيص( (المستدرك، ذهبي، 3/147؛ سنن الكبري، بيهقي، 7/63؛ مشكل الآثار، طحاوي، 1/332 و 334؛ مسند، ابن حنبل، 1/391، 6/45، 10/177 و 197؛ الجامع الصحيح، مسلم، کتاب فضائل صحابه، باب 4 و کتاب فضائل اهل بيت النبي (صلّي الله عليه وآله) ، باب 9؛ سنن، ترمذي، کتاب مناقب، باب 21 و 32؛ فرائد السمطين، جويني، 2/15، 18 و 22.
________________________________________ 13 ________________________________________
در پاره‌اي از روايات، افزون بر افراد ياد شده، در ذيل قول پنجم، از ساير امامان شيعه هم نام برده شده است1، شيعة اماميه، بر اينکه آية تطهير همة امامان را نيز شامل مي‌شود، اتفاق نظر دارند2. حال بايد ديد، آية شريفه، شامل چه کساني است و چه کساني از دايرة شمول آيه خارج‌اند. براي بررسي اين مسأله، از قرائن دروني و بيروني آية مورد نظر، مدد مي‌جوييم.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . آية التطهير، موحد ابطحي، ج 1 و 2.
2 . جوامع الجامع، طبرسي، 372.
مصاديق اهل بيت: در نظر مفسّران
________________________________________ 14 ________________________________________
قرائن دروني شمول آية تطهير بر اهل‌بيت (عليهم السلام)
الف: کساني که همسران رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) را مشمول آيه مي‌دانند، به اين نکته تمسّک کرده‌اند که جملات پيش و پس از آية تطهير، همگي دربارة همسران پيامبر (صلّي الله عليه وآله) است، اما بايد توجّه داشت که مسئلة ياد شده نه تنها دلالتي بر شمول آيه نسبت به زنان پيامبر (صلّي الله عليه وآله) ندارد، بلکه خود قرينة روشني است بر اينکه مخاطب آية تطهير، کساني غير از همسران پيامبرند؛ چرا که در جملات پيش و پس از آيه، تمامي ضماير به صورت مؤنث آمده (کنتنّ، أمتعکنّ، أسرّحکنّ، تردن، لستنّ، اتّقيتنّ،
في بيوتکنّ)، در حالي که در آية تطهير، جهت خطاب تغيير کرده و ضماير آن، به صورت مذکر (عنکم، يطهّرکم) آمده است. اين امر، به روشني دلالت دارد بر اينکه مصاديق آيه، کساني غير از
________________________________________ 15 ________________________________________
همسران پيامبرند.
ب: لسان آية تطهير، لسان مدح و ستايش است و از مقام بلند اهل بيت (عليهم السلام) حکايت دارد، در حالي که لسان آيه‌هاي مربوط به همسران پيامبر (صلّي الله عليه وآله) ، لسان پرهيز دادن و ترساندن ا ست؛ از اين رو، هرگز نمي‌توان هر دو لسان را مربوط به يک گروه دانست.
ج: مفاد آية تطهير، اعطاي نوعي مصونيّت از گناه و لغزش، و عصمت دارندگان مقام تطهير است، در حالي که همسران پيامبر (صلّي الله عليه وآله) به اتفاق مسلمانان، مصون و معصوم از خطا و گناه نبوده‌اند.
د: منظور از «اراده» در آية شريفة تطهير ارادة تکويني است. با توجّه به اين نکته، مي‌توان پرسيد: آيا مراد از زدودن پليدي از اهل بيت (عليهم السلام) در آية شريفه، دور ساختن و دفع پليدي است (يعني اينکه آنها از آغاز هيچ گونه پليدي نداشته‌اند) يا برداشتن و رفع آن است (يعني آلودگي بوده، اما خداوند آن را برطرف کرده است). اگر فرض نخست منظور باشد، در اين صورت، تمام زنان پيامبر (صلّي الله عليه وآله) يا دست کم بيشتر آنان، پيش از اسلام در پليدي (شرک و کفر) بوده‌اند؛ در نتيجه، از حکم آيه خارج‌اند. اگر فرض دوم (برداشتن پليدي) منظور باشد،
________________________________________ 16 ________________________________________
چاره‌اي نداريم جز آنکه پيامبر اکرم (صلّي الله عليه وآله) را از حکم آيه خارج بدانيم؛ زيرا در زندگي پيامبر (صلّي الله عليه وآله) ، هيچ گونه پليدي وجود نداشته است، در حالي که رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) به طور قطع، در حکم آيه داخل است. پس فرض نخست، ثابت و فرض دوم، منتفي مي‌گردد و زنان پيامبر (صلّي الله عليه وآله) به طور قطع، از حکم آيه خارج مي‌گردند.(1)
هـ : مقصود از اهل بيت (عليهم السلام) در آية تطهير، اهل بيت پيامبرند که منحصراً ساکن يک خانه بوده‌اند، يعني فاطمه، اميرالمؤمنين و دو فرزندشان حسن و حسين (عليهم السلام) . اين که به نظر برخي، مقصود آيه، همسران رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) است، درست نيست؛ چون خانه‌هاي همسران آن حضرت، يک خانه نبود، بلکه خانه‌هاي آنان، متعدّد بوده که در آن ساکن بوده‌اند. دليل اين مطلب، سخن خداوند در صدر آية تطهير است که مي‌فرمايد: {وَ قَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ}(2) که خطاب، متوجّه کساني است که در خانه‌هاي پيامبر (صلّي الله عليه وآله) مي‌زيسته‌اند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . جوامع الجامع، طبرسي، 372.
