دشمني ابن تيميه با اهل بيت-علی اصغر رضوانی

كتابخانه تخصصي حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > دشمني ابن تيميه با اهل بيت

ديباچه
11
پيشگفتار
13
شرح حال ابن تيميه
15
نسب ابن تيميه
15
شروع به تحصيل
16
جرأت و جسارت
16
عصر ظهور ابن تيميه
19
برخي از فتاوا و آراي ابن تيميه
21
1. تحريم نماز و دعا در كنار قبور اوليا
22
2. تحريم زيارت قبور
22
3. تحريم کمک خواستن از غير خدا
22
4. تحريم برپايي مراسم
23
5. تحريم قسم به غير خداوند
23
6. نسبت‌دادن جسميت به خدا
23
7. خروج از اسلام به جهت سفر براي زيارت
24
8. حكم به قتل همسايه مسجد
24
9. تكفير تأخيركننده در نماز
25
10. حكم به قتل تارك نماز
25
11. اعتقاد به عدم عصمت انبيا قبل از بعثت
25
12. انكار حيات برزخي پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم )
25
13. نهي از بلند صلوات فرستادن
26
تناقضات ابن تيميه
26
نقد ديدگاه سلفيان دربارة مقام علمي ابن تيميه
29
1. روش او در بررسي احاديث
29
2. ديدگاه ابن تيميه در مورد قرآن
31
3. توسعه در عنوان شرك
32
4. توسعه در عنوان بدعت
33
5. ادّعاي اجماعات غيرواقعي
34
6. تضعيف مغرضانه روايات
35
7. انكار حقايق تاريخي
36
8. نسبت دروغ بر مخالفان
38
ابن قيّم، مروّج افكار ابن تيميه
39
دشمني ابن تيميه با اهل بيت ( عليهم السلام )
41
1. شبهه در نزول آية مباهله در شأن اهل بيت ( عليهم السلام )
41
شبهة اوّل: كسي با پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مساوي نيست!!
42
پاسخ
42
شبهة دوم: عدم دلالت $انفسنا& بر مساوات!
43
پاسخ
43
شبهة سوم: كفايت دعاي پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) !!
45
پاسخ
45
شبهة چهارم: عدم اختصاص به حضرت علي ( عليه السلام ) !!
46
پاسخ
46
شبهة پنجم: مقصود از $انفسنا&، شخص پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) است!!
46
پاسخ
47
اشکال
47
پاسخ
47
2. شبهه در شأن نزول آيه تطهير
48
شبهة اول: دعا دلالت بر عصمت ندارد
48
پاسخ
49
شبهة دوم: عدم ارادة تکويني
49
پاسخ
50
3. شبهه در شأن نزول آيه انذار
50
شبهة اول: اختصاص نداشتن هدايت‌گري به امام علي ( عليه السلام )
51
پاسخ
51
شبهة دوم: هدايت بسياري از امت توسط غير امام علي ( عليه السلام )
52
پاسخ
52
4. شبهه در آيه ولايت
53
پاسخ
54
5. شبهه در شأن نزول آيه مودّت
54
شبهة اول: مکي بودن سورة شوري
55
پاسخ
55
شبهة دوّم: عدم اختصاص آيه به اهل بيت ( عليهم السلام )
57
پاسخ
58
شبهة سوم: عدم درخواست پاداش از سوي پيامبران
58
پاسخ
59
6. شبهه در حديث ثقلين
62
شبهة اول: تضعيف سند حديث
62
پاسخ
62
شبهة دوم: امر نشدن تمسک به عترت در صحيح مسلم
63
پاسخ
63
فهم علماي اهل سنّت از ثقلين
64
7. شبهه در حديث غدير
68
شبهة اوّل: عدم وجود حديث در صحاح
69
پاسخ
69
شبهة دوم: تکذيب ذيل حديث
70
پاسخ
70
8. شبهه در حديث $مؤاخاة&
72
پاسخ
73
9 . شبهه در حديث $عمّار&
76
پاسخ
76
10. شبهه در حديث $ولايت&
79
پاسخ
80
11. شبهه در حديث $ردّ الشمس&
82
پاسخ
83
12. شبهه در حديث $سدّ ابواب&
85
پاسخ
85
13 ـ شبهه در حديث $باب مدينة علم&
87
پاسخ
88
14. شبهه در حديث $اقضاكم علي ( عليه السلام ) &
89
پاسخ
89
15. شبهه در حديث $قتال ناكثين و&
91
پاسخ
91
16. شبهه در حديث $محبّت حضرت علي ( عليه السلام ) &
92
پاسخ
92
17. ادّعاي بغض صحابه نسبت به حضرت علي ( عليه السلام )
93
پاسخ
94
18. شبهه: بيعت نکردن اکثر مردم با علي ( عليه السلام )
95
پاسخ
96
19. شبهه در حزن حضرت زهرا(ها) بر پدرش
102
پاسخ
103
20. شبهه در حديث غضب فاطمه(ها)
106
شبهه اوّل: شکوه کردن لايق شأن فاطمه(ها) نيست
107
پاسخ
107
شبهه دوّم: قهر فاطمه(ها) کار ناپسندي بود
109
پاسخ
110
21. شبهه در وصيت حضرت زهرا(ها) به دفن شبانه
114
پاسخ
114
22 . شبهه در ادّعاي افضليّت امام علي ( عليه السلام )
117
پاسخ
117
* تقديم خلفا بر امام علي ( عليه السلام )
121
پاسخ
122
دفاع ابن تيميه ازمخالفان اهل بيت ( عليهم السلام )
123
1. ادّعاي عدم رضايت يزيد به قتل امام حسين ( عليه السلام )
123
پاسخ
123
2. انكار انتقال سر مبارك امام حسين ( عليه السلام ) به شام
127
پاسخ
128
3. انكار به اسارت بردن حريم امام حسين ( عليه السلام )
130
پاسخ
130
4. انكار امر يزيد به قتل امام حسين ( عليه السلام )
131
پاسخ
131
5. انكار واقعه حرّه
134
پاسخ
134
عوامل قيام مردم مدينه
135
الف. احساسات ديني
136
ب . واقعه كربلا وشهادت امام حسين ( عليه السلام )
138
ج. نابساماني‌هاي سياسي
138
رويارويي آشكار
140
اعزام نيرو به مدينه
141
درگيري لشكر شام و قواي مدينه
143
قتل و غارت اهل مدينه
144
اعدام شدگان واقعة حرّه
148
6. انكار امر يزيد به خراب كردن كعبه
149
پاسخ
150
كلمات علماي اهل سنّت درباره يزيد
151
7. تمجيد از فرقه يزيديه
152
8 . دفاع از خوارج
153
9 . دفاع از قاتلين حضرت علي ( عليه السلام )
154
پاسخ
155
10 . دفاع از ابن ملجم
158
پاسخ
158
11. دفاع از بني‌اميه
159
پاسخ
159
اعتراف بزرگان اهل سنت به ناصبي بودن ابن تيميه
161
1. ابن حجر عسقلاني
161
2. ابن حجر هيتمي
162
3. علامه زاهد كوثري
162
4. شيخ عبدالله غماري
162
5. حسن بن علي سقّاف
162
6. علامه شيخ كمال الحوت
163
7. شيخ عبدالله حبشي
163
8. حسن بن فرحان مالكي
163
حكم بغض اميرمؤمنان علي ( عليه السلام )
163
صفات دشمنان حضرت علي ( عليه السلام )
166
1. خبث ولادت
166
2. نفاق
167
3. فسق
169

كتابخانه تخصصي حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > دشمني ابن تيميه با اهل بيت

________________________________________ 12 ________________________________________
ديباچه
تاريخ انديشه اسلامي همراه فراز و فرودها و آکنده از تحول و دگرگوني‌‌ها و تنوع برداشت‌‌ها و نظريه‌‌هاست. در اين تاريخ پرتحول، فرقه‌‌ها و مذاهب گوناگون و با انگيزه‌‌ها و مباني مختلفي ظهور نموده و برخي از آنان پس از چندي به فراموشي سپرده شده‌‌اند و برخي نيز با سير تحول همچنان در جوامع اسلامي نقش‌آفرينند. در اين ميان، فرقه وهابيت را سير و سرّ ديگري است؛ زيرا اين فرقه با آنکه از انديشه استواري در ميان صاحب‌نظران اسلامي برخوردار نيست، بر آن است تا انديشه‌‌هاي نااستوار و متحجرانه خويش را به ساير مسلمانان تحميل نموده و خود را تنها ميدان‌دار انديشه و تفکر اسلامي بقبولاند.
از اين‌رو، شناخت راز و رمزها و سير تحول و انديشه‌‌هاي اين فرقه کاري است بايستة تحقيق که استاد ارجمند جناب آقاي علي‌اصغر رضواني با تلاش پيگير و درخور تقدير به زواياي پيدا و پنهان اين تفکر پرداخته و با بهره‌ِ‌مندي از
________________________________________ 13 ________________________________________
منابع تحقيقاتي فراوان به واکاوي انديشه‌‌ها و نگرش‌‌هاي اين فرقه پرداخته است.
ضمن تقدير و تشکر از زحمات ايشان، اميد است اين سلسله تحقيقات موجب آشنايي بيشتر با اين فرقه انحرافي گرديده و با بهره‌گيري از ديدگاه‌هاي انديشمندان و صاحب‌نظران در چاپ‌هاي بعدي بر ارتقاي کيفي اين مجموعه افزوده شود.
انه ولي التوفيق
مرکز تحقيقات حج
گروه کلام و معارف
________________________________________ 14 ________________________________________
________________________________________ 13 ________________________________________
منابع تحقيقاتي فراوان به واکاوي انديشه‌‌ها و نگرش‌‌هاي اين فرقه پرداخته است.
ضمن تقدير و تشکر از زحمات ايشان، اميد است اين سلسله تحقيقات موجب آشنايي بيشتر با اين فرقه انحرافي گرديده و با بهره‌گيري از ديدگاه‌هاي انديشمندان و صاحب‌نظران در چاپ‌هاي بعدي بر ارتقاي کيفي اين مجموعه افزوده شود.
انه ولي التوفيق
مرکز تحقيقات حج
گروه کلام و معارف
________________________________________ 15 ________________________________________
پيشگفتار
يكي از كساني كه در طول چندين قرن، مورد توجّه خاص وهابيان قرار گرفته و براي او ارزش فراواني از نظر علمي قائلند؛ تقي الدين احمد بن عبدالحليم معروف به ‹ابن تيميه› است. او كسي است كه افكار وهابيان از او سرچشمه مي‌گيرد.
وهابيان براي او كنگره‌هاي علمي گرفته و كتاب‌هايي در مدح و منزلت و شخصيت علمي اش تأليف نموده‌اند. و در حقيقت او را مؤسّس مذهب خود مي‌دانند؛ اگر چه آنان در ظاهر اين مطالب را اظهار نكرده و خود را سلفي مي‌نامند.
ما در اين كتاب تنها ديدگاه او را درباره اهل بيت ( عليهم السلام ) بررسي مي‌کنيم.
________________________________________ 16 ________________________________________
________________________________________ 15 ________________________________________
پيشگفتار
يكي از كساني كه در طول چندين قرن، مورد توجّه خاص وهابيان قرار گرفته و براي او ارزش فراواني از نظر علمي قائلند؛ تقي الدين احمد بن عبدالحليم معروف به ‹ابن تيميه› است. او كسي است كه افكار وهابيان از او سرچشمه مي‌گيرد.
وهابيان براي او كنگره‌هاي علمي گرفته و كتاب‌هايي در مدح و منزلت و شخصيت علمي اش تأليف نموده‌اند. و در حقيقت او را مؤسّس مذهب خود مي‌دانند؛ اگر چه آنان در ظاهر اين مطالب را اظهار نكرده و خود را سلفي مي‌نامند.
ما در اين كتاب تنها ديدگاه او را درباره اهل بيت ( عليهم السلام ) بررسي مي‌کنيم.
________________________________________ 17 ________________________________________
________________________________________ 18 ________________________________________
شرح حال ابن تيميه
نسب ابن تيميه
صاحبان كتب تراجم در باره نسب او چنين گفته‌اند: وي احمد بن عبدالحليم بن عبدالسلام بن عبدالله بن خضر، تقي الدين، ابوالعباس، ابن تيميه، الحراني، الحنبلي، است.
در شهر حرّان در سال 661ه‍ .ق متولد شد و در سال 728ه‍ .ق در دمشق وفات يافت. در خانه‌اي پرورش يافت كه اعضاي آن بيش از يك قرن پرچم دار مذهب حنبلي بوده‌اند.(1)
او بعد از شش سال با ساير خانواده اش از شهر خود ـ به جهت هجوم تاتار ـ هجرت كرده وارد دمشق شد. در آنجا براي پدرش موقعيت تدريس در مسجد جامع دمشق فراهم گشت و به تربيت دانش پژوهان پرداخت.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تذكرة الحفاظ، ج4، ص1496؛ الوافي بالوفيات، ج7، ص 15؛ شذرات الذهب، ج6، ص80 .
________________________________________ 19 ________________________________________
شروع به تحصيل
او ابتدا نزد پدرش مشغول به تحصيل شد. وسپس اساتيدي را براي خود انتخاب نموده و از آنان بهره مند شد. برخي از اساتيد او عبارتند از:
1. احمد بن عبدالدائم مقدسي.
2. ابو زكريّا سيف الدين يحيي بن عبدالرحمان حنبلي.
3. ابن ابي اليسر تنوخي.
4. عبدالله بن محمّد بن عطاء حنفي.
5. ابو زكريّا كمال الدين يحيي بن ابي منصور بن ابي الفتح حرّاني.
6. عبدالرحمان بن أبي عمر، ابن قدامه مقدسي حنبلي.
نزد جماعتي از زنان هم درس فرا گرفت كه عبارتند از:
1. امّ العرب، فاطمه، دختر ابي القاسم بن قاسم بن علي معروف به ابن عساكر.
2. امّ الخير، ستّ العرب، دختر يحيي بن قايماز.
3. زينب، دختر أحمد مقدسيّه.
4. زينب دختر مكّي حرانيه.
آخرين استاد او شرف الدين احمد بن نعمه مقدسي بود كه اجازه فتوا را به ابن تيميه داد.(1)
جرأت و جسارت
پدرش او را براي رسيدن به اجتهاد و نشستن بر كرسي درس آماده كرد. او نيز بعد از وفات پدرش بر كرسي تدريس در مسجد جامع دمشق
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. ابن تيميه (حياته و عقايده)، ص57.
________________________________________ 20 ________________________________________
نشست و درسش را در زمينه‌هاي مختلف؛ از قبيل: تفسير، فقه و عقايد گسترش داد. لكن به خاطر كج سليقگي و انحرافي كه داشت درصدد مخالفت با عقايد رايج مسلمين برآمد و با تمام مذاهب رايج در آن زمان به مخالفت برخاست. فتوا و نظرات اعتقادي و فقهي اش براي او مشكل ساز شد. در جواب نامه‌ها و سخنان خود اعتقاداتش را كه با عقايد عموم مسلمين سازگاري نداشت ـ از قبيل تجسيم، حرمت زيارت قبور اوليا، حرمت استغاثه به ارواح اولياي خدا، حرمت شفاعت، حرمت توسل و... ـ ابراز مي‌كرد.
وقتي افكار و عقايد او به علماي عصرش رسيد با او به مخالفت برخاسته و از نشر آن ممانعت كردند.
ابن كثير ـ يكي از شاگردان ابن تيميه ـ مي‌گويد:
در روز هفتم شعبان مجلسي در قصر حاكم دمشق برگزار شد. در آنجا همه متّفق شدند كه اگر ابن تيميه دست از افكار باطلش برندارد او را زنداني كنند، لذا با حضور قضات او را به قلعه‌اي در مصر فرستادند. شمس الدين عدنان با او به مباحثه پرداخت. در آن جلسه عقايد خود را ابراز نمود. به حكم قاضي او را چند روز در برجي زندان نموده و سپس او را به زندان معروفي به نام ‹جبّ› منتقل ساختند...(1)
همچنين مي‌گويد:
در شب عيد فطر همان سال، امير سيف الدين سالار نائب مصر، قضات سه مذهب را با جماعتي از فقها دعوت نمود، به پيشنهاد آنان
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. البداية و النهاية، ج 14، ص 4.
________________________________________ 21 ________________________________________
قرار شد كه ابن تيميه از زندان آزاد گردد؛ البته به شرطي كه از عقايد خود برگردد. كسي را نزد او فرستادند و با او در اين زمينه صحبت نمودند ولي او حاضر به پذيرش شروط نگشت. سال بعد نيز ابن تيميه هم‌چنان در ‹قلعه الجبل› مصر زنداني بود، تا آنکه او را در روز جمعه 23 ربيع الاوّل از زندان آزاد كرده و مخيّر به اقامت در مصر يا رفتن به موطن خود، شام نمودند. او اقامت در مصر را برگزيد، ولي دست از افكار خود برنداشت.
در سال 707ه‍ .ق باز هم به جهت نشر افكارش از او شكايت شد. در مجلسي ابن عطا بر ضدّ او اقامه دعوا كرد، قاضي بدر الدين بن جماعه متوجه شد كه ابن تيميه نسبت به ساحت پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) گستاخي مي‌كند، لذا نامه‌اي به قاضي شهر نوشت تا مطابق دستور شرع با او رفتار شود. با حكم قاضي دوباره به زندان رفت، ولي بعد از يك سال آزاد شد. در قاهره باقي ماند تا آنکه سال 709ه‍ .ق او را به اسكندريه تبعيد كردند. در آنجا هشت ماه توقف كرد و بعد از تغيير اوضاع، روز عيد فطر سال 709ه‍ .ق به قاهره بازگشت و تا سال 712ه‍ .ق در آنجا اقامت داشت تا آنکه به شام بازگشت.(1)
ابن تيميه در سال 718 ه‍ .ق در شام، كرسي تدريس و افتاء را بر عهده گرفت و در آن جا نيز فتاوا و عقايد نادر خود را مطرح نمود. اين خبر به گوش علما و قضات و دستگاه حاكم رسيد، او را خواستند و در قلعه‌اي به مدت پنج ماه حبسش نمودند. سرانجام روز دوشنبه، عاشوراي سال 721ه‍ .ق از قلعه آزاد شد. پس از آزاد شدن تا سال 726ه‍ .ق بر
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. البداية و النهاية، ج 14، ص 52.
________________________________________ 22 ________________________________________
كرسي تدريس قرار داشت. باز هم به خاطر اصرار بر افكار خود و نشر آن، در همان قلعه سابق محبوس و تحت نظر قرار گرفت. در آن مدّت مشغول تصنيف شد، ولي بعد از مدتي از نوشتن و مطالعه ممنوع گشت، و هر نوع كتاب، قلم و دواتي كه نزد او بود، از او گرفته شد.(1)
يافعي مي‌گويد: ‹ابن تيميه در همان قلعه از دار دنيا رفت؛ در حالي كه پنج ماه قبل از وفاتش از دوات و كاغذ محروم شده بود›.(2)
عصر ظهور ابن تيميه
پيشرفت اسلام در اروپا و شكست اندلس براي غرب صليبي بسيار تلخ و ناگوار بود، و لذا آنان را به فكر و انديشه انتقام واداشت و در سال‌هاي پاياني قرن پنجم، پاپ رم، با فرمان حمله به فلسطين (قبله اول اسلام)، صدها هزار مسيحي برافروخته از كينه ديرينه صليب بر ضد توحيد از اروپا به راه افتادند تا قدس را قتلگاه مسلمانان سازند و به دنبال آن در جنگ‌هاي مشهور صليبي كه حدود 200 سال (489 ـ 690) به طول انجاميد، ميليون‌ها كشته و زخمي بر جاي گذاشت. درهمان زماني كه مصر و شام سخت با صليبيان درگير بودند، امت اسلامي با طوفاني مهيب‌تر؛ يعني حمله مغولان به رهبري چنگيز مواجه گرديد كه آثار ارزشمند اسلامي را نابود و يا غارت كردند.
و پنجاه سال بعد از آن (656ه‍‌ .ق) توسط هلاكو نواده چنگيز، بغداد به خاك و خون كشيده شد و طومار خلافت عباسي در هم پيچيد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. المنهل الصافي و المستوفي بعد الوافي، ص 340.
2. مرآة الجنان، ج 4، ص 277.
________________________________________ 23 ________________________________________
و سپس بر حلب و موصل (657ـ660ه‍ .ق) همان بلا را آورد كه بر بغداد وارد كرده بود.
ابن اثير مورخ مشهور اهل سنّت مي‌نويسد: ‹مصايب وارده بر مسلمانان از سوي مغول آن چنان سهمگين بود كه مرا ياراي نوشتن آنها نيست و اي كاش مادر مرا نمي‌زاد›.
گفتني است كه در طول سلطه مغول، فرستادگان سلاطين همواره مي‌كوشيدند با جلب نظر مغولان و همدستي با آنان، امت اسلامي را از هر سو تار و مار كنند.
افزون بر اينکه مادر و همسر هلاكو و سردار بزرگش در شامات (كيتو بوقا) مسيحي بودند.
و همچنين اباقاخان (663 ـ 680ه‍ .ق) فرزند هلاكو با دختر امپراتور روم شرقي ازدواج كرد و با پاپ و سلاطين فرانسه و انگليس بر ضد مسلمين متحد شدند و به مصر و شام لشكر كشيدند.
و از همه بدتر (ارغون) نوه هلاكو (683 ـ 690ه‍‌ .ق) به وسوسه وزير يهودي‌اش سعدالدوله ابهري در انديشه تسخير مكه و تبديل به بت‌خانه افتاد و مقدمات اين دسيسه را نيز فراهم ساخت، كه خوش‌بختانه با بيماري ارغون و قتل سعدالدوله آن فتنه بزرگ عملي نشد.
در چنين زمان حساسي كه كشورهاي اسلامي در تب و تاب اين درگيري‌هاي ويرانگر مي‌سوخت و مسلمانان مورد حمله ناجوانمردانه شرق و غرب قرار گرفته بودند، ابن تيميه مؤسس انديشه‌هاي وهابيت دست به نشر افكار خود زد و شكافي تازه در امت اسلامي ايجاد كرد.
و با آنکه اسلام ديني است كه مردم را به دو اصل اساسي دعوت
________________________________________ 24 ________________________________________
مي‌كند: يكي كلمه توحيد و ديگري توحيد كلمه و وحدت بين مسلمين و پيامبر اكرم ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در طول 23 سال بعثت مردم را به كلمه توحيد و گفتن ‹لا إِلهَ إِلاَّ الله› و التزام به تبعاتش دعوت كرد. نيز همه را براي پيش برد اهداف اسلام به توحيد كلمه و اتحاد فراخواند؛ زيرا در سايه اتحاد است كه مسلمين مي‌توانند بر مشكلات فائق آمده، راه نفوذ دشمنان را ببندند. خداوند متعال مي‌فرمايد:(وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَلا تَفَرَّقُوا)؛ ‹همگي به ريسمان خدا چنگ زنيد و متفرّق و پراكنده نگرديد›. (آل عمران: 103)
در جاي ديگر مي‌فرمايد: (إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ)؛ ‹همانا مؤمنين برادر يكديگرند›. (حجرات: 10)
لذا پيامبر اسلام ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بين اوس و خزرج، مهاجرين و انصار عقد اخوت بست. در عين حال مشاهده مي‌كنيم كه ابن تيميه به اين سفارش‌ها توجهي نكرده و با ابداع افكاري بر خلاف عموم مسلمين ـ از صدر اسلام تا زمان خود ـ و تكفير آنان، سبب ايجاد اختلاف بين مسلمانان شد؛ خصوصاً با در نظر گرفتن وضع سياسي آن عصر؛ زيرا سرزمين‌هاي اسلامي از هر طرف مورد هجوم و غارت دشمنان سرسخت اسلام و مسلمانان قرار گرفته بود. در آن زمان كه مسلمين احتياج مبرمي به اتحاد و يك پارچگي داشتند، ابن تيميه با عناد تمام، شروع به نشر افكار خرافي و انحرافي خود نمود و هر كسي كه با افكار او مخالفت مي‌كرد او را به كفر و شرك و زندقه متّهم مي‌ساخت. بنابراين همراه با مريداني كه پيدا كرده بود، سبب ايجاد اختلاف بين مسلمين گشت.
برخي از فتاوا و آراي ابن تيميه
اينك به برخي از فتاوا و آراء و عقايد او که بر خلاف نظر همه مذاهب اسلام صادر شد و عامل اختلاف بين مسلمانان است، اشاره مي‌كنيم:

كتابخانه تخصصي حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > دشمني ابن تيميه با اهل بيت

________________________________________ 12 ________________________________________
ديباچه
تاريخ انديشه اسلامي همراه فراز و فرودها و آکنده از تحول و دگرگوني‌‌ها و تنوع برداشت‌‌ها و نظريه‌‌هاست. در اين تاريخ پرتحول، فرقه‌‌ها و مذاهب گوناگون و با انگيزه‌‌ها و مباني مختلفي ظهور نموده و برخي از آنان پس از چندي به فراموشي سپرده شده‌‌اند و برخي نيز با سير تحول همچنان در جوامع اسلامي نقش‌آفرينند. در اين ميان، فرقه وهابيت را سير و سرّ ديگري است؛ زيرا اين فرقه با آنکه از انديشه استواري در ميان صاحب‌نظران اسلامي برخوردار نيست، بر آن است تا انديشه‌‌هاي نااستوار و متحجرانه خويش را به ساير مسلمانان تحميل نموده و خود را تنها ميدان‌دار انديشه و تفکر اسلامي بقبولاند.
از اين‌رو، شناخت راز و رمزها و سير تحول و انديشه‌‌هاي اين فرقه کاري است بايستة تحقيق که استاد ارجمند جناب آقاي علي‌اصغر رضواني با تلاش پيگير و درخور تقدير به زواياي پيدا و پنهان اين تفکر پرداخته و با بهره‌ِ‌مندي از
________________________________________ 13 ________________________________________
منابع تحقيقاتي فراوان به واکاوي انديشه‌‌ها و نگرش‌‌هاي اين فرقه پرداخته است.
ضمن تقدير و تشکر از زحمات ايشان، اميد است اين سلسله تحقيقات موجب آشنايي بيشتر با اين فرقه انحرافي گرديده و با بهره‌گيري از ديدگاه‌هاي انديشمندان و صاحب‌نظران در چاپ‌هاي بعدي بر ارتقاي کيفي اين مجموعه افزوده شود.
انه ولي التوفيق
مرکز تحقيقات حج
گروه کلام و معارف
________________________________________ 14 ________________________________________
________________________________________ 13 ________________________________________
منابع تحقيقاتي فراوان به واکاوي انديشه‌‌ها و نگرش‌‌هاي اين فرقه پرداخته است.
ضمن تقدير و تشکر از زحمات ايشان، اميد است اين سلسله تحقيقات موجب آشنايي بيشتر با اين فرقه انحرافي گرديده و با بهره‌گيري از ديدگاه‌هاي انديشمندان و صاحب‌نظران در چاپ‌هاي بعدي بر ارتقاي کيفي اين مجموعه افزوده شود.
انه ولي التوفيق
مرکز تحقيقات حج
گروه کلام و معارف
________________________________________ 15 ________________________________________
پيشگفتار
يكي از كساني كه در طول چندين قرن، مورد توجّه خاص وهابيان قرار گرفته و براي او ارزش فراواني از نظر علمي قائلند؛ تقي الدين احمد بن عبدالحليم معروف به ‹ابن تيميه› است. او كسي است كه افكار وهابيان از او سرچشمه مي‌گيرد.
وهابيان براي او كنگره‌هاي علمي گرفته و كتاب‌هايي در مدح و منزلت و شخصيت علمي اش تأليف نموده‌اند. و در حقيقت او را مؤسّس مذهب خود مي‌دانند؛ اگر چه آنان در ظاهر اين مطالب را اظهار نكرده و خود را سلفي مي‌نامند.
ما در اين كتاب تنها ديدگاه او را درباره اهل بيت ( عليهم السلام ) بررسي مي‌کنيم.
________________________________________ 16 ________________________________________
________________________________________ 15 ________________________________________
پيشگفتار
يكي از كساني كه در طول چندين قرن، مورد توجّه خاص وهابيان قرار گرفته و براي او ارزش فراواني از نظر علمي قائلند؛ تقي الدين احمد بن عبدالحليم معروف به ‹ابن تيميه› است. او كسي است كه افكار وهابيان از او سرچشمه مي‌گيرد.
وهابيان براي او كنگره‌هاي علمي گرفته و كتاب‌هايي در مدح و منزلت و شخصيت علمي اش تأليف نموده‌اند. و در حقيقت او را مؤسّس مذهب خود مي‌دانند؛ اگر چه آنان در ظاهر اين مطالب را اظهار نكرده و خود را سلفي مي‌نامند.
ما در اين كتاب تنها ديدگاه او را درباره اهل بيت ( عليهم السلام ) بررسي مي‌کنيم.
________________________________________ 17 ________________________________________
________________________________________ 18 ________________________________________
شرح حال ابن تيميه
نسب ابن تيميه
صاحبان كتب تراجم در باره نسب او چنين گفته‌اند: وي احمد بن عبدالحليم بن عبدالسلام بن عبدالله بن خضر، تقي الدين، ابوالعباس، ابن تيميه، الحراني، الحنبلي، است.