2 . احزاب، 33
ممفهوم شناسي و مصداق يابي اهل بيت :
ردر::
قرائن دروني شمول آية تطهير بر اهل بيت:
________________________________________ 17 ________________________________________
قرائن بروني شمول آية تطهير بر اهل‌بيت (عليهم السلام)
افزون بر قرائن دروني آيه، قرائن بروني ديگري نيز وجود دارد که همسران پيامبر (صلّي الله عليه وآله) را از شمول آية تطهير خارج مي‌سازد. اين قرائن را در ذيل پي مي‌گيريم:
الف: بي گمان، خداوند در آية تطهير، مقام بزرگي را براي اهل بيت (عليهم السلام) ثابت کرده و آن را به همة مسلمانان اعلام داشته است. حال، چگونه مي‌توان تصوّر کرد که همسران پيامبر (صلّي الله عليه وآله) به چنين مقام ارجمندي رسيده باشند، اما از وجود چنين فضيلتي براي خود غافل باشند، تا آنجا که هيچ يک از آنان، حتي براي يک بار، چنين فضيلتي را براي خود يادآور نشده و ديگران را نيز بدان توجّه نداده است!؟ نه تنها در تاريخ چنين فضيلتي از آنان نقل نشده، بلکه از قول خود آنان نقل شده که گفته‌اند:
________________________________________ 18 ________________________________________
آية تطهير در حقّ غير ايشان (يعني خمسة طيّبه) نازل شده است.
ب: محدّثان شيعه و اهل سنّت، در شأن نزول آية تطهير، روايات متواتري را از پيامبر (صلّي الله عليه وآله) نقل کرده‌اند. اين روايات، پيامبر اکرم (صلّي الله عليه وآله) علي، فاطمه، حسن و حسين (عليهم السلام) را مصاديق اهل بيت (عليهم السلام) معرفي مي‌کند.
به نظر مي‌رسد بهترين راه براي تعيين دقيق مصاديق اهل بيت، مراجعه به رواياتي است که از قول خود پيامبر (صلّي الله عليه وآله) در تفسير آية شريفه صادر شده است.
آري، چگونه مي‌توان باور کرد که رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) در حديث ثقلين، سفينه، امان و...، تمسّک به اهل بيت (عليهم السلام) را ماية سعادت دنيا و آخرت امّت اعلام کند، اما آنان را معرفي نکند و مصاديق اهل بيت را در هاله‌اي از ابهام باقي گذارد؟!
حقيقت آن است که پيامبر (صلّي الله عليه وآله) در مواضع متعدّد، از جمله در اجتماع باشکوه صحابه، اهل بيت (عليهم السلام) را معرفي کرده است تا هيچ عذر و بهانه‌اي براي هيچ کس باقي نماند. رسول خدا (صلّي الله عليه وآله)
________________________________________ 19 ________________________________________
به عنوان يگانه کسي که بي هيچ اختلافي، صلاحيت تفسير قران و بيان معاني پنهان آن را داراست1 و به تصريح قرآن کريم، هيچ گاه از خود سخني نمي‌گويد و گفتارش برخاسته از وحي الهي است،(2) در تعيين مراد آية تطهير و بيان مصاديق آن، دو شيوة مؤثر برگزيده است:
1 ـ شيوة بيان گفتاري؛
2 ـ شيوة بيان رفتاري.
1 ـ مصاديق آية تطهير در بيان گفتاري پيامبر (عليهم السلام)
طبق روايات فراواني که از طريق شيعه و اهل سنّت رسيده است، رسول اکرم (صلّي الله عليه وآله) پس از نزول آية تطهير، پارچه‌اي به دست مبارک خويش گرفت و علي، فاطمه، حسن و حسين (عليهم السلام) را زير آن برد و سپس فرمود:
«اللهمّ هؤلاء أهل بيتي و هؤلاء أهلي و عترتي فأذهب عنهم الرجس و طهّرهم تطهيراً»3؛ پروردگارا! اينان اهل بيت من و اهل و خاندان من‌اند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . {وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ} (نحل / 44).
2 . {وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوي * إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْيٌ يُوحي} (نجم / 3 و 4).
3 . شواهد التنزيل، حاکم حسکاني، 2/34، 38، 43، 44 و 50؛ تفسير القرآن العظيم، ابن کثير، 3/492 و 494؛ المستدرك، حاکم نيشابوري، 3/146 و 150؛ مشكل الآثار، طحاوي، 1/334؛ جامع البيان، طبري، 22/7 و 8؛ مسند، ابن حنبل، 10/177
________________________________________ 20 ________________________________________
هر گونه آلودگي را از آنان دور کن و کاملاً پاکشان گردان.
شمار اين روايات که نزد شيعه و سنّي به «حديث کسا» شهرت يافته، به ده‌ها عدد بالغ مي‌شود و جمع کثيري از صحابة رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) آن را نقل کرده‌اند.
امّ سلمه همسر رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) که طبق نقل بيشتر روايات، اين جريان در خانة او روي داده، از پيامبر (صلّي الله عليه وآله) تقاضا مي‌کند تا اجازه دهند او نيز به جمع اصحاب کسا بپيوندد و از اين فيض بزرگ بهره‌‌مند شود، اما رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) از پيوستن او به جمع اصحاب کسا مانع شده، با تعابير محبّت آميزي از او دلجويي مي‌کنند؛ تعابيري چون: «يرحمک الله، أنت علي مکانک و أنت علي خير و إلي خير، و إنّک من أزواج النبيّ...»1
غير از امّ سلمه، همسران ديگر پيامبر (صلّي الله عليه وآله) همچون عايشه2 و زينب3 نيز عين ماجراي مذکور را نقل کرده و تصريح کرده‌اند که آية تطهير دربارة
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . شواهد التنزيل، حاکم حسکاني، 2/34، 38، 43، 44 و 50؛ تفسير القرآن العظيم، ابن کثير، 3/492 و 494؛ المستدرك، حاکم نيشابوري، 3/146 و 150؛ مشكل الآثار، طحاوي، 1/334؛ جامع البيان، طبري، 22/7 و 8؛ مسند، ابن حنبل، 10/177
2 . همان.
3 . فرائد السمطين، جويني، 2/18
________________________________________ 21 ________________________________________
خمسة طيّبه نازل شده است.
غير از همسران رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) شمار زيادي از بزرگان صحابه1 نيز تصريح کرده‌اند که آية تطهير دربارة خمسة طيبه نازل شده است.
2 ـ مصاديق آية تطهير در بيان رفتاري پيامبر (صلّي الله عليه وآله)
روش ديگري که پيامبر (صلّي الله عليه وآله) براي تعيين مراد از آية تطهير و بيان مصاديق آن برگزيدند، شيوه‌اي ابتکاري و فراموش نشدني در مدت زماني نسبتاً طولاني، در معرفي اهل بيت (عليهم السلام) بود؛ بدين سان که سپيده دم، هنگامي که براي اقامة نماز صبح از خانه خارج مي‌شدند، به در خانة فاطمه (عليها السلام) مي‌رفت و مي‌فرمود:
السلام عليکم و رحمة الله و برکاته أهل البيت {إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً} الصلاة رحمکم الله؛ درود، رحمت و برکات خدا بر شما اهل بيت باد. «خداوند اراده کرده تا هر گونه پليدي را از شما اهل بيت دور گرداند و کاملاً پاکتان سازد» (وقت) نماز (است، مهيّا شويد) رحمت خدا بر شما باد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . اسامي آنان و منابعي که سخنان آنها در آن ثبت شده، پيشتر گذشت.
________________________________________ 22 ________________________________________
مدت اين روش رفتاري پيامبر (صلّي الله عليه وآله) را ابوسعيد خدري، چهل روز1، انس بن مالک، شش ماه2، ابوحمراء شش و در نقلي هفت يا هشت ماه3، و ابن عباس، نه ماه4 اعلام داشته‌اند.
به نظر مي‌رسد علّت اختلاف در مدت زمان مذکور، آن است که هر يک از راويان، تنها مدتي که خود شاهد آن بود، روايت کرده است؛ بنابراين، ناسازگاري در نقلهاي ياد شده مطرح نيست.
همان‌گونه که گذشت، رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) از همان آغاز نزول آية تطهير با تعيين مصاديق اهل بيت، راه هر گونه تفسير ناروا را در اين باره بستند. اين اقدام پيامبر (صلّي الله عليه وآله) موجب شده است تا جز معدودي که نظرشان وزني ندارد، کسي در اختصاص اين آيه به پنج تن ترديد نکند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . شواهد التنزيل، حاکم حسکاني، 2/44، ح665؛ الدرّ المنثور، سيوطي، 6/606
2 . تفسير القرآن العظيم، ابن کثير، 3/492؛ شواهد التنزيل، حاکم حسکاني، 2/18، 21، 22 و 25
3 . الدرّ المنثور، سيوطي، 6/606 و 607؛ تفسير القرآن العظيم، ابن کثير، 3/492
4 . الدرّ المنثور، سيوطي، 6/606
قرائن بروني شمول آية تطهير بر اهل بيت:

كتابخانه تخصصي حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > مفهوم شناسي و مصداق يابي اهل بيت (عليهم السلام)

________________________________________ 23 ________________________________________
اشتمال آية تطهير بر ساير امامان شيعه
چنان که پيشتر گذشت، کاربرد واژة «اهل بيت» در روزگار پيامبر (صلّي الله عليه وآله) در ميان امت اسلامي به طور ويژه براي خاندان پاک آن حضرت بود؛ به گونه‌اي که هرگاه اين واژه بدون پسوند به کار مي‌رفت، همگان از آن، مصاديقي جز خاندان پيامبر اسلام (صلّي الله عليه وآله) نمي‌فهميدند و عنوان «اهل بيت»، معرّف خاندان پاک آن حضرت بوده است.(1)