در شهر حرّان در سال 661ه‍ .ق متولد شد و در سال 728ه‍ .ق در دمشق وفات يافت. در خانه‌اي پرورش يافت كه اعضاي آن بيش از يك قرن پرچم دار مذهب حنبلي بوده‌اند.(1)
او بعد از شش سال با ساير خانواده اش از شهر خود ـ به جهت هجوم تاتار ـ هجرت كرده وارد دمشق شد. در آنجا براي پدرش موقعيت تدريس در مسجد جامع دمشق فراهم گشت و به تربيت دانش پژوهان پرداخت.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تذكرة الحفاظ، ج4، ص1496؛ الوافي بالوفيات، ج7، ص 15؛ شذرات الذهب، ج6، ص80 .
________________________________________ 19 ________________________________________
شروع به تحصيل
او ابتدا نزد پدرش مشغول به تحصيل شد. وسپس اساتيدي را براي خود انتخاب نموده و از آنان بهره مند شد. برخي از اساتيد او عبارتند از:
1. احمد بن عبدالدائم مقدسي.
2. ابو زكريّا سيف الدين يحيي بن عبدالرحمان حنبلي.
3. ابن ابي اليسر تنوخي.
4. عبدالله بن محمّد بن عطاء حنفي.
5. ابو زكريّا كمال الدين يحيي بن ابي منصور بن ابي الفتح حرّاني.
6. عبدالرحمان بن أبي عمر، ابن قدامه مقدسي حنبلي.
نزد جماعتي از زنان هم درس فرا گرفت كه عبارتند از:
1. امّ العرب، فاطمه، دختر ابي القاسم بن قاسم بن علي معروف به ابن عساكر.
2. امّ الخير، ستّ العرب، دختر يحيي بن قايماز.
3. زينب، دختر أحمد مقدسيّه.
4. زينب دختر مكّي حرانيه.
آخرين استاد او شرف الدين احمد بن نعمه مقدسي بود كه اجازه فتوا را به ابن تيميه داد.(1)
جرأت و جسارت
پدرش او را براي رسيدن به اجتهاد و نشستن بر كرسي درس آماده كرد. او نيز بعد از وفات پدرش بر كرسي تدريس در مسجد جامع دمشق
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. ابن تيميه (حياته و عقايده)، ص57.
________________________________________ 20 ________________________________________
نشست و درسش را در زمينه‌هاي مختلف؛ از قبيل: تفسير، فقه و عقايد گسترش داد. لكن به خاطر كج سليقگي و انحرافي كه داشت درصدد مخالفت با عقايد رايج مسلمين برآمد و با تمام مذاهب رايج در آن زمان به مخالفت برخاست. فتوا و نظرات اعتقادي و فقهي اش براي او مشكل ساز شد. در جواب نامه‌ها و سخنان خود اعتقاداتش را كه با عقايد عموم مسلمين سازگاري نداشت ـ از قبيل تجسيم، حرمت زيارت قبور اوليا، حرمت استغاثه به ارواح اولياي خدا، حرمت شفاعت، حرمت توسل و... ـ ابراز مي‌كرد.
وقتي افكار و عقايد او به علماي عصرش رسيد با او به مخالفت برخاسته و از نشر آن ممانعت كردند.
ابن كثير ـ يكي از شاگردان ابن تيميه ـ مي‌گويد:
در روز هفتم شعبان مجلسي در قصر حاكم دمشق برگزار شد. در آنجا همه متّفق شدند كه اگر ابن تيميه دست از افكار باطلش برندارد او را زنداني كنند، لذا با حضور قضات او را به قلعه‌اي در مصر فرستادند. شمس الدين عدنان با او به مباحثه پرداخت. در آن جلسه عقايد خود را ابراز نمود. به حكم قاضي او را چند روز در برجي زندان نموده و سپس او را به زندان معروفي به نام ‹جبّ› منتقل ساختند...(1)
همچنين مي‌گويد:
در شب عيد فطر همان سال، امير سيف الدين سالار نائب مصر، قضات سه مذهب را با جماعتي از فقها دعوت نمود، به پيشنهاد آنان
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. البداية و النهاية، ج 14، ص 4.
________________________________________ 21 ________________________________________
قرار شد كه ابن تيميه از زندان آزاد گردد؛ البته به شرطي كه از عقايد خود برگردد. كسي را نزد او فرستادند و با او در اين زمينه صحبت نمودند ولي او حاضر به پذيرش شروط نگشت. سال بعد نيز ابن تيميه هم‌چنان در ‹قلعه الجبل› مصر زنداني بود، تا آنکه او را در روز جمعه 23 ربيع الاوّل از زندان آزاد كرده و مخيّر به اقامت در مصر يا رفتن به موطن خود، شام نمودند. او اقامت در مصر را برگزيد، ولي دست از افكار خود برنداشت.
در سال 707ه‍ .ق باز هم به جهت نشر افكارش از او شكايت شد. در مجلسي ابن عطا بر ضدّ او اقامه دعوا كرد، قاضي بدر الدين بن جماعه متوجه شد كه ابن تيميه نسبت به ساحت پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) گستاخي مي‌كند، لذا نامه‌اي به قاضي شهر نوشت تا مطابق دستور شرع با او رفتار شود. با حكم قاضي دوباره به زندان رفت، ولي بعد از يك سال آزاد شد. در قاهره باقي ماند تا آنکه سال 709ه‍ .ق او را به اسكندريه تبعيد كردند. در آنجا هشت ماه توقف كرد و بعد از تغيير اوضاع، روز عيد فطر سال 709ه‍ .ق به قاهره بازگشت و تا سال 712ه‍ .ق در آنجا اقامت داشت تا آنکه به شام بازگشت.(1)
ابن تيميه در سال 718 ه‍ .ق در شام، كرسي تدريس و افتاء را بر عهده گرفت و در آن جا نيز فتاوا و عقايد نادر خود را مطرح نمود. اين خبر به گوش علما و قضات و دستگاه حاكم رسيد، او را خواستند و در قلعه‌اي به مدت پنج ماه حبسش نمودند. سرانجام روز دوشنبه، عاشوراي سال 721ه‍ .ق از قلعه آزاد شد. پس از آزاد شدن تا سال 726ه‍ .ق بر
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. البداية و النهاية، ج 14، ص 52.
________________________________________ 22 ________________________________________
كرسي تدريس قرار داشت. باز هم به خاطر اصرار بر افكار خود و نشر آن، در همان قلعه سابق محبوس و تحت نظر قرار گرفت. در آن مدّت مشغول تصنيف شد، ولي بعد از مدتي از نوشتن و مطالعه ممنوع گشت، و هر نوع كتاب، قلم و دواتي كه نزد او بود، از او گرفته شد.(1)
يافعي مي‌گويد: ‹ابن تيميه در همان قلعه از دار دنيا رفت؛ در حالي كه پنج ماه قبل از وفاتش از دوات و كاغذ محروم شده بود›.(2)
عصر ظهور ابن تيميه
پيشرفت اسلام در اروپا و شكست اندلس براي غرب صليبي بسيار تلخ و ناگوار بود، و لذا آنان را به فكر و انديشه انتقام واداشت و در سال‌هاي پاياني قرن پنجم، پاپ رم، با فرمان حمله به فلسطين (قبله اول اسلام)، صدها هزار مسيحي برافروخته از كينه ديرينه صليب بر ضد توحيد از اروپا به راه افتادند تا قدس را قتلگاه مسلمانان سازند و به دنبال آن در جنگ‌هاي مشهور صليبي كه حدود 200 سال (489 ـ 690) به طول انجاميد، ميليون‌ها كشته و زخمي بر جاي گذاشت. درهمان زماني كه مصر و شام سخت با صليبيان درگير بودند، امت اسلامي با طوفاني مهيب‌تر؛ يعني حمله مغولان به رهبري چنگيز مواجه گرديد كه آثار ارزشمند اسلامي را نابود و يا غارت كردند.
و پنجاه سال بعد از آن (656ه‍‌ .ق) توسط هلاكو نواده چنگيز، بغداد به خاك و خون كشيده شد و طومار خلافت عباسي در هم پيچيد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. المنهل الصافي و المستوفي بعد الوافي، ص 340.
2. مرآة الجنان، ج 4، ص 277.
________________________________________ 23 ________________________________________
و سپس بر حلب و موصل (657ـ660ه‍ .ق) همان بلا را آورد كه بر بغداد وارد كرده بود.
ابن اثير مورخ مشهور اهل سنّت مي‌نويسد: ‹مصايب وارده بر مسلمانان از سوي مغول آن چنان سهمگين بود كه مرا ياراي نوشتن آنها نيست و اي كاش مادر مرا نمي‌زاد›.
گفتني است كه در طول سلطه مغول، فرستادگان سلاطين همواره مي‌كوشيدند با جلب نظر مغولان و همدستي با آنان، امت اسلامي را از هر سو تار و مار كنند.
افزون بر اينکه مادر و همسر هلاكو و سردار بزرگش در شامات (كيتو بوقا) مسيحي بودند.
و همچنين اباقاخان (663 ـ 680ه‍ .ق) فرزند هلاكو با دختر امپراتور روم شرقي ازدواج كرد و با پاپ و سلاطين فرانسه و انگليس بر ضد مسلمين متحد شدند و به مصر و شام لشكر كشيدند.
و از همه بدتر (ارغون) نوه هلاكو (683 ـ 690ه‍‌ .ق) به وسوسه وزير يهودي‌اش سعدالدوله ابهري در انديشه تسخير مكه و تبديل به بت‌خانه افتاد و مقدمات اين دسيسه را نيز فراهم ساخت، كه خوش‌بختانه با بيماري ارغون و قتل سعدالدوله آن فتنه بزرگ عملي نشد.
در چنين زمان حساسي كه كشورهاي اسلامي در تب و تاب اين درگيري‌هاي ويرانگر مي‌سوخت و مسلمانان مورد حمله ناجوانمردانه شرق و غرب قرار گرفته بودند، ابن تيميه مؤسس انديشه‌هاي وهابيت دست به نشر افكار خود زد و شكافي تازه در امت اسلامي ايجاد كرد.
و با آنکه اسلام ديني است كه مردم را به دو اصل اساسي دعوت
________________________________________ 24 ________________________________________
مي‌كند: يكي كلمه توحيد و ديگري توحيد كلمه و وحدت بين مسلمين و پيامبر اكرم ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در طول 23 سال بعثت مردم را به كلمه توحيد و گفتن ‹لا إِلهَ إِلاَّ الله› و التزام به تبعاتش دعوت كرد. نيز همه را براي پيش برد اهداف اسلام به توحيد كلمه و اتحاد فراخواند؛ زيرا در سايه اتحاد است كه مسلمين مي‌توانند بر مشكلات فائق آمده، راه نفوذ دشمنان را ببندند. خداوند متعال مي‌فرمايد:(وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَلا تَفَرَّقُوا)؛ ‹همگي به ريسمان خدا چنگ زنيد و متفرّق و پراكنده نگرديد›. (آل عمران: 103)
در جاي ديگر مي‌فرمايد: (إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ)؛ ‹همانا مؤمنين برادر يكديگرند›. (حجرات: 10)
لذا پيامبر اسلام ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بين اوس و خزرج، مهاجرين و انصار عقد اخوت بست. در عين حال مشاهده مي‌كنيم كه ابن تيميه به اين سفارش‌ها توجهي نكرده و با ابداع افكاري بر خلاف عموم مسلمين ـ از صدر اسلام تا زمان خود ـ و تكفير آنان، سبب ايجاد اختلاف بين مسلمانان شد؛ خصوصاً با در نظر گرفتن وضع سياسي آن عصر؛ زيرا سرزمين‌هاي اسلامي از هر طرف مورد هجوم و غارت دشمنان سرسخت اسلام و مسلمانان قرار گرفته بود. در آن زمان كه مسلمين احتياج مبرمي به اتحاد و يك پارچگي داشتند، ابن تيميه با عناد تمام، شروع به نشر افكار خرافي و انحرافي خود نمود و هر كسي كه با افكار او مخالفت مي‌كرد او را به كفر و شرك و زندقه متّهم مي‌ساخت. بنابراين همراه با مريداني كه پيدا كرده بود، سبب ايجاد اختلاف بين مسلمين گشت.
برخي از فتاوا و آراي ابن تيميه
اينك به برخي از فتاوا و آراء و عقايد او که بر خلاف نظر همه مذاهب اسلام صادر شد و عامل اختلاف بين مسلمانان است، اشاره مي‌كنيم:

كتابخانه تخصصي حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > دشمني ابن تيميه با اهل بيت

________________________________________ 25 ________________________________________
1. تحريم نماز و دعا در كنار قبور اوليا
ابن تيميه مي‌گويد:
نماز خواندن در كنار قبور مشروع نيست. همچنين قصد مشاهد كردن به جهت عبادت در كنار آن ها؛ از قبيل نماز، اعتكاف، استغاثه، ابتهال و قرائت قرآن، مشروع نيست، بلكه باطل است.(1)
2. تحريم زيارت قبور
وي شديداً با زيارت قبر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و ديگر اولياي الهي مقابله کرده، مي‌گويد: ‹تمام احاديث زيارت قبر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) ضعيف؛ بلكه دروغ است›.(2)
3. تحريم کمک خواستن از غير خدا
ابن تيميه مي‌گويد:
اگر كسي به شخصي كه از دنيا رفته، بگويد: مرا درياب، مرا كمك كن، از من شفاعت كن، مرا بر دشمنم پيروز گردان و امثال اين درخواست‌ها كه تنها خدا بر آن قدرت دارد، از اقسام شرك است.(3)
و در جاي ديگر مي‌گويد: ‹اگر كسي چنين گويد، بايد توبه كند و گرنه كشتنش واجب است›.(4)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مجموعة الرسائل و المسائل، ج 1، ص 60.
2. التوسل و الوسيله، ص 156.
3. الهدية السنيّة، ص 40.
4. زيارة القبور، صص 17 و 18.
________________________________________ 26 ________________________________________
4. تحريم برپايي مراسم
ابن تيميه درباره برپايي مراسم جشن در اعياد و ولادت‌هاي بزرگان دين مي‌گويد:
اعياد، شريعتي از شرايع است كه در آن بايد از دستورها متابعت نمود، نه آنکه بدعت گذاري كرد. اين عمل همانند اعمال نصاري است كه حوادث مربوط به حضرت عيسي ( عليه السلام ) را عيد مي‌گيرند.(1)
5. تحريم قسم به غير خداوند
ابن تيميه در اين مورد مي‌گويد: ‹قسم خوردن به غير خداوند مشروع نيست، بلكه از آن نهي شده است›.(2)
6. نسبت‌دادن جسميت به خدا
ابن تيميه در يكي از فتواهاي خود مي‌گويد:
آنچه در قرآن و سنّت ثابت شده و اجماع و اتفاقِ پيشينيان بر آن است، حق مي‌باشد. حال اگر از اين امر، لازم آيد كه خداوند متّصف به جسميت شود اشكالي ندارد؛ زيرا لازمه حق نيز حق است.(3)
ابن بطوطه مي‌گويد:
در دمشق شخصي بود از بزرگان فقهاي حنبلي به نام تقي الدين ابن تيميه، در هر علمي سخن مي‌گفت، ليكن مشكلي در عقل خود داشت. زماني كه در دمشق بودم، روز جمعه‌اي بر او وارد شدم؛ در
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. اقتضاء الصراط المستقيم، صص 293 و 295.
2. مجموعة الرسائل و المسائل، ج 1، ص 17.
3. الفتاواي، ج 5، ص 192.
________________________________________ 27 ________________________________________
حالي كه بر منبر جامع دمشق مردم را موعظه مي‌كرد. از جمله مطالبي كه گفت اين بود كه: خداوند به آسمان دنيا مي‌آيد همان‌گونه كه من از منبر پايين مي‌آيم. اين را گفت و از منبر
پايين آمد.(1)
7. خروج از اسلام به جهت سفر براي زيارت
ابن تيميه معتقد بود كه اگر كسي صرفاً به قصد زيارت قبر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مسافرت كند و هدف او رفتن به مسجدالنبي ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نباشد چنين كسي از شريعت مسلمين خارج شده است.(2)
8. حكم به قتل همسايه مسجد
او درباره كسي كه همسايه مسجد است ولي به مناسبت وضع شغلي و كسب خويش نمي‌تواند به مسجد و نماز جماعت برود مي‌گويد: ‹چنين كسي را بايد توبه دهند و اگر توبه نكرد قتلش واجب است›.(3)
شوكاني كه از طرفداران ابن تيميه و موافقان دعوت وهابيت است مي‌گويد:
از جمله اموري كه از صاحب نجد به ما رسيده اين است كه هركس به نماز جماعت حاضر نشود خونش حلال است، كه اين سخن بر خلاف قانون شرع مي‌باشد.(4)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. رحلة ابن بطوطه، ص 95؛ الدرر الكامنة، ابن حجر عسقلاني، ج 1، ص 154.
2. الردّ علي الأخنائي، ابن تيميه، صص 18 و 21.
3. فتاوي الكبري، ج1، ص366.
4. البدر الطالع، ج2، ص 6.
________________________________________ 28 ________________________________________
9. تكفير تأخيركننده در نماز
ابن تيميه همچنين حكم كفر كسي را كه نماز ظهر را تا مغرب و نماز مغرب را تا نيمه شب به تأخير اندازد نقل كرده و مي‌گويد: ‹اگر كسي چنين فردي را كافر نداند بايد گردنش را زد›.(1)
10. حكم به قتل تارك نماز
ابن تيميه درباره مرد بالغي كه از اداي يكي از نمازهاي پنج‌گانه خودداري مي‌كند يا يكي از واجبات مسلّم نماز را ترك مي‌كند حكم كرده كه چنين كسي را بايد توبه داد و اگر توبه نكرد بايد او را كشت.(2)
11. اعتقاد به عدم عصمت انبيا قبل از بعثت
ابن تيميه در پاسخ به اين سخن علامه حلّي1 كه انبيا از اول تا آخر عمر از ارتكاب سهو و گناه چه صغيره و چه كبيره معصوم‌اند، و در غير اين صورت اعتمادي به آنچه مي‌گويند حاصل نمي‌شود مي‌گويد: ‹معصوم‌بودن انبيا از خطا و گناه، قبل از مبعوث شدن به پيامبري لازم نيست›.(3)
12. انكار حيات برزخي پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم )
ابن تيميه مي‌گويد: ‹هركس معتقد باشد كه وجود پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بعد از وفات مانند وجود او در زمان حيات است غلط عظيمي مرتكب شده است›.(4)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. كتاب الايمان، ص 293.
2. مجموعة الرسائل، (الوصية الكبري)، ج1، 321.
3. منهاج السنة، ج2، صص 308 و 311.
4. الردّ علي الأخنائي، ص 54.
________________________________________ 29 ________________________________________
13. نهي از بلند صلوات فرستادن
از ابن تيميه سؤال مي‌كنند كه صلوات بر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) آهسته فرستاده شود بهتر است يا با صداي بلند و آشكار؟ و اينکه حديثي از ابن عباس نقل شده كه به موجب آن بايد آشكارا و با صداي بلند صلوات فرستاد، آيا اين حديث صحيح است يا خير؟ او در جواب مي‌گويد:
حديث مزبور به اتفاق اهل علم دروغ و ساختگي است و هر حديث كه در اين باره باشد دروغ است؛ زيرا صلوات به منزله دعا و ذكر است و دعا و ذكر بايد آهسته و مخفي باشد.(1)
تناقضات ابن تيميه
با مراجعه به كتاب‌هاي ابن تيميه و بحث و تحليل‌هاي او پي مي‌بريم كه در كلام وي تناقضات فراواني وجود دارد. اينك به نمونه‌هايي از آنها اشاره مي‌كنيم:
1. در عين حال كه به صحيح بخاري در موارد زياد استدلال و احتجاج مي‌كند، ولي هنگامي كه به روايتي در اين كتاب بر مي‌خورد كه با افكار او سازگاري ندارد آن را ابطال كرده و كتاب را نيز مورد تنقيص قرار مي‌دهد، و درباره آن مي‌گويد: ‹در بخاري اغلاطي وجود دارد›.(2)
2. او در حالي كه زياد به روايات ‹سنن› استدلال و احتجاج مي‌كند، ولي هنگامي كه شيعه دوازده امامي بر حقانيّت تعليمات مذهبي خود به يكي از روايات كتب ‹سنن› استدلال مي‌كند، مي‌گويد:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الفتاوي الكبري، ج1، ص 197.
2. منهاج السنة، ج 5، صص 101 و 102 ؛ ج 7، ص 215.
________________________________________ 30 ________________________________________
اين حديث در صحيحين نيامده است، بلكه در آن، برخي از اهل حديث همچون ابن حزم و ديگران طعن زده‌اند. ولي اهل سنّت همچون ابي‌داوود و ترمذي و ابن ماجه آن را روايت كرده و صاحبان مسانيد همچون امام احمد و ديگران آن را نقل كرده‌اند. پس مطابق اصول شما از كجا اين روايات ثابت شده تا به آن احتجاج كنيد؟ و بر تقدير ثبوت، اين حديث از اخبار آحاد است.(1)
3. او در باب فضايل عمر به كتاب ترمذي استناد مي‌كند، ولي هنگامي كه به روايات فضايل اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) مي‌رسد، مي‌گويد: ‹ترمذي احاديثي را در فضايل علي ذكر كرده كه بسياري از آنها ضعيف است›.(2)
او همچنين در جاي ديگري مي‌گويد: ‹ترمذي احاديث متعدّدي را در باب فضايل علي ( عليه السلام ) ذكر كرده كه در ميان آنها احاديث ضعيف، بلكه جعلي وجود دارد›.(3)
او درباره حديث نبوي ‹انا مدينة العلم و علي بابه› مي‌گويد: ‹گرچه ترمذي آن را نقل كرده ولي از روايات جعلي به حساب مي‌آيد›.(4)
4. او به احاديث احمد بن حنبل در كتاب ‹المسند› زياد احتجاج مي‌كند، ولي هنگامي كه مشاهده مي‌كند شيعه اماميه به برخي از احاديث آن احتجاج كرده مي‌گويد: ‹گاهي امام احمد و اسحاق و ديگران احاديثي را نقل مي‌كنند كه نزد خودشان ضعيف است›.(5)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 3، ص 456.
2. همان، ج 7، ص 178.
3. همان، ج 5، ص 511.
4. منهاج السنة، ج 7، ص 515؛ ما در كتاب "امام شناسي در قرآن و پاسخ به شبهات" به‌طور كامل و مفصّل بطلان حرف او را به اثبات رسانده‌ايم.
5. همان ص 53.
________________________________________ 31 ________________________________________
و در جايي ديگر مي‌گويد: ‹هر چه را كه احمد در مسند و غير مسند نقل كرده نزدش حجّت نيست›.(1)
و نيز مي‌گويد: ‹مجرّد روايات احمد موجب نمي‌شود كه حديث صحيح بوده و عمل به آن واجب باشد›.(2)
در نتيجه بايد گفت: آنچه موافق با هواي نفس ابن تيميه است حجت بوده و آنچه كه مخالف با هواي نفس اوست، ضعيف يا جعلي است.
5. او به روايات حاكم نيشابوري در ‹المستدرك علي الصحيحين› زياد استدلال مي‌كند، ولي همين كه شيعه دوازده امامي به يك حديث اين كتاب كه درباره آن، حاكم تصريح به صحت بنابر شرط شيخين كرده و ذهبي نيز در ‹تلخيص المستدرك› با او موافقت نموده، و استدلال مي‌كند، مي‌گويد: ‹سند آن ضعيف است›.(3)
6. او در مواردي كه رأي و نظرش موافق با شهرستاني است به كلامش زياد اعتماد مي‌كند، ولي هر جا كه مطلبي از او مشاهده مي‌كند كه با رأي او موافق نيست، يا مايه تقويت شيعه اماميه است بر او هجوم برده و مي‌گويد: ‹شهرستاني خبرويّت ندارد›.(4)
7. او تفسير طبري و ابن ابي حاتم و بغوي را به جهت نقل رواياتي كه موافق با آراء و نظريات او است تمجيد كرده ولي در مواردي كه شيعه دوازده امامي به روايات آنان استدلال مي‌كند، مي‌گويد: ‹مجرد نقل
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 7، ص 96.
2. همان، ص 400.
3. همان، ج 5، ص 396.
4. همان، ج 6، صص 300 و 305 و 319 و 326 و 362.
________________________________________ 32 ________________________________________
يكي از اين افراد دليل بر صحّت روايت نمي‌شود... بلكه اين كتب، جمع كننده قوي و ضعيف، و جعلي و دروغي است›.(1)
نقد ديدگاه سلفيان دربارة مقام علمي ابن تيميه
وهابيان و سلفيان برآنند تا موقعيت او را در نفوس و اذهان بزرگ جلوه دهند از اين رو مي‌گويند او در مباحث فقهي بر ديگران برتري داشته و در اطلاع از اختلاف مذاهب و حديث و تفسير قرآن و كلام اسلامي متخصّص بوده است، آنان بدين جهت او را ‹شيخ الاسلام› ناميده‌اند، تا به ديگران چنين وانمود كنند كه براي او مثل و نظيري در تاريخ اسلام ديده نشده است. ولي هنگامي كه به نوشته‌ها و كتاب‌هاي او در مجال تفسير، حديث و اقوال متكلمين مراجعه مي‌نماييم، پي مي‌بريم كه نه تنها متخصّص و اهل خبره در اين زمينه نبوده است بلكه يا جاهل به مسائل بوده و يا اهل عناد و مكابره بوده است. اينك به ذكر نمونه‌هايي از اين موارد مي‌پردازيم:
1. روش او در بررسي احاديث
اظهار نظرهاي ابن تيميه در نقل و نقد احاديث خود بيانگر آن است که وي در اين زمينه تخصص لازم را نداشته است.
الف) وي حديثي را از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل كرده كه فرمود: ‹يقول الله تعالي من عادي لي ولياً فقد بارزني بالمحاربة› و آن را به ابوهريره نسبت داده است. و گفته كه اين حديث در صحيح بخاري آمده است2؛ در‌حالي‌كه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 7، ص 299.
2. الفرقان بين الاولياء الرحمن و اولياء الشيطان، ابن تيميه، ص 70.
________________________________________ 33 ________________________________________
اين حديث با اين لفظ را بخاري از ابوهريره نقل نكرده بلكه طبراني از ابي امامه نقل كرده است.
ب) ابن تيميه از ترمذي نقل كرده كه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: ‹لولم ابعث لبعث عمر›،(1) و آن را تقويت كرده و به آن اخذ كرده است؛ در‌حالي‌كه اين حديث از ترمذي نقل نشده، بلكه ابن عدي آن را نقل كرده و سندش را به جهت وجود زكريا بن يحيي در طريق آن تضعيف كرده است.
و نيز ابن جوزي آن را در ‹الموضوعات› كه مختص به روايات جعلي است آورده است.
ج) او در كتاب ‹الزيارة› مي‌گويد: ‹عبدالله بن حسن بن حسين بن علي بن ابي‌طالب شخصي را ديد كه رفت و آمد به طرف قبر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مي كند...› ( 2 )، در‌حالي‌كه علماي رجال شخصي را به اين اسم نمي‌شناسند، و صحيح در آن حسن بن حسن بن حسين بن علي بن ابي‌طالب ( عليهم السلام ) است، كه موصوف به حسن مثنّي است.
د) الباني بعد از تصحيح صدر و ذيل حديث غدير مي‌گويد:
اين مطلب را كه دانستي حال بايد بگويم كه انگيزه من بر تفصيل دادن كلام درباره اين حديث و بيان صحت آن اين بود كه مشاهده كردم شيخ الاسلام ابن تيميه جزء اول اين حديث را تضعيف كرده و جزء دوم را گمان كرده كه باطل است، و به نظر من، اين از مبالغه و تسريع او در تضعيف احاديث است قبل از آنکه طرق آن را جمع كرده و در آن دقت كند...(3)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الفرقان بين الاولياء الرحمن و اولياء الشيطان، ابن تيميه، ص 57.
2. الزيارة، صص 23 و 34.
3. سلسلة الاحاديث الصحيحة، حديث 1750.
________________________________________ 34 ________________________________________
2. ديدگاه ابن تيميه در مورد قرآن
در مورد قرآن كريم و تفسير آن، اعتقادات و عملكردهايي دارد كه به برخي از آنها اشاره مي‌كنيم:
الف) وي آيات صفات را تفسير جسماني كرده و نسبت به آياتي كه ذات خداوند را از جسمانيّت منزّه ساخته بي اعتنايي كرده است كه اين روش و طريقه اهل حديث و مشبّهه و حشويّه است.
او در يکي از فتاواي خود مي‌گويد:
آنچه در قرآن و سنت ثابت شده و اجماع و اتفاق پيشينيان بر آن است حق مي‌باشد، حال اگر از اين امر لازم آيد که خداوند متصف به جمسيت شود اشکالي ندارد؛ زيرا لازمة حق نيز حق است.(1)
ب) او معتقد است كه آيات متشابه در قرآن وجود ندارد و مدّعي است كه تمام آيات قرآن از محكمات است و تشابه، امري است نسبي است2، با وجود آنکه قرآن تصريح به وجود آيات متشابه در خود دارد، آنجا كه مي‌فرمايد:
(هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَأُخَرُ مُتَشابِهاتٌ...) (آل عمران: 7)
او كسي است كه اين كتاب ]آسماني[ را بر تو نازل كرد، كه قسمتي از آن، آيات "محكم" ]صريح و روشن[ است كه اساس اين كتاب مي‌باشد و قسمتي از آن، "متشابه" است...
ج) تفسير بخشي از آيات قرآن كريم به احاديث ضعيف السند، بلكه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الفتاوي، ج5، ص192.