بي گمان، اين مسأله به تبعيّت از شخص پيامبر (صلّي الله عليه وآله) و به سبب تأکيد فراواني بود که آن حضرت دربارة افراد خاص با عنوان «اهل بيت» به کار مي‌برد. در واقع، مصاديق «اهل بيت»، همان کساني بودند که از سوي پيامبر اکرم (صلّي الله عليه وآله) با عناوين ديگري همچون، «عترت»، «اصحاب کسا»، «آل محمد (صلّي الله عليه وآله) » و...، به امت اسلامي معرفي گرديدند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . مفردات الفاظ القرآن، راغب، 64
________________________________________ 24 ________________________________________
حال، مي‌گوييم، مصاديق اهل بيت پيامبر (صلّي الله عليه وآله) ، بيش از افراد ياد شده است و اطلاق واژة «اهل بيت» بر افراد ياد شده، از باب حصر نيست؛ به گونه‌اي که واژة «اهل بيت» به افراد مذکور اختصاص داشته باشد و ساير امامان شيعه را شامل نشود، بلکه جريان حديث کسا، از قبيل آية تطهير بر افراد موجود از اهل بيت (عليهم السلام) بوده است، نه حصر در آنها؛ در غير اين صورت، به عقيدة دانشمندان اماميه و جمع کثيري از دانشمندان اهل سنّت، همة امامان اماميه جزء‌ اهل بيت پيامبر (صلّي الله عليه وآله) به شمار مي‌آيند. اين مطلب از رواياتي که در معرفي اهل بيت نقل شده، به خوبي استفاده مي‌شود؛ براي مثال، طبق برخي از روايات، پيامبر (صلّي الله عليه وآله) در شب ازدواج علي و فاطمه8 آية تطهير را تلاوت کرد و پس از ازدواج آنان تا چهل روز پيوسته در خانة آنها مي‌آمد و مي‌فرمود:
«السلام عليکم أهل البيت و رحمة الله و برکاته. الصلاة رحمکم الله، {إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً} أنا حرب لمن حاربتم، أنا سلم لمن
________________________________________ 25 ________________________________________
سالمتم.1»
همچنين دانشمندان شيعه و اهل سنّت پذيرفته‌اند که امام مهدي که در آخرالزمان قيام خواهد کرد و با برچيدن بساط ظلم، حکومتي جهاني بر اساس عدل و داد بنا خواهد کرد، از اهل بيت پيامبر (صلّي الله عليه وآله) است. نمونه‌هايي از احاديث پيامبر (صلّي الله عليه وآله) که مفيد اين معناست، چنين است:
علي (عليه السلام) از رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) نقل مي‌کند که فرمود: «المهديّ منّا أهل البيت».(2)
ابوسعيد خدري از پيامبر9 نقل مي‌کند: «المهديّ‌ منّي...».(3)
ام سلمه از رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) نقل مي‌کند که فرمود: «المهديّ من عترتي من ولد فاطمة».(4)
چنان که مي‌بينيد، رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) در احاديث ياد شده مهدي (عليه السلام) را از اهل بيت خود به شمار آورده‌اند، حال آنکه مهدي (عليه السلام) نه تنها در آن زمان وجود نداشت، بلکه تا زمان تولد وي، حدود دويست و پنجاه سال باقي مانده بود.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . الدرّ المنثور، سيوطي، 6/606؛ معجم الزوائد، هيثمي، 9/267.
2 . سنن، ابن ماجه، کتاب الفتن، باب 34؛ مسند، ابن حنبل، 1/84؛ سنن، ابوداود، کتاب المهدي؛ المستدرك، حاکم نيشابوري، 4/557.
3 . همان.
4 . الدرّالمنثور، سيوطي، 6/58؛ سنن، ابوداود، کتاب المهديّ.
________________________________________ 26 ________________________________________
همچنين دانشمندان فريقين، رواياتي را از رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) نقل کرده‌اند که بر طبق آنها، پيامبر (صلّي الله عليه وآله) تعداد جانشينان خود و خلفاي امت اسلامي را دوازده تن معرفي کرده و براي آنان اوصافي برشمرده‌اند که مجموع آن اوصاف، جز بر امامان دوازده گانة تشيع، بر کس ديگري تطبيق پذير نيست. نمونه‌اي از نقل‌هاي روايات مورد نظر چنين است: مسلم در صحيح خود از رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) نقل مي‌کند که فرمود:
لايزال الدين قائماً حتّي تقوم الساعة أو يکون عليکم اثنا عشر خليفة کلّهم من قريش1؛ همواره دين خدا استوار و پابرجاست تا آنکه قيامت به پا شود يا دوازده نفر خليفه براي شما وجود داشته باشند که همگي آنان از قريش‌اند.
حديث فوق را بخاري از سه طريق2، مسلم از هشت طريق3، ابوداود از دو طريق4، ترمذي از دو طريق5 و احمد بن حنبل از 32 طريق6 نقل کرده‌اند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . الجامع الصحيح، مسلم، کتاب اماره، باب1
2 . صحيح، بخاري، کتاب احکام، باب 51؛ التاريخ الکبير، بخاري، 3/185 و 8/411
3 . الجامع الصحيح، مسلم، کتاب اماره، باب 1
4 . سنن، ابوداود، کتاب المهديّ
5 . سنن، ترمذي، کتاب الفتن، باب 46
6 . مسند، احمد بن حنبل، 5/106، ذيل احاديث جابر بن سمرة
اشتمال آية تطهير بر ساير امامان شيعه
________________________________________ 27 ________________________________________
ويژگي‌ها و اوصاف امامان (عليهم السلام) در حديث «لايزال الدّين قائما...»