2. تفسير ابن تيميه معروف به تفسير كبير، ج 1، ص 253.
________________________________________ 35 ________________________________________
با اسرائيليات از احاديث، همانند تفسير آيات 189 تا 190 از سوره اعراف با قصه اسرائيلي و قبيح كه لايق شأن حضرت آدم و حواء8 نيست از جمله خصوصيات اوست.(1)
د) او تفاسيري كه دربردارنده احاديث ضعيف السند و اسرائيليات بوده، ترجيح داده و بر آن اعتماد مي‌كند، و در مقابل تفاسير ارزشمندي را كه آراي مخالف اعتقاد او در تجسيم و تشبيه را نقل كرده‌اند، يا اينکه آراء و معتقدات شيعه دوازده امامي را ذكر كرده‌اند را رها مي‌كند، كه از قسم اول مي‌توان به تفسير طبري به نام ‹جامع البيان› اشاره كرد و از قسم دوم مي‌توان تفسير كشّاف را نام برد.(2)
3. توسعه در عنوان شرك
ابن تيميه از جمله كساني است كه در اطلاق عنوان شرك بر مخالفين خود در عقيده و رأي، دست توانايي داشته و اهل تسامح و تساهل نبوده و بسيار بي پروا بوده است.
الف) ابن تيميه مي‌گويد: ‹بناي بر اهل قبور از اعمال مشركين است›.(3)
ب) او مي‌گويد: ‹اگر كسي بگويد از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) به جهت نزديكي به خدا مي‌خواهم تا شفيع من در اين امور باشد، اين از كارهاي مشركان است›.(4)
ج) وي مي‌گويد:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. ر.ك: الوافي بالوفيات، صفدي، ج 7، ص 14 (به نقل از او).
2. مقدمه كتاب اصول التفسير، ابن تيميه.
3. منهاج السنة، ج 1، ص 474.
4. زيارة القبور، ص 156.
________________________________________ 36 ________________________________________
اگر كسي به شخصي كه از دنيا رفته بگويد: مرا درياب، مرا كمك كن، از من شفاعت نما، مرا بر دشمنم پيروز گردان، و امثال اين درخواست‌ها كه تنها خدا بر آن قادر است، اين‌ها از اقسام شرك است.(1)
و در جايي ديگر مي‌گويد: ‹اگر كسي چنين گويد بايد توبه كند وگرنه كشتنش واجب است›.(2)
4. توسعه در عنوان بدعت
او هرگونه نوآوري در دين و استفاده كردن از اسلوب‌هاي جديد در دين را بدعت دانسته و آن را به ضلالت نسبت مي‌دهد:
الف) او مي‌گويد: ‹مشاهدي كه بر روي قبر صالحين و انبيا از اهل بيت و عامه بنا شده، همه از بدعت‌هاي حرامي است كه در دين اسلام وارد شده است›.(3)
ب) ابن تيميه در مورد برپايي مراسم جشن در اعياد و ولادت بزرگان دين مي‌گويد:
اعياد، شريعتي از شرايع است كه در آن بايد از دستورات متابعت نمود، نه آنکه بدعت گذاري كرد. و اين عمل همانند اعمال نصارا است كه حوادث عيسي را عيد مي‌گيرند.(4)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الهدية السنية، ص 40.
2. زيارة القبور، صص 17 و 18.
3. منهاج السنة، ج 2، صص 435 ـ 437.
4. اقتضاء الصراط المستقيم، صص 293 ـ 295.
________________________________________ 37 ________________________________________
5. ادّعاي اجماعات غيرواقعي
كسي كه به كتاب‌هاي ابن تيميه مراجعه كند پي به ادّعاي اجماعاتي مي‌برد كه هرگز وجود خارجي نداشته است؛ از باب نمونه:
او مي‌گويد:
... من تفاسيري را كه از صحابه نقل شده و احاديثي كه از آنان روايت گشته و بيش از صد تفسير بزرگ و كوچك را ملاحظه كردم، تا اين ساعت نيافتم كه يكي از صحابه حتي يك آيه از آيات صفات يا احاديث صفات را بر خلاف مقتضي و مفهوم معروف آن تأويل نمايد.(1)
اين در حالي است كه كتب تفسير مملوّ از نقل تأويلات صحابه است. و كسي كه مي‌خواهد از آنها مطّلع گردد بايد به كتاب ‹الأسماء و الصفات› بيهقي مراجعه كند كه تمام تأويلات را ذكر كرده است.
دكتر بوطي مي‌گويد: ‹صحيح نيست كه بگوييم در بين سلف كسي در تفسير آيات صفات يا برخي از آن ها، قائل به تأويل نبوده است›.(2) آن‌گاه او اسامي برخي از سلف كه صفات را تأويل كرده‌اند را، ذكر مي‌كند.
مجسّمه و مشبّهه چنين وانمود كرده‌اند كه مذهب سلف، عدم تأويل و حمل نصوص بر ظواهر است و اين اشاعره بوده‌اند كه صفات را تأويل كرده و به تعطيلي كشانده‌اند، و اين شايعه‌اي بيش نيست؛ زيرا سلف از صحابه و تابعين معتقد به تأويل صفات بوده‌اند، و كسي كه تفسير طبري
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تفسير سوره نور، ابن تيميه، صص 178 و 179.
2. السلفيّة، ص 134.
________________________________________ 38 ________________________________________
را مطالعه كند پي به اين مطلب خواهد برد؛ از باب نمونه: طبري با سندهاي خود از ابن عباس در تفسير آيه: (يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ) (قلم: 42) نقل كرده كه ‹ساق› در اين آيه به معناي شدّت است؛ زيرا عرب مي‌گويد: ‹كشف الحرب عن ساقه›؛ يعني جنگ شدّت گرفت.(1) و نيز آيه: (وَ السَّماءَ بَنَيْناها بِأَيْدٍ) (ذاريات: 47) را به معناي ‹بنيناها بقوّة› گرفته است؛ يعني دست را كنايه از قوّت گرفته است.(2)
6. تضعيف مغرضانه روايات
ابن تيميه رواياتي را كه مخالف عقايد و آراي اوست بدون آنکه سندش را بررسي كند، نسبت جعل يا وضع به آنها مي‌دهد. اينك به يك مورد از آنها اشاره مي‌كنيم:
او مي‌گويد:
همچنين است حديث: ‹هو ولي كلّ مؤمن بعدي› او ـ حضرت علي ( عليه السلام ) ـ سرپرست هر مؤمني بعد از من است. اين حديث، دروغ بر رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) است؛ بلكه او در حيات و مماتش ولي هر مؤمني است، و هر مؤمني نيز ولي او در زمان حيات و ممات است.(3)
اين در حالي است كه بسياري از علماي عامه؛ همچون ترمذي، نسائي، ابن حبّان، حاكم نيشابوري، طيالسي، احمد بن حنبل و ديگران از طريق جعفر بن سليمان اين حديث را نقل كرده‌اند....(4)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تفسير طبري، مجلّد 5، جزء 8، صص 201 و 202.
2. همان، ج 27، ص 7.
3. منهاج السنة، ج 4، ص 104.
4. ر.ك: سلسلة الاحاديث الصحيحة، الباني، ج 5، ص 261.
________________________________________ 39 ________________________________________
الباني بعد از نقل حديث ‹ولايت› مي‌گويد:
سند آن حسن است و رجال آن رجال ثقات، بلكه رجال شيخين مي‌باشند غير از اجلح كه همان ابن عبدالله كندي است كه در مورد او اختلاف شده است ابن حجر در ‹تقريب› مي‌گويد او شيعي و راستگو است.
آن‌گاه مي‌گويد:
اگر كسي بگويد: راوي اين شاهد شيعي است، و همچنين در سند اصل حديث شيعي ديگري وجود دارد كه جعفر بن سليمان است، آيا اين مسأله طعني در حديث به حساب نمي‌آيد؟
او در جواب مي‌گويد:
هرگز؛ زيرا اعتبار در روايت به صدق و حفظ است، و اما مذهب‌اش بين او و بين پروردگارش مي‌باشد و خداوند حسابرس او است. لذا مشاهده مي‌كنيم كه صاحب صحيح بخاري و مسلم و ديگران از بسياري از مخالفين كه مورد وثوق بوده‌اند روايت نقل كرده‌اند؛ همچون خوارج و شيعه و ديگران...
آن‌گاه مي‌گويد:
با اين حال، من نمي‌دانم چرا ابن تيميه اين حديث را تضعيف كرده است، و از نظر من وجهي براي آن نمي‌بينم جز سرعت و مبالغه داشتن در ردّ بر شيعه...(1)
7. انكار حقايق تاريخي
ابن تيميه هنگامي كه با حقايق تاريخي كه مخالف با عقيده و مذهب
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. ر.ك: سلسلة الاحاديث الصحيحة، ج 5، صص 261 ـ 264.
________________________________________ 40 ________________________________________
او است برخورد مي‌كند آن را به طور كلّي منكر مي‌شود بدون آنکه توجّهي به مسلّم بودن آن داشته باشد؛ از باب نمونه: او از آنجا كه مخالف دعا كردن رو به قبر رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) است، لذا درصدد برآمده تا قصه‌اي را كه به مالك بن انس نسبت داده شده انكار نمايد. و آن قصه از اين قرار است:
خليفه عباسي ابوجعفر منصور از مالك سؤال كرد: آيا مي‌تواند رو به قبر شريف كرده و دعا نمايد؟ مالك در جواب گفت:
لِمَ تصرف وجهك عنه وهو وسيلتك ووسيلة أبيك آدم عليه الصلاة والسلام إلي الله تعالي يوم القيامة، بل استقبله واستشفع به فيشفعه الله.(1)
چرا ‹روي خود را از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بر مي‌گرداني؛ در حالي كه او وسيله تو و وسيله پدرت آدم عليه الصلاة و السلام نزد خداوند متعال در روز قيامت است، بلكه رو به سوي او كن و او را شفيع خود قرار ده تا خداوند شفاعت او را بپذيرد.
ابن تيميه درباره اين قصه مي‌گويد: ‹اين قصه‌اي است منكَر كه احدي آن را نقل نكرده و به امام مالك دروغي نسبت داده شده است›.
با اينکه قاضي عياض آن را با سند صحيح نقل كرده و گفته كه آن را از تعدادي از ثقات مشايخش اخذ كرده است. وانگهي اينکه مي‌گويد: كسي قائل به آن نشده، دروغي بيش نيست؛ زيرا مذهب مالك و احمد بن حنبل و شافعي استحباب استقبال قبر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) هنگام سلام دادن و دعا كردن است.(2)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. وفاء الوفاء، ج 4، ص 1376.
2. اين مطلب را در بحث "نماز و دعا در كنار قبور اولياي الهي" مورد بررسي قرار داده‌ايم.
________________________________________ 41 ________________________________________
8. نسبت دروغ بر مخالفان
ابن تيميه به تبع مشايخ حنبلي خود، نسبت دروغ به مخالفان خود را تجويز كرده و به آن نيز عمل كرده است. اينك به نمونه‌هايي از اين تهمت‌ها اشاره مي‌كنيم.
ابن تيميه مي‌گويد:
رافضه كساني هستند كه نماز جمعه و جماعت به جاي نمي‌آورند نه پشت سر اصحابشان و نه غير از اصحابشان، و تنها پشت سر معصوم نماز مي‌گذارند و حال آنکه شخص معصوم نزد آنها نيست.(1)
و نيز مي‌گويد:
رافضه اعتنايي به حفظ قرآن و شناخت معاني و تفسير آن و طلب ادله‌اي كه دلالت بر معناي آن داشته باشد ندارند، و نيز اعتنايي به حديث رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و شناخت صحيح آن از باطل و بحث از معاني حديث ندارند...(2)
و نيز مي‌گويد:
و اما ساير حماقات شيعه اين است كه آنان كراهت دارند تا سخن به لفظ ده بگويند يا كاري انجام دهند كه به تعداد ده باشد، حتّي ساختمان‌هاي خود را ده طبقه نمي‌سازند، و نيز با ده تنه درخت بنا نمي‌كنند و امثال اين موارد؛ زيرا آنان با خوبان صحابه كه همان ده نفري هستند كه پيامبر بشارت بهشت به آنها داده دشمن‌اند...(3)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 5، ص 175.
2. همان، ص 163.
3. همان، ج 1، ص 38.
________________________________________ 42 ________________________________________
به نظر مي‌رسد كه اين تهمت‌ها احتياج به پاسخ ندارد؛ زيرا هر كس كه با شيعيان معاشرت داشته باشد پي به سخيف و بي اساس بودن اين حرف‌ها مي‌برد.
ابن قيّم، مروّج افكار ابن تيميه
يكي از شاگردان مهمّ ابن تيميه كه به عنوان مروّج افكار او مطرح است، ابوعبدالله محمّد بن ابوبكر بن ايّوب بن سعد بن حريز، زرعي، دمشقي، حنبلي، معروف به ابن قيّم جوزيه مي‌باشد.
جوزيه مدرسه‌اي بود كه محيي الدين بن حافظ ابوالفرج عبدالرحمن بن علي بن محمّد بكري حنبلي آن را در بازار قمح دمشق ساخته بود. و از آنجا كه پدرش قيّم سرپرست اين مدرسه بود، لذا او را ابن قيّم جوزيه ناميدند.
او در سال 691ه‍ .ق متولد شد و در سال 712ه‍ .ق با ابن تيميه ارتباط پيدا كرد و ملازم مجلس درس او شد و فقه را نزد او آموخت و از او اخذ علم كرد ولي در تمام مسائل مقلّد كوركورانه او بود. لذا مذهب ابن تيميه را ياري كرده و افكارش را در كتاب هايش تأييد نمود، اضافه بر آن سعي كرد تا افكار و عقايد استادش را در قالب برهان و استدلال درآورد.
لذا در عصر شيخ و استادش، ابن تيميه از عقايد باطلش توبه داده شد، و نيز با او به زندان رفت ولي بعد از مرگ استادش رها شد. او به جهت اعتقاداتش سه بار به زندان رفت، خصوصاً به جهت اينکه همانند استادش حركت به جهت زيارت ابراهيم خليل ( عليه السلام ) را تحريم و منع نمود.
________________________________________ 43 ________________________________________
عبدالله هروي حبشي از ذهبي نقل كرده كه گفت:
... وقد حبس مدة؛ لانكاره شدّ الرحال لزيارة قبرالخليل ـ ابراهيم ( عليه السلام ) ـ .(1)
... او در مدتي به جهت انكار بار سفر بستن براي زيارت قبر خليل الرحمن محبوس شد.