اهمّ ويژگي‌هاي امامان (عليهم السلام) در حديث مذکور بدين قرار است:
عدد آنان دوازده نفر است: «... اثنا عشر خليفة...».
همگي آنان از قريش‌اند: «... کلّهم من قريش».
اين دوازده نفر خلفاي کلّ امّت‌اند، نه بخشي از امّت.
در حديث جابر بن مسرة آمده: «يکون لهذه الأمّة اثنا عشر خليفة...» 1
در حديث ابوجحيفه آمده: «لايزاد أمر أمّتي صالحاً حتّي يمضي اثنا عشر خليفة کلّهم من
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . مسند، ابن حنبل، 5/106؛ المعجم الكبير، طبراني، 2/198؛ كنزالعمّال، متقي هندي، 12/33
________________________________________ 28 ________________________________________
قريش»1.
در حديث عبدالله بن مسعود آمده: «أنّه سئل کم يملک هذه الأمّة من خليفة؟ قال: اثنا عشر کعدّة نقباء بني إسرائيل»2.
مسروق3 مي‌گويد: ما در کوفه نزد عبدالله بن مسعود نشسته بوديم و او به ما قرآن مي‌آموخت. مردي از او پرسيد: اي اباعبدالرحمان! آيا شما (اصحاب پيامبر) از آن حضرت پرسيديد که اين امّت چند نفر خليفه خواهند داشت؟ عبدالله در پاسخ گفت:
از هنگامي که به عراق آمده‌ام، تو نخستين کسي هستي که از من چنين پرسشي مي‌کني. آنگاه افزود: آري، ما از رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) اين سؤال را پرسيديم و آن حضرت در پاسخ فرمود: «دوازده تن خواهند بود به تعداد نقباي بني‌اسرائيل»4.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . المستدرك، حاکم نيشابوري، 3/618؛ معجم الزوائد، هيثمي، 5/190؛ التاريخ الکبير، بخاري، 8/411؛ كنزالعمّال، متقي هندي، 12/32، ح33849
2 . مسند، ابن حنبل، 2/55؛ المستدرك، حاکم نيشابوري، 4/501؛ معجم الزوائد، هيثمي، 5/344؛ فتح الباري، ابن حجر عسقلاني، 13/211؛ سلسلة الصحيحة، الباني، 2/719 ـ 720
3 . اسامي آنان و منابعي که سخنان آنها در آن ثبت شده، پيشتر گذشت.
4 . همان.
________________________________________ 29 ________________________________________
چنان که مي‌بينيد، در همة اين روايات سخن از اين است که اين دوازده نفر، خلفاي «امّت»اند و واژة «امّت» همة پيروان پيامبر اکرم (صلّي الله عليه وآله) را تا قيامت شامل مي‌شود و به هيچ وجه نمي‌توان واژة «امّت» را به مسلمانان قرن اوّل يا دوم هجري اختصاص داد.
دوران خلافت اينان بلافاصله پس از پيامبر (صلّي الله عليه وآله) آغاز مي‌شود: «يکون من بعدي اثنا عشر أميراً (خليفة) کلّهم من قريش»1
وقتي به گذشتة امّت اسلامي مي‌نگريم، جز امامان اهل بيت پيامبر (صلّي الله عليه وآله) گروهي را نمي‌يابيم که تعداد آنان دوازده نفر، همگي از قريش، خلفاي کلّ امّت اسلامي، و آغاز خلافتشان بلافاصله پس از پيامبر (صلّي الله عليه وآله) باشد و جهان هيچ گاه از وجود يکي از آنان خالي نباشد.
دانشمندان اهل سنّت در توجيه احاديث فوق کوشيده‌اند تا با گزينش جمعي از حاکمان اموي و عباسي و انضمام آنان به خلفاي راشدين، دوازده نفر مذکور در روايات فوق را تعيين کرده و آنان را مصداق آن روايات قرار دهند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . سنن، ترمذي، کتاب فتن، باب 46؛ المعجم الكبير، طبراني، 2/214؛ مسند، ابن حنبل، 5/99.
________________________________________ 30 ________________________________________
قاضي عياض و ابن حجر مي‌گويند: خلفاي دوازده گانة رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) عبارت‌اند از: 1.ابوبکر؛ 2. عمر؛ 3. عثمان؛ 4 . علي؛ 5 . معاويه؛ 6.يزيد؛ 7. عبدالملک بن مروان؛ 8 . وليد بن عبدالملک؛ 9. سليمان بن عبدالملک؛ 10. يزيد بن عبدالملک؛ 11. هشام بن عبدالملک و 12. وليد بن يزيد بن عبدالملک1.
سيوطي مي‌نويسد: هشت تن از خلفاي دوازده گانة رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) عبارت‌اند از: 1. ابوبکر؛ 2.عمر؛ 3. عثمان؛ 4 . علي؛ 5 . حسن بن علي؛ 6.معاويه؛ 7. عبدالله بن زبير و 8. عمر بن عبدالعزيز.
وي آنگاه احتمال داده که دو نفر ديگر از خلفاي دوازده گانه، المهتدي و الظاهر از حاکمان عباسي باشند؛ چون اين دو به عقيدة سيوطي، افراد عادلي بوده‌اند!