او نيز از ابن حجر در ‹الدرر الكامنة› نقل مي‌كند كه گفت:
غلب عليه حبّ ابن تيمية حتي كان لايخرج عن شيء من اقواله، بل ينتصر له في جميع ذلك، وهو الّذي هذّب كتبه ونشر علمه. واعتقل مع ابن تيمية بعد ان أهين وطيف به علي جمل مضروباً بالدرّة، فلمّا مات أخرج عنه...(2)
محبّت ابن تيميه بر او غلبه كرد به حدّي كه از هيچ يك از اقوال او نمي‌گذشت و مخالفت نمي‌نمود، بلكه در تمام موارد او را ياري مي‌كرد. و او كسي بود كه كتاب‌هاي ابن تيميه را تهذيب كرده و علم او را منتشر مي‌ساخت. ابن قيّم با ابن تيميه زنداني شد، بعد از آنکه مورد اهانت قرار گرفت، او را سوار بر شتري كردند و در حالي كه تازيانه مي‌زدند دور گرداندند. و چون ابن تيميه مرد او را رها كردند...
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. المقالات السنية، ص 43 به نقل از او.
2. همان، به نقل از ابن حجر.
________________________________________ 44 ________________________________________
دشمني ابن تيميه با اهل بيت ( عليهم السلام )
كمتر كسي است كه كتاب‌هاي ابن تيميه ـ به خصوص ‹منهاج السنة› ـ را مطالعه كند و به نصب و عداوت و دشمني او نسبت به اهل بيت پيامبر ( عليهم السلام ) پي‌نبرد. ما در اين بحث براي اثبات اين مطلب به ذكر نمونه‌هايي از اين موارد مي‌پردازيم:
1. شبهه در نزول آية مباهله در شأن اهل بيت ( عليهم السلام )
مسلم به سندش از سعد بن ابي‌وقاص نقل کرده که گفت:
... هنگامي که اين آيه نازل شد: (فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَأَبْناءَكُمْ) رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) علي و فاطمه و حسن و حسين ( عليهم السلام ) را خواست وعرض کرد: باالها! اينان اهل من هستند›.(1)
اما ابن تيميه از جهاتي با نزول آيه مباهله در شأن اهل بيت ( عليهم السلام ) مخالفت كرده است و بر فرض نزول، آن را فضيلتي براي اهل بيت نمي‌شمارد. اينك به شبهات او پاسخ مي‌گوييم:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. صحيح مسلم، ج7 ، ص120.
________________________________________ 45 ________________________________________
شبهة اوّل: كسي با پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مساوي نيست!!
ابن تيميه مي‌گويد: ‹هيچ كس مساوي با رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در فضايل نيست، نه علي ونه غير او›.(1)
پاسخ
? اوّلاً: ما تابع نصّ هستيم. از اين آيه و ادله قطعي ديگر چنين استفاده مي‌شود كه امام علي ( عليه السلام ) در تمام كمالات و قابليّت‌ها همانند رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) است جز در سالت و نبوت، و لذا اگر قرار بود بعد از ايشان پيامبري باشد جز امام علي ( عليه السلام ) كسي ديگر قابليت اين مقام را نداشت. ولي قرار نيست كه بعد از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) پيامبري ديگر باشد.
در روايتي صحيح السند از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) آمده است كه خطاب به امام علي ( عليه السلام ) فرمود:
من از خدا چيزي نخواستم جز آنکه مثل آن را از خداوند براي تو درخواست نمودم. و از خداوند چيزي درخواست ننمودم مگر آنکه خدا به من عطا نمود. جز آنکه به من خبر داده شد كه بعد از تو پيامبري نخواهد بود.(2)
? ثانياً: پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مطابق حديث صحيح السند فرمود:‹...علي منّي وأنا منه، وهو وليّكم بعدي› ( 3 )؛ ‹علي از من و من از اويم و او ولي شما بعد از
من است›.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 7، ص 122.
2. كنز العمال، ج 6، ص 407.
3. مسند احمد، ج 1، صص 3 و 151.
________________________________________ 46 ________________________________________
شبهة دوم: عدم دلالت ‹انفسن› بر مساوات!
او نيز مي‌گويد: ‹انفس› در لغت عرب بر مساوات دلالت ندارد بكله مقصود به آن نزديكان و اقرباء انسان است. آن‌گاه بر مدعاي خود به آياتي استشهاد مي‌كند كه در آنها لفظ انفس به كار رفته ولي دلالت بر مساوات ندارد؛ از قبيل:
(لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِناتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْراً) (نور: 12)
چرا هنگامي كه اين ]تهمت[ را شنيديد، مردان و زنان با ايمان نسبت به خود ]و كسي كه همچون خود آنها بود[ گمان خير نبردند.(1)
پاسخ
? اوّلاً: در برخي از آيات بين كلمه انفس و اقرباء مقابله افتاده است، و لذا نمي‌توان در همه جا ادّعا كرد كه انفس به معناي اقرباء است.
خداوند متعال مي‌فرمايد:
(يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ ناراً) (تحريم: 6)
اي كساني كه ايمان آورده‌ايد! خود و خانواده خويش را از آتش حفظ كنيد.
و نيز مي‌فرمايد: (الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ)؛ ‹كساني كه به خويشتن و خانواده شان زيان رسانده‌اند›. (زمر: 15)
در مورد آيه مباهله نيز اين‌چنين است؛ يعني در مقابل معناي اقرباء
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 7، صص 122 ـ 130.
________________________________________ 47 ________________________________________
استعمال شده جز آنکه در اين دو آيه، انفس در نفس انسان به معناي حقيقي آن استعمال شده است ولي در آيه مباهله مجازاً در معناي تنزيلي به كار رفته است؛ يعني امام علي ( عليه السلام ) به منزله پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در جميع فضايل است، نه اينکه نفس پيامبر باشد.
? ثانياً: مستفاد از آيه مباهله آن است كه خداوند پيامبرش را خطاب كرده مي‌فرمايد: اي محمّد! خود را براي مباهله بياور. و پيامبر در آن موقف علي ( عليه السلام ) را براي مباهله آورد. و اينکه شخصي نفس شخص ديگر باشد سه احتمال دارد:
الف) عينيت و اتحاد حقيقي حتي در جسميّت: اين معنا قطعاً باطل است؛ زيرا ما معتقد به حلول نيستيم و نيز پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و امام علي ( عليه السلام ) را به لحاظ جسمي يكي نمي‌دانيم.
ب) اتحاد در شؤونات و فضايل به جز آنچه كه استثناء شده است.
ج) تنها مجانست در قرابت و نزديكي.
معناي دوم و سوم از معاني مجازي براي كلمه نفس است، ولي ما بايد به دو جهت كلمه انفس را بر معناي دوم حمل كنيم نه سوم:
جهت اوّل اينکه: معناي دوم اقرب به معناي حقيقي كه همان وحدت از جميع جهات است مي‌باشد و مطابق آنچه در علم بلاغت گفته شده، لفظ بايد بر قريب‌ترين معاني به معناي حقيقي حمل شود.
جهت ديگر اينکه: قرائن بسياري وجود دارد كه مؤيد معناي دوم است نه سوم، كه از آن جمله عبارت است از:
يک ـ پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) خطاب به حضرت علي ( عليه السلام ) فرمود:
أنت منّي بمنزلة هارون من موسي الاّ أنّه لا نبي بعدي.(1)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. صحيح بخاري، ج3، ص176.
________________________________________ 48 ________________________________________
تو نسبت به من به منزله هارون نسبت به موسي مي‌باشي جز آنکه بعد از من پيامبري نخواهد بود.
دو ـ بخاري از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل كرده كه خطاب به علي ( عليه السلام ) فرمود: ‹أنت منّي وأنا منك› ( 1 )؛ ‹تو از من و من از توام›.
سو ـ ابن مسعود از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل كرده كه فرمود: ‹علي بن ابي‌طالب همانند روح من است كه در جسدم مي‌باشد›.(2)
چهار ـ و نيز خطاب به امام علي ( عليه السلام ) فرمود:
ما سألت الله لي شيئاً الاّ سألت لك مثله...(3)
از خدا براي خود چيزي نخواستم جز آنکه مثل آن را براي تو تقاضا نمودم.
شبهة سوم: كفايت دعاي پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) !!
ابن تيميه نيز مي‌گويد: ‹اينکه اين چهار نفر را پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) همراه خود آورد مقصود اجابت دعا نبوده؛ زيرا دعاي پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) به تنهايي كافي بود›.(4)
پاسخ
? اوّلاً: اگر چنين بود چرا خداوند تعالي از پيامبر خود خواست تا از نصارا بخواهد كه اين افراد را نيز بياورند. و اگر وجود آنها در مباهله دخيل نبود احتياجي به چنين دعوتي نبود، خصوصاً آنکه در آخر مي‌فرمايد: {ثُمَّ نَبْتَهِلْ}؛ ‹سپس همگي با هم مباهله كنيم›.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. صحيح بخاري، ج 5، ص 22 .
2. كنز العمال، ج 11، ص 628.
3. همان، ج 6، ص 407.
4. منهاج السنة، ج 7، صص 122 ـ 130.
________________________________________ 49 ________________________________________
? ثانياً: حرف ابن تيميه اجتهاد در مقابل نصّ است؛ زيرا مطابق برخي از روايات پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: ‹إذا أنا دعوت فأمِّنو› ( 1 )؛ ‹هر گاه من دعا كردم شما آمين بگوييد...›. و اين خود دلالت بر اين دارد كه آمين آنها در اجابت دعاي پيامبر بي تأثير نبوده است.
شبهة چهارم: عدم اختصاص به حضرت علي ( عليه السلام ) !!
اشکال ديگر ابن تيميه اين است که مي‌گويد: ‹كلمه (أَنْفُسَنا) اختصاص به علي ( عليه السلام ) ندارد؛ زيرا به صيغه جمع آمده است›.(2)
پاسخ
? اوّلاً: عرب به جهاتي از جمله تعظيم لفظ جمع را بر مفرد به كار مي‌برد و در قرآن نيز چنين استعمالي را زياد مشاهده مي‌كنيم؛ مثل آية 173 از سورة آل عمران و آية 11 از سورة مائده و آية 61 از سورة توبه که در هر سه مورد شخص واحدي اراده شده در حالي که با صيغة جمع آمده است.
? ثانياً: تعبير به جمع در اين آيه به جهت بيان اين مطلب است كه هر كدام از دو دسته مباهله كننده سزاوار است كه خواص از اهل بيت خود را بياورد، خواه افراد هر دسته متعدد باشند يا خير.
شبهة پنجم: مقصود از ‹انفسن›، شخص پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) است!!
ابن تيميه مي‌گويد: ‹مقصود از (أَنْفُسَنا) شخص پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) است؛ يعني هنگام مباهله بايد خود و فرزندان و زن‌هاي خود را بياوريد›.(3)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تفسير كشاف، زمخشري، ج 1، ص 369 ؛ تفسير مراغي، ج 3، ص 175.
2. منهاج السنة، ج 7، صص 122 ـ 130.
3. همان.

كتابخانه تخصصي حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > دشمني ابن تيميه با اهل بيت

________________________________________ 50 ________________________________________
پاسخ
? اوّلاً: اين توجيه اجتهاد در مقابل نص است؛ زيرا مطابق روايات صحيحه، پيامبر اكرم ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) براي مباهله امام حسن و امام حسين8 را كه مصداق (أَبْناءَنا) بود، و نيز حضرت زهرا(ها) را كه مصداق (نِساءَنا) بود، و نيز حضرت علي ( عليه السلام ) را كه مصداق (أَنْفُسَنا) بود، آورد. و اگر مقصود از (أَنْفُسَنا) خود پيامبر بوده است، چرا پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) ، علي ( عليه السلام ) را با خود به همراه آورد؟
? ثانياً: با اين فرض، لازم مي‌آيد كه بين داعي و مدعو اتحاد باشد؛ يعني دعوت كننده و دعوت شده يكي باشند كه اين قطعاً باطل است؛ زيرا هيچ‌گاه انسان خودش را دعوت نمي‌كند.
? ثالثاً: در صورت درست بودن اين احتمال، لازم مي‌آيد كه كلمه (أَنْفُسَنا وَأَنْفُسَكُمْ)، در آيه زيادي باشد؛ زيرا شخص پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) داخل در جمله (تَعالَوْا نَدْعُ) است.
اشکال
اگر كسي بگويد كه انسان گاهي خود را نيز دعوت مي‌كند؛ مثلاً عرب مي‌گويد: ‹دعوت نفسي إلي كذ›؛‹من خودم را به فلان چيز دعوت كردم›. ولذا ممکن است که مقصود از ‹انفسن› خود حضرت رسول ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) باشد.
پاسخ
ما در اين جهت مناقشه نمي‌كنيم كه دعوت خود نيز صحيح است، ولي نمي‌توان اين نوع استعمال را حقيقي دانست. مضافاً به اينکه برخي تصريح كرده‌اند كه انسان هيچ گاه خودش را دعوت نمي‌كند بلكه ديگري را مي‌خواند مگر آنکه مجازاً چنين باشد.(1)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. حاشيه شيخ زاده بر تفسير بيضاوي، ج 1، ص 634.
________________________________________ 51 ________________________________________
علاوه بر اينکه اين اشكال در حقيقت اجتهاد در مقابل نصوص صحيح است كه مقصود از (أَنْفُسَنا) را امام علي ( عليه السلام ) مي‌داند. گرچه ما منكر شمول پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در كلمه (أَنْفُسَنا) نيستيم.
حاكم نيشابوري به سند صحيح از جابر قصه ورود عاتب و سيد و شرفياب ‌شدن محضر رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) را نقل كرده و در آخر آن مي‌گويد: ‹... و در حقّ آنها نازل شد {تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَأَبْناءَكُمْ...}›. آن‌گاه جابر مي‌گويد: ‹مراد از { أَنْفُسَنا وَأَنْفُسَكُمْ}، رسول الله و علي است و مراد از {أَبْناءَنا} حسن و حسين است و مقصود از {نِساءَنا} فاطمه مي‌باشد›.(1)
2. شبهه در شأن نزول آيه تطهير
مسلم به سندش از عايشه نقل کرده که گفت:
پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) صبحگاهي از حجره خارج شد در حالي که بر روي دوش او پارچه‌اي از پشم خياطي نشده بود؛ حسن بن علي بر او وارد شد او را داخل کسا کرد. آن‌گاه حسين وارد شد او را نيز داخل آن کرد، آنگاه فاطمه وارد شد او را نيز داخل کسا کرد بعد عليّ وارد شد او را نيز داخل نمود. آن‌گاه اين آيه را تلاوت کرد: (إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراًً).(2)
شبهة اول: دعا دلالت بر عصمت ندارد
ابن تيميه مي‌گويد: ‹پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) دعا كرد تا خداوند رجس و پليدي را از آنان دور ساخته و پاكشان گرداند و اين دلالت بر عصمت ندارد...›.(3)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. درّ المنثور، ج 2، صص 230 و 231.
2. صحيح مسلم، ج7، ص130.
3. منهاج السنة، ج 3، ص 4.
________________________________________ 52 ________________________________________
پاسخ
? اوّلاً: پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مستجاب الدعوه است و اگر دعا كرده به طور قطع اجابت شده است.
? ثانياً: فايده دعا، استمرار تطهير و اذهاب رجس در آينده است؛ همان‌گونه كه در تفسير {اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ} چنين است.
? ثالثاً: ممكن است كه دعا، بالا رفتن مرتبه و درجات خلوص و عمق گرفتن و رسوخ كردن اذهاب رجس و در نتيجه، تطهير اهل بيت را در بر داشته باشد.
? رابعاً: مطابق برخي از رواياتي که ذکر شده، دعاي پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بعد از نزول آيه تطهير بوده است.(1)
شبهة دوم: عدم ارادة تکويني
ابن تيميه مي‌گويد:
اراده خداوند در آيه تطهير، متضمّن تحقّق مراد نيست، بلكه گاهي اراده مي‌كند چيزي را كه تحقق نمي‌يابد؛ خداوند متعال مي‌فرمايد: (وَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ) (نساء: 27)؛ در حالي كه برخي توبه مي‌كنند و برخي نمي‌كنند. خداوند اراده كرده كه مردم را از شرك پاك كند، ولي بعضي مي‌خواهند كه بر شرك باقي بمانند.(2)
آن‌گاه مي‌گويد:
مقصود از ‹رجس› در آيه، شرك است، همانند قول خداوند:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مسند احمد، ج 6، ص 292.
2. منهاج السنة، ج 4، ص 20.
________________________________________ 53 ________________________________________
(فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الأَْوْثانِ)و ما مي‌دانيم كه خداوند از اهل بيت پيامبر ( عليهم السلام ) شرك و خباثت را دور كرده است، ولي اين دلالت بر عصمت آنان ندارد.(1)
پاسخ
? اوّلاً: اراده در آيه (وَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ) تشريعي است نه تكويني؛ از همين رو به عموم مردم توجّه دارد، برخلاف اراده در مورد آيه تطهير كه به قرائني خصوصاً رواياتي كه نصّ در نزول آيه در پنج تن بود، اراده تكويني است نه تشريعي وگرنه شامل افرادي خاص نمي‌شد.
? ثانياً: در آيه {فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الأَْوْثانِ} مقصود از رجس مشخص شده است؛ زيرا بعد از آن با كلمه ‹من› بيانيه مقصود از رجس، خصوص شرك معرفي شده است؛ خصوصاً آنکه خطاب در {فَاجْتَنِبُوا} عموم مشركين است. بر خلاف آيه تطهير كه الف و لام {الرِّجْسَ} در آن براي جنس بوده و عموم مراتب رجس كه از آن جمله گناه، اشتباه، خطا و سهو است را نيز شامل مي‌شود.
3. شبهه در شأن نزول آيه انذار
طبري به سند صحيح از ابن عباس نقل کرده هنگامي که آية (إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَلِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ) (رعد: 7) نازل شد پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) دست خود را بر سينه‌اش گذارد و فرمود: ‹من بيم‌دهنده‌ام و براي هر قومي هدايت‌گري است› و با دست خود اشاره به شانة علي ( عليه السلام ) کرد و فرمود: ‹تو
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 4، ص 21.
________________________________________ 54 ________________________________________
هدايت‌گري اي علي! تنها به واسطة تو است که هدايت‌شوندگان بعد از من هدايت مي‌يابند.› ( 1 )
شبهة اول: اختصاص نداشتن هدايت‌گري به امام علي ( عليه السلام )
ابن تيميه مي‌گويد:
اين كلام ‹أنا المنذر، وبك يا علي يهتدي المهتدون› را نمي‌توان به پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نسبت داد؛ زيرا ظاهر قول، اين است كه هدايت فقط به توسط علي ( عليه السلام ) است نه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) ؛ در حالي كه هيچ مسلماني چنين سخني نمي‌گويد...(2)
همچنين مي‌گويد:
خداوند تعالي محمّد ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) را هادي قرار داده و فرموده (إِنَّكَ لَتَهْدِي إِلي صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ) حال چگونه شما كسي را هادي قرار مي‌دهيد كه در قرآن به چنين صفتي توصيف نشده است؟3
پاسخ
اين اشكال از سوء فهم و عناد ابن تيميه سرچشمه گرفته است؛ زيرا همه قبول داريم كه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) هادي امام علي ( عليه السلام ) و همه امت در زمان حيات خود مي‌باشد ولي علي ( عليه السلام ) هادي امت بعد از حيات رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) است. و اين صريح حديث صحيح السند است كه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. جامع البيان، ج12، ص72.
2. منهاج السنة، ج 7، صص 139 ـ 143.
3. همان.
________________________________________ 55 ________________________________________
پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: ‹بك يهتدي المهتدون من بعدي› ( 1 )، كه مع الأسف ابن تيميه كلمه ‹بعدي› را يا نديده و يا از آن تجاهل كرده است.
شبهة دوم: هدايت بسياري از امت توسط غير امام علي ( عليه السلام )
ابن تيميه مي‌گويد:
ظاهر جمله ‹بك يهتدي المهتدون› اين است كه هر كس از امت محمّد هدايت يافت به توسط علي بوده است، و اين دروغي آشكار است؛ زيرا بسياري از مردم به پيامبر ايمان آورده و هدايت يافتند و وارد بهشت شدند؛ در حالي كه سخني از علي ( عليه السلام ) نشنيدند. و بيشتر كساني كه به پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) ايمان آوردند و به او هدايت يافتند در هيچ چيز به علي هدايت نيافتند. و نيز كشورها و شهرهايي فتح شد و مردم آنها ايمان آورده و هدايت يافتند، بدون اينکه از علي چيزي شنيده باشند، بلكه همگي به توسط صحابه غير از او هدايت يافتند. پس چگونه جايز است اين جمله را قبول كنيم كه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرموده است: بك يهتدي المهتدون؟.(2)
پاسخ
? اوّلاً: همان‌گونه كه در جواب اشكال قبل اشاره شد در حديث چنين آمده كه امام علي ( عليه السلام ) بعد از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) تنها هدايت گر به حقّ و حقيقت است و اين منافات ندارد كه در زمان حيات رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) هر دو مشتركاً و با رهبري رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) هدايت‌گر امت باشند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. جامع البيان، ج12، ص72.
2. منهاج السنة، ج 7، صص 139 ـ 143.
________________________________________ 56 ________________________________________
? ثانياً: چه كسي گفته كه تمام كساني كه در زمان حيات رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و بعد از وفات آن حضرت ايمان آورده‌اند از امام علي ( عليه السلام ) بهره نبرده‌اند.(1)
? ثالثاً: چه كسي گفته كه هر كس از غير راه امام علي ( عليه السلام ) بعد از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) هدايت يافته، به هدايت حقيقي و واقعي هدايت يافته است؟ مطابق اين حديث هدايت واقعي تنها از راه امام علي ( عليه السلام ) است.
4. شبهه در آيه ولايت
إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُواْ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاَةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ
سرپرست و رهبر شما تنها خدا است، و پيامبر او، و آنها كه ايمان آورده‏اند و نماز را بر پا مي‏دارند و در حال ركوع زكات مي‏پردازند.
سيوطي بعد از نقل روايات فراوان در نزول اين آيه در شأن امام علي ( عليه السلام ) هنگامي که در نماز انگشترش را به فقير داد، مي‌گويد: ‹اينها شواهدي است که برخي از آنها برخي ديگر را تقويت مي‌کند›.(2)
آنگاه ولايت را به معناي دوستي گرفته ولي ابن تيميه مي‌گويد:
بين وِلايت (به كسر واو) و وَلايت (به فتح واو) تفاوت است، ولايتي كه در اين نصوص آمده، ضد عداوت است كه به فتح واو است نه به كسر واو كه به معناي امارت است و اين افراد نادان بين وَلايت و وِلايت تفاوتي نمي‌نهند. لفظ ولي و ولايت غير از لفظ
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. ما در بحث حديث سفينه در جواب ابن تيميه مفصّل به اين موضوع پرداخته‌ايم.
2. اسباب النزول، ص81 .
________________________________________ 57 ________________________________________
والي است، و چون آيه درباره ولايت تمام مؤمنان است و همه مؤمنان ولايت به معناي امارت را ندارند، پس ولايت به معناي امارت نيست.(1)
پاسخ
? اوّلاً: برخي دانشمندان لغت و ادبيات، تفاوتي بين معناي ولايت (به كسر واو) و ولايت (به فتح واو) نمي‌نهند؛ مانند فيومي، سيبويه، زجاج و فراء.
فرّاء مي‌گويد: ‹ولايت را به فتح واو و كسر واو در هر دو معناي دوستي و سرپرستي شنيده‌ايم›.(2)
? ثانياً: متبادر از لفظ ‹ولي› همان معناي سرپرستي است؛ هرچند به كمك قرائن باشد.
? ثالثاً: اين آيه تنها مربوط به ولايت امير مؤمنان ( عليه السلام ) است و روايات متواتر بر اين مطلب دلالت دارد، و هرگز ارتباطي به تمام مؤمنان ندارد تا به اين جهت در معناي ولايت تصرف كنيم كه شامل همه مؤمنان شود.
5. شبهه در شأن نزول آيه مودّت
حاکم نيشابوري و ديگران نقل کرده‌اند:
به رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بعد از نزول آية (قُل لا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَي) (شوري: 23) عرض شد: اي رسول خدا!
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 4، صص 5 و 6.
2. لسان العرب، ج 15، ص 407.
________________________________________ 58 ________________________________________
خويشاوندان نزديک تو چه کساني هستند که مودتشان بر ما واجب است؟ حضرت فرمود: علي و فاطمه و حسن و حسين ( عليهم السلام ) .(1)
شبهة اول: مکي بودن سورة شوري
ابن تيميه در اين باره مي‌گويد: ‹سوره شورا بدون شك مكّي است و قبل از ازدواج علي با فاطمه بوده است و لذا قبل از ولادت حسن و حسين نازل شده است›.(2)
پاسخ
? اوّلاً: براي تشخيص اينکه آيه‌اي مكّي است يا مدني، دو راه وجود دارد:
الف) ملاحظه مضمون آيه؛ به اين نحو كه بگوييم: هر آيه‌اي كه درباره توحيد و معارف عقلي و انتقاد از بت پرستي و دعوت به ايمان به خدا و روز رستاخيز و جريان‌هاي امت‌هاي پيشين و مشابه اين امور است، در غالب موارد مكّي به حساب مي‌آيد؛ زيرا در آن عصر تنها مسائلي كه احتياج به ذكر آنها بود همين قبيل مسائل است. ولي آياتي كه مربوط به شؤون نظام اسلامي و جهاد و مناظرات با يهود و نصارا و احكام شرعي و نظام اجتماعي بوده، غالباً مدني به حساب مي‌آيد. در مورد آيه ‹مودّت› با مراجعه به مضمون آن پي خواهيم برد كه تناسب آن با نزول در مدينه است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مستدرک حاکم، ج2، ص444، مسند احمد، ج1، ص199 و... .
2. منهاج السنة، ج 4، صص 25 ـ 27.
________________________________________ 59 ________________________________________
ب) رجوع به نصوصي كه در مورد آيه از طرف علما وارد شده است. و در مورد سوره شورا مشاهده مي‌كنيم كه مفسران مي‌گويند: سوره شورا مكّي است به جز چهار آيه از آن، كه اوّل آنها آيه (قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبي) است.
قرطبي مي‌گويد: سوره شورا بنابر قول حسن و عكرمه و عطا و جابر، مكّي است. و ابن عباس و قتاده گفته‌اند: به جز چهار آيه آن که در مدينه نازل شده است كه يكي از آنها {قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ...} مي‌باشد.(1)
ابوحيان از ابن عباس نقل مي‌كند كه سوره شورا مكّي است، به جز چهار آيه آن از {قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً...} تا آخر چهار آيه، كه در مدينه نازل شده است.(2)
شوكاني3 و آلوسي4 و... نيز همين مطلب را نقل كرده‌اند.
اين نكته قابل توجّه است كه بدانيم، قرآن كريم به اتفاق دانشمندان بر حسب ترتيب نزول جمع‌آوري نشده است، و لذا اغلب سوره‌هاي مكّي از آيات مدني خالي نبوده و نيز اكثر سوره‌هاي مدني از آيات مكّي خالي نيست. و اگر سوره‌اي را مكّي يا مدني مي‌نامند تابع اين است كه اغلب آن سوره داراي چه نوع آيه‌اي و در كجا نازل شده است. براي روشن شدن موضوع به نمونه‌هايي اشاره مي‌كنيم:
الف) سوره عنكبوت مكّي است، مگر ده آيه از اوّلش كه مدني است.(5)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تفسير قرطبي، ج 16، ص 1.
2. البحر المحيط، ج 7، ص 507.
3. فتح القدير، ج 4، ص 524.
4. روح المعاني، ج 25، ص 10.
5. جامع البيان، ج 20، ص 86.
________________________________________ 60 ________________________________________
ب) سوره كهف مكّي است، مگر هفت آيه از اوّلش كه مدني است.(1)
ج) سوره مريم مكّي است، الاّ آيه سجده و آيه (وَإِنْ مِنْكُمْ إِلاّ وارِدُها).(2)
د) سوره حجّ مكّي است، مگر آيه (وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلي حَرْفٍ).(3)
? ثانياً: بر فرض كه آيه ‹مودّت› مكّي باشد ولي اين مستلزم آن نيست كه مودّت محصور بر خويشاوندان موجود گردد بلكه شامل كساني نيز مي‌گردد كه بعد از نزول آيه متولّد مي‌شوند و داراي شرايط موجودين هستند؛ يعني آيه شامل هر شخص معصوم از امامان اهل بيت عترت و طهارت مي‌شود.
نظير اين آيه، آيه وصايت است. خداوند تعالي مي‌فرمايد (يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلادِكُمْ) كه شامل هم اولاد موجود در زمان نزول آيه مي‌شود و هم اولادي كه بعداً متولّد مي‌شوند.
شبهة دوّم: عدم اختصاص آيه به اهل بيت ( عليهم السلام )
ابن تيميه در ادامه اشكال سابق خود مي‌گويد: ‹دليل اين مطلب اين است كه خداوند نفرمود: ‹الاّ المودة لذوي القربي›، بلكه فرمود: {إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبي}، و اگر مقصود خداوند خويشاوندان پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بود، بايد للقربي يا لذوي القربي مي‌گفت، همان گونه كه در آيه خمس فرمود:
(وَ اعْلَمُواأَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبي).(4)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تفسير قرطبي، ج 10، ص 346.
2. اتقان سيوطي ج 1، ص 16.
3. تفسير قرطبي، ج 12، ص 1.
4. منهاج السنة، ج 4، صص 25 ـ 27.
________________________________________ 61 ________________________________________
پاسخ
با مراجعه به كتب تفسير پي خواهيم برد كه مفسرين درصدد پاسخ از اين سؤال برآمده و جواب آن را داده‌اند.