وي سپس مي‌افزايد: «و اما دو نفر ديگر باقي مانده‌اند که بايد منتظر آنان بمانيم؛ يکي از آن دو، «مهدي» که از اهل بيت پيامبر (صلّي الله عليه وآله) است»2.
سيوطي نفر دوم را مسکوت گذاشته و از وي
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . فتح الباري، ابن حجر عسقلاني، 13/214
2 . تاريخ الخلفاء، سيوطي، 10 ـ 12
________________________________________ 31 ________________________________________
نام نمي‌برد. بدين سان مي‌بينيم که دانشمند پرآوازه‌اي مانند سيوطي، تنها توانسته به گمان خود، نام يازده نفر از خلفاي دوازده گانة رسول خدا را آن هم بر اساس حدس و گمان مشخص کند و از تعيين نفر دوازدهم عاجز مانده است.
بايد گفت: اين توجيهات به دلايلي پذيرفته نيست؛ از جمله:
الف: خلفاي راشدين نمي‌توانند مصداق احاديث فوق باشند؛ چون:
اوّلاً، عدد آنها کمتر از دوازده نفر است.
ثانياً، خلفاي کلّ امّت نيستند؛ زيرا دوران خلافتشان حدود سي سال بيشتر ادامه نيافته است.
ب: حاکمان اموي نيز نمي‌توانند مصداق احاديث باشند، زيرا:
اوّلاً، عددشان بيشتر از دوازده نفر است.
ثانياً، خلفاي کلّ امّت نيستند، بلکه دوران حکومت آنان در اوايل قرن دوم هجري (سال 132ق.) پايان يافته ا ست.
ثالثاً، تقريباً همة آنان، افرادي فاسق و ستمگر
________________________________________ 32 ________________________________________
بوده‌اند1 و زندگي آنان به زندگي پيامبر (صلّي الله عليه وآله) هيچ شباهتي نداشته است تا بتوان آنان را جانشين پيامبر (صلّي الله عليه وآله) دانست.
رابعاً، حکومتشان بلافاصله پس از پيامبر (صلّي الله عليه وآله) نبوده است.
ج: حاکمان عباسي نيز نمي‌توانند مصداق احاديث خلفاي اثنا عشر باشند؛ زيرا:
اوّلاً، عدد آنان بيش از دوازده نفر است.
ثانياً، خلفاي کلّ امّت نبوده‌اند، بلکه حکومت آنان در سال 132هـ آغاز شده و در اواسط قرن هفتم هجري با سقوط بغداد پايان يافته است.(2)
ثالثاً، تقريباً همة آنان افرادي ظالم، ستمگر و بي دين بوده‌اند3 و زندگي و عملکرد آنان به زندگي و عملکرد رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) هيچ شباهتي نداشته است.
رابعاً، حکومتشان بلافاصله پس از پيامبر (صلّي الله عليه وآله) نبوده است.
افزون بر مباحث گذشته، چنان که ديديم، اکثر کساني که دانشمندان اهل سنّت، آنان را به عنوان
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . الصواعق المحرقه، ابن حجر هيثمي، 219
2 . اسامي آنان و منابعي که سخنان آنها در آن ثبت شده، پيشتر گذشت.
3 . ينابيع المودّة، حنفي قندوزي، 2/535
________________________________________ 33 ________________________________________
مصاديق احاديث خلفاي اثنا عشر برگزيده‌اند، حاکمان اموي‌اند و اينان کساني‌اند که پيامبر آنان را لعن و نفرين کرده است1.
همچنين حافظان اهل سنّت از پيامبر (صلّي الله عليه وآله) احاديث صحيحي را نقل کرده‌اند که نشان مي‌دهد، در هر عصري براي مردم آن عصر مردمي هست و مسلمانان وظيفه دارند، آن امام را بشناسند و بيعت او را بر گردن نهند. عظمت اين امام به اندازه‌اي است که هر کس بميرد و او را نشناسد و در بيعت او قرار نداشته باشد، مرگش، مرگ جاهلي است.
در حديثي از پيامبر (صلّي الله عليه وآله) آمده است: «من مات و ليس في عنقه بيعة، مات ميتة جاهليّة»2. همچنين از آن حضرت نقل شده که فرمود: «من مات بغير إمام، مات ميتة جاهليّة»3 و نيز فرمود: «من مات و لم يعرف إمام زمانه، مات ميتة جاهليّة»4.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . فتح القدير، شوکاني، 3/240؛ مسند، ابن حنبل، 3/308 و 5/435؛ معجم الزوائد، هيثمي، 1/308 و 5/435؛ الجامع لأحكام القرآن، قرطبي، 10/286
2 . الجامع الصحيح، مسلم، کتاب اماره، ح58؛ السنن الكبري، بيهقي، 8/156؛ سلسلة الصحيحة، الباني، 2/715؛ مسند، ابن حنبل، 4/96
3 . مسند، ابوداود طيالسي، 259؛ مسند، ابن حنبل، 3/446؛ التاريخ الکبير، بخاري، 6/445
4 . شرح المقاصد، تفتازاني، 5/239
________________________________________ 34 ________________________________________
احاديث ديگري از پيامبر (صلّي الله عليه وآله) نقل شده که فرمود: «لايزال هذا الأمر في قريش ما بقي من الناس اثنان»1 همواره امر خلافت در ميان قريش است تا آنگاه که دو نفر انسان در جهان باقي باشند.(2)
احاديث دستة نخست مي‌گفت: در هر زماني امامي وجود دارد که مردم وظيفه دارند او را بشناسند، و در بيعت او قرار داشته باشند. و حديث دستة دوم مي‌گفت: آن امام بايد از تبار قريش باشد. بر اين اساس، وظيفة امّت اسلامي اين است که پس از پيامبر اکرم (صلّي الله عليه وآله) تا قيامت، در هر زماني، در بيعت امامي باشند که از تبار قريش و از دودمان پيامبر اکرم (صلّي الله عليه وآله) باشد. حال آنکه اين معنا، به هيچ وجه با توجيهات دانشمندان اهل سنّت دربارة احاديث تعداد خلفاي پس از پيامبر (صلّي الله عليه وآله) سازگار نيست؛ چرا که امروز، اهل سنّت فاقد چنين خليفه‌اي مي‌باشند، در حالي که بايد همواره از وجود چنين امام و خليفه‌اي برخوردار باشند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . الجامع الصحيح، مسلم، کتاب اماره، باب1؛ صحيح، بخاري، 4/218 و 9/78
2 . اسامي آنان و منابعي که سخنان آنها در آن ثبت شده، پيشتر گذشت.
________________________________________ 35 ________________________________________
آري، مجموع اين احاديث، مؤيّد ديدگاه دانشمندان شيعة اماميه دربارة امامان و خلفاي دوازده گانة پيامبر (صلّي الله عليه وآله) است. دانشمندان شيعه معتقدند مصداق احاديث خلفاي پيامبر (صلّي الله عليه وآله) اماماني هستند که همگي آنان از اهل بيت پيامبر (صلّي الله عليه وآله) مي‌باشند و خلافت آنان نيز لزوماً به معناي حکومت ظاهري نيست، بلکه به معناي حقّي الهي و استحقاقي است که از جانب خدا و به واسطة پيامبر (صلّي الله عليه وآله) به آنان اعطا شده است. نخستين فرد اين سلسله، علي بن ابي طالب (عليه السلام) و آخرين آنان، مهدي موعود (عليه السلام) است که از عمري غير متعارف و طولاني برخوردار است،‌ به گونه‌اي که جهان هيچ گاه از وجود يکي از آنان خالي نبوده ونخواهد بود.
ترديدي نيست که بشارت پيامبر (صلّي الله عليه وآله) به آمدن دوازده خليفه پس از وي، سخني عادي نيست، بلکه بشارتي الهي و ابلاغ شده از سوي خداوند است؛ چرا که آن حضرت،‌ هيچ گاه از پيش خود سخني نمي‌گويد و سخن او چيزي جز وحي الهي نيست1، به ويژه دربارة موضوع مهمّي مانند
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . (وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوي * إِنْ هُوَ إِلاَّ وَحْيٌ يُوحي) هرگز از( (روي هواي نفس سخن نمي‌گويد. * آنچه مي‌گويد، چيزي جز وحي كه بر او نازل شده نيست. نجم، 3 و 4.
________________________________________ 36 ________________________________________
جانشينان خود و رهبران امّت اسلامي.
حال که بشارت، بشارتي الهي و بشارت دهنده، پيامبر خداست، بايد مصاديق بشارت نيز الهي باشد و تعيين آنان به اذن خدا و به واسطة پيامبر (صلّي الله عليه وآله) صورت گيرد؛ چرا که با اين ويژگي‌ها، معنا ندارد تعيين مصاديق بشارت، آن هم دربارة چنين مسألة مهمّي، به دانشمندان دربار حاکمان اموي و عباسي سپرده شود تا بر اساس ذوق، سليقه و گرايش‌هاي فکري خود، در اين باره تصميم بگيرند و هر کسي، عده‌اي را به عنوان مصداق اين بشارت معرفي کند و حاصل انتخاب آنان، اين باشد که عدّه‌اي از عناصر شيطاني از بني اميه و بني‌عباس به عنوان جانشينان رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) تعيين و معرفي شوند.
افزون بر مباحث گذشته، دانشمندان شيعه و شماري از دانشمندان اهل سنّت، احاديثي از رسول خدا (صلّي الله عليه وآله) نقل کرده‌اند که به صراحت نشان مي‌دهد همة امامان شيعه،‌ جزء اهل بيت پيامبرند. اين
________________________________________ 37 ________________________________________
احاديث، در تفاسير روايي شيعه،‌ مانند نورالثقلين، تفسير قمي و... در ذيل آية تطهير و آية اولي الامر1 و يا در کتاب‌هايي مانند کافي، کفاية الأثر، فرائد السمطين، ينابيع المودة و ... مضبوط است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الأَْمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِي شَيْ‏ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَي اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآْخِرِ ذلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلاً)؛ اي كساني كه ايمان آورده‌ايد، خدا را اطاعت كنيد و پيامبر و اولياي امر خود را [ نيز ]اطاعت كنيد؛ پس هر گاه در امري [ ديني ]اختلاف نظر يافتيد، اگر به خدا و روز بازپسين ايمان داريد، آن را به [ كتاب ]خدا و [ سنت ]پيامبر [ او ]عرضه بداريد، اين بهتر و نيك فرجام‌تر است. نساء، 59
ويژگي‌ها و اوصاف امامان: در حديث مذکور
________________________________________ 39 ________________________________________
کتاب شناسي
ـ مسند، احمد ابن حنبل، دارالفکر، بي تا.