زمخشري مي‌گويد: ‹اگر گفته شود: چرا گفته نشد: ‹إلاّ مودة القربي›، يا گفته نشد: ‹إلاّ المودة للقربي؟› و به طور كلّي {إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبي} معنايش چيست؟ در جواب مي‌گوييم: در اين آيه، اهل بيت محلّ و مكان مودّت و مقرّ آن قرار گرفته‌اند. از باب مثال عرب مي‌گويد: ‹لي في آل فلان مودّة›، براي من در آل فلان مودّت است. مقصود آن است كه من آنان را دوست دارم و آنان مكان و محلّ حبّ من هستند. در مورد آيه {فِي} متعلّق به مودّت نيست، بلكه متعلّق به محذوف است؛ مثل اينکه مي‌گوييم: ‹مال در كيسه است›. و تقدير آن اين چنين است: ‹إلاّ المودة ثابتة في القربي› مگر مودّتي كه در خويشاوندان رسول ثابت است›.(1)
همين تفسير از فخررازي2 وابوحيان3 ونيشابوري4 و ابوالسعود5 نيز رسيده است.
شبهة سوم: عدم درخواست پاداش از سوي پيامبران
ابن تيميه در ادامه مي‌گويد:
پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) هرگز درخواست اجري نمي‌كند؛ زيرا تنها اجر و مزد او
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تفسير كشاف، زمخشري، ج 4، صص 219 و 220.
2. التفسير الكبير، ج 27، ص 167.
3. البحر المحيط، ج 7، ص 516.
4. تفسير نيشابوري در حاشيه تفسير طبري، ج 25، ص 33.
5. تفسير ابوالسعود، ج 8، ص 30.
________________________________________ 62 ________________________________________
بر خداوند است. آري بر مسلمانان است كه به ادلّه ديگر او را دوست بدارند، ولي موالات و دوستي ما نسبت به اهل بيت پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) هيچ‌گاه مزد و اجر پيامبر به حساب نمي‌آيد.(1)
پاسخ
در مورد مسأله اجر و مزد رسالت پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) چهار نوع آيه وجود دارد:
1. آياتي كه اجر و مزد پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) را بر خداوند مي‌داند:خداوند متعال از قول حضرت نوح ( عليه السلام ) مي‌فرمايد:
(إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ * فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ * وَما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلي رَبِّ الْعالَمِينَ) (شعرا: 107ـ 109)
مسلّماً من براي شما پيامبري امين هستم. تقواي الهي پيشه كنيد و مرا اطاعت نماييد. من براي اين ]دعوت[ هيچ مزدي از شما نمي‌طلبم، اجر من تنها بر پروردگار عالميان است.
و از زبان حضرت هود ( عليه السلام ) مي‌فرمايد:
(يا قَوْمِ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلَي الَّذِي فَطَرَنِي أَفَلا تَعْقِلُونَ) (هود: 51)
اي قوم من! من از شما براي اين ]رسالت[ پاداشي نمي‌طلبم، پاداش من تنها بر كسي است كه مرا آفريده است، آيا نمي‌فهميد.
از زبان حضرت صالح نيز همين تعبير نقل شده است.(2)
2. از برخي آيات استفاده مي‌شود كه بازگشت مزد به خود مردم است. خداوند متعال در جايي ديگر خطاب به پيامبرش كرده مي‌فرمايد:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 4، صص 25 ـ 27.
2. شعراء: 143 ـ 145.
________________________________________ 63 ________________________________________
{قُلْ ما سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ}؛ ‹بگو: هر اجر و پاداشي از شما خواسته‌ام براي خود شما است›. (سبأ: 47)
3. نوع سوّم آيه‌اي است كه در آن خداوند اجر و مزد رسالت پيامبر را ‹راهي به سوي خدا قرار دادن› معرّفي كرده است. خداوند متعال مي‌فرمايد:
(قُلْ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاَّ مَنْ شاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلي رَبِّهِ سَبِيلاً) (فرقان: 57)
بگو: من در برابر آن ]ابلاغ آيين خدا[ هيچ گونه پاداشي از شما نمي‌طلبم، مگر كسي كه بخواهد راهي به سوي پروردگارش برگزيند ]اين پاداش من است[.
در اين آيه اجر و پاداشي كه استثنا شده عمل مسلمانان است؛ يعني انتخاب راه به سوي خداوند. گرچه در اين آيه مستثنا ذات است ولي مقصود به آن مشيّت و خواست اوست.
4. نوع چهارم نيز همين آيه مورد بحث؛ يعني آيه مودّت است كه در آن سخن از اجر و مزد رسالت پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) به ميان آمده و آن را ‹مودة في القربي› دانسته است.
با تأمّل در اين چهار دسته آيه به اين نتيجه مي‌رسيم كه حكم اوّلي در رسالت انبيا آن است كه از مردم بابت رسالت و دعوت خود، نفع و بهره و مزدي نخواهند، بلكه اجر و مزد خود را تنها از خدا بخواهند.
و اگر در آيه ‹مودّت› به اجر و مزد اشاره شده، اين در واقع درخواست چيزي است كه نفعش به خود مردم باز مي‌گردد. لذا فرمود: بگو: هر چيزي را كه به عنوان اجر و مزد از شما خواستم نفعش به خود شما باز مي‌گردد.
________________________________________ 64 ________________________________________
حال چگونه نفع مودّت خويشاوندان پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) به خود مردم باز مي‌گردد، از دو راه مي‌توان آن را اثبات نمود:
الف) از آنجا كه اهل بيت پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) به حكم آيات و روايات ديگر، از خطا و اشتباه معصومند، لذا مودّت و ارتباط با آنها انسان را از سرچشمه زلال معارف آنان بهره مند مي‌سازد و در نتيجه به حق و حقيقت و سنّت واقعي پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) رسيده، از معارف والاي قرآن كريم بهره مند خواهد شد.
ب) محبّت و مودّت، نيروي مرموز دروني است كه انسان را به سوي محبوب مي‌كشاند و لذا درصدد برمي آيد كه به او اقتدا كرده، او را الگوي خود قرار دهد. اهل بيت عصمت و طهارت ( عليهم السلام ) از آنجا كه مظهر همه خوبي هايند لذا مودت آنان انسان را به خوبي‌ها و عمل
به آن جذب مي‌كند، پس نفع مودت خويشان پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) به خود انسان باز مي‌گردد.
و امّا اينکه مراد از آيه (مَنْ شاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلي رَبِّهِ سَبِيلاً) چيست؟ در جواب مي‌گوييم: مراد از آن همان مستثناي در آيه 23 از سوره شورا است؛ يعني همان مودت خويشان رسول است؛ زيرا همان گونه كه قبلا اشاره شد مودت و محبّت حقيقي جداي از اطاعت و متابعت نيست، و اطاعت از آنها همان عمل به دستوراتي است كه انسان را در راه مستقيم قرار داده و به سوي خدا مي‌رساند. نتيجه اينکه مودت خويشان پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در حقيقت همان برگرفتن راه براي رسيدن به خداوند است. و لذا مشاهده مي‌كنيم كه پيامبر اكرم ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در حديث ثقلين و سفينه و امان و ديگر احاديث، امر به تمسّك به عترت خود نموده است.
________________________________________ 65 ________________________________________
6. شبهه در حديث ثقلين
احمد بن حنبل به سندش از زيد بن ثابت نقل کرده که رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود:
إني تارک فيکم خليفتين: کتاب الله حبل ممدود ما بين السماء والأرض ـ أو ما بين السماء إلي الأرض ـ وعترتي أهل بيتي، وانهما لن يفترقا حتّي يردا عليّ الحوض...(1)
همانا در ميان شما دو جانشين قرار مي‌دهم؛ کتاب خدا، ريسمان کشيده شده ما بين آسمان و زمين و عترتم (اهل بيتم)، اين دو از يکديگر جدا نمي‌شوند تا در کنار حوض بر من وارد شوند...
شبهة اول: تضعيف سند حديث
ابن تيميه مي‌گويد: عبارت ‹وعترتي فانّهما لن يفترقا حتّي يردا علي الحوض› را ترمذي ذكر كرده است. در اين مورد از احمد سؤال شد، وي و عده‌اي ديگر آن را تضعيف كرده و گفته‌اند: صحيح نيست.(2)
پاسخ
1. ظاهر عبارت ابن تيميه آن است كه ذيل حديث را فقط ترمذي نقل كرده؛ در حالي كه چنين نيست؛ بلكه عده‌اي از بزرگان اهل سنّت؛ از قبيل: ابن اسحاق، احمد بن حنبل، ترمذي، بزار، نسائي، ابويعلي، طبري، اسفرائيني، بغوي، ابن الانباري، ابن عقده، جعابي، طبراني، ذهبي، حاكم
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مسند احمد، ج5، ص621 .
2. منهاج السنة، ج 4، ص 104.
________________________________________ 66 ________________________________________
نيشابوري، ثعلبي، ابونعيم، ابن عساكر، ضياء مقدسي و برخي ديگر نيز نقل كرده‌اند.
2 . اينکه مي‌گويد: عده‌اي ذيل حديث را تضعيف كرده‌اند. دروغ محض است؛ زيرا اگر اين چنين بود، چرا ابن تيميه اسامي آنان را نقل نمي‌كند، به رغم اينکه در جاهاي مختلف به هر دليل ضعيفي تمسک مي‌كند. اگر او اسم يك نفر از آنان را نقل مي‌كرد، ما با مراجعه به كتاب او به صحّت و سقم آن پي مي‌برديم.
شبهة دوم: امر نشدن تمسک به عترت در صحيح مسلم
ابن تيميه مي‌گويد:
حديث در صحيح مسلم فقط دلالت بر امر به تمسك به كتاب خدا دارد، ولي در حقّ عترت تنها به تذكر دادن به اهل بيت خود اكتفا كرده است، لذا سه بار مي‌فرمايد: ‹أذكّركم الله في أهل بيتي› و به تمسك آنها امر نكرده است.(1)
پاسخ
1. مسلم، حديث را از زيد بن ارقم نقل كرده است و او از آنجا كه از عبيدالله بن زياد مي‌ترسيد، حديث را به تمامه نقل نكرده؛ بلكه امر به تمسك به عترت را از آن حذف كرده است. دليل آن اين است كه زيد بن ارقم در موارد ديگر حديث را نقل كرده و در ذيل آن، حديث را به طريق مشهور آورده كه در آن به تمسك به عترت امر شده است و مسلم مع الأسف در ذيل حديث زيد بن ارقم نياورده است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 4، ص 104.
________________________________________ 67 ________________________________________
او حديث را اين‌گونه نقل کرده است:
من در ميان شما دو چيز گرانبها مي‌گذارم: اول آنها کتاب خدا که در آن هدايت و نور است، کتاب خدا را گرفته و به آن تمسک کنيد. حضرت سفارش بسياري براي کتاب خدا نمود و مردم را به آن تشويق کرد، سپس فرمود: اهل بيتم، شما را سفارش مي‌کنم در حق اهل بيتم، شما را سفارش مي‌کنم در حق اهل بيتم، شما را سفارش مي‌کنم در حق اهل بيتم.(1)
فهم علماي اهل سنّت از ثقلين
الف) سندي از بزرگان محدّثان اهل سنّت، در شرح روايت مسلم مي‌گويد:
در اين حديث، پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) از قرآن و اهل بيت ( عليهم السلام ) به ‹ثقلين› تعبير مي‌كند. ‹ثقل› شيء نفيسي است كه بايد حفظ شود و واضح است كه اهل بيت، افراد نفيس و ارزشمندي‌اند كه بايد حفظ شوند؛ همان‌گونه كه كتاب خدا اين چنين است؛ زيرا پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بين آن دو جمع كرده است و ما مي‌دانيم كه عمده اين اوصاف براي قرآن به افاده علوم الهي و احكام شرعي باز مي‌گردد. همين اوصاف در مورد اهل بيت ( عليهم السلام ) نيز به دليل مرجعيتشان در علوم الهي و احكام شرعي موجود است. و مؤيد آن، اين است كه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مردم را در ابتدا از رسيدن مرگش آگاه مي‌كند و بعد مي‌فرمايد: ‹من در ميان شما دو چيز گران‌بها مي‌گذارم›. از اينجا استفاده مي‌شود كه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. صحيح مسلم، ج7، ص122.
________________________________________ 68 ________________________________________
پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بر كتاب و عترت به عنوان خليفه و جانشين خود در معارف الهي و احكام شرعي وصيت كرده است.
آن گاه سندي مي‌گويد:
اين آن معنايي است كه از ظاهر حديث استفاده مي‌شود، بلكه با مراجعه به روايات ديگر پي مي‌بريم كه آن روايات نيز همين معنا را تأييد مي‌كند؛ زيرا در آنها به طور صريح امر به تمسك به كتاب و عترت شده است، خصوصاً در حديثي كه احمد بن حنبل نقل كرده، عين عبارات مسلم آمده است، ولي با اضافه ذيلي در آن به تمسكِ عترت امر شده است...(1)
ب) تفتازاني بعد از نقل حديث مي‌گويد:
از اين حديث به خوبي استفاده مي‌شود كه اهل بيت بر تمام مردم ـ چه عالم و چه غيرعالم ـ برتري دارند... آيا نمي‌بيني كه چگونه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) آنان را با كتاب خداوند متعال مقرون ساخته، در اينکه تمسك به آن دو، انسان را از ضلالت نجات خواهد داد. تمسك به كتاب به اين معنا است كه به آنچه از علم وهدايت در آن است، اخذ كرده و به آن عمل نماييم. هم چنين است عترت...(2)
ج) شوكاني نيز در ردّ كساني كه معتقدند آل پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) همه امّتند، مي‌گويد:
از حديث ثقلين ـ كه در صحيح مسلم و ديگر كتاب‌ها آمده ـ خلاف اين مطلب استفاده مي‌شود؛ زيرا اگر مقصود از آن تمام امّت
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. دراسات اللبيب في الاسوة الحسنة بالحبيب، صص 231 ـ 237.
2. شرح المقاصد، ج 2، ص 221.
________________________________________ 69 ________________________________________
باشد، لازم مي‌آيد كه مردم به خود تمسك كنند كه اين معنا قطعاً باطل است.(1)
د) محب الدين طبري بابي را در ‹ذخائر العقبي› با عنوان ‹باب فضل اهل البيت و الحثّ علي التمسك بهم و بكتاب الله عزّوجلّ و الخلف فيهما بخير› مطرح كرده و در ذيل آن، حديث ثقلين را از سنن ترمذي و صحيح مسلم نقل كرده است.(2)
2. حديث ثقلين با سندي كه ترمذي نقل كرده و در آن امر به تمسّك به اهل بيت ( عليهم السلام ) شده، به طرق مختلفي رسيده كه عده زيادي از علماي اهل سنّت آن را تصحيح نموده‌اند.
ناصرالدين الباني امام وهابيان در حديث، بعد از نقل حديث ترمذي به سند خود از زيد بن