ـ تهذيب تاريخ دمشق، ابن عساکر، بيروت، دار احياء التراث العربي، بي تا.
ـ تفسير القرآن العظيم، ابن کثير دمشقي، چاپ دوم، بيروت، دارالمعرفه، 407ق.
ـ سنن، ابن ماجه، محمد بن يزيد قزويني، دار احياء التراث العربي، بي تا.
ـ سنن، ابوداود سليمان بن اشعث سجستاني، چاپ اوّل، بيروت، دارالفکر، 1410ق ـ 1990م.
ـ مسند، ابوداود طيالسي، بيروت، دارالحديث، بي تا.
ـ حلية الاولياء، ابونعيم اصفهاني، بيروت، دارالفکر، بي تا.
ـ سلسلةالصحيحة، محمد ناصرالدين الباني، رياض، نشر دارالمعارف، بي تا.
________________________________________ 40 ________________________________________
ـ التاريخ الکبير، محمد بن اسماعيل بخاري، بيروت، دارالفکر، بي تا.
ـ صحيح بخاري، محمد بن اسماعيل بخاري، بيروت، دارالجيل، بي تا.
ـ السنن الکبري، ابوبکر احمد بن حسين بن علي بيهقي، تحقيق يوسف عبدالرحمان المرعشلي، بيروت، دارالمعرفه، 1413هـ .
ـ شرح المقاصد، سعدالدين تفتازاني، قم، چاپ رضي، بي تا.
ـ فرائد السمطين، محمد بن ابراهيم جويني، بيروت، مؤسسة محمودي للطباعة و النشر، 1400ق.
ـ شواهد التنزيل، عبيدالله بن عبدالله حاکم حسکاني، چاپ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1411ق.
ـ المستدرک علي الصحيحين، محمد بن عبدالله حاکم نيشابوري، بيروت،‌ دارالکتاب العربي و دارالکتب العلميه، بي تا.
ـ ينابيع المودة، شيخ سليمان حنفي قندوزي، قم، چاپ رضي، 1413ق.
ـ تاريخ بغداد، خطيب بغدادي، بيروت، دارالکتب العلميه، بي تا.
________________________________________ 41 ________________________________________
ـ تلخيص المستدرک، شمس الدين ذهبي، ذيل مستدرک حاکم،‌ دارالکتاب العربي، بي تا.
ـ التفسير الکبير، محمد بن عمر رازي، دار احياء التراث العربي، بي تا.
ـ مفردات الفاظ القرآن، ابوالقاسم حسين راغب اصفهاني، ، قم، دارالکتب العلميه، بي تا.
ـ الدرّ المنثور في تفسير المأثور، جلال الدين سيوطي، چاپ اوّل، بيروت، دار الفکر، 1403ق.
ـ تاريخ الخلفا، جلال الدين سيوطي، بيروت،‌ دارالقلم، 1406ق.
ـ ديوان امام شافعي، محمد بن ادريس شافعي، گردآوري محمد عبدالرحيم، دارالفکر، بي تا.
ـ فتح القدير، محمد بن علي بن محمد شوکاني، بيروت،‌ دارالمعرفة للطباعة و النشر، بي تا.
ـ المعجم الکبير، سليمان بن احمد طبراني، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1405ق.
ـ جوامع الجامع، فضل بن حسن طبرسي، بي نا، بي جا ، بي تا.
ـ جامع البيان في تفسير القرآن، محمد بن جرير طبري، بيروت،‌ دارالمعرفة، 1407.
ـ مشکل الآثار، ابوجعفر طحاوي، چاپ اوّل،
________________________________________ 42 ________________________________________
بيروت، دار صادر، 1333هـ
ـ فتح الباري، ابن حجر عسقلاني، تحقيق محب‌الدين خطيب، بيروت، دارالمعرفه، بي تا.
ـ الجامع لأحکام القرآن، احمد بن محمد قرطبي، بيروت،‌ داراحياء التراث العربي، 1966م.
ـ قاموس قرآن، سيد علي اکبر قريشي،‌ تهران، دارالکتب الاسلامية، 1366ق.
ـ کنز العمال، متقي هندي، بيروت، مؤسسةالرساله، 1405ق.
ـ سنن، محمد بن عيسي ترمذي، چاپ سلفيه.
ـ الامامة و اهل البيت، محمد بيّومي مهران، مصر، دارالنهضة العربيه، 1995م.
ـ الجامع الصحيح، مسلم بن حجاج قشيري نيشابوري، بيروت،‌ دارالفکر، 1398ق.
ـ آية التطهير في احاديث الفريقين، سيد علي موحد ابطحي، قم، 1404ق.
ـ الصواعق المحرقه، احمد بن حجر هيثمي مکي، چاپ مصر، بي تا.
ـ معجم الزوائد و منبع الفوائد، نورالدين علي ابن ابي‌بکر هيثمي، بيروت، دارالفکر، 1414ق.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br><em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
3 + 2 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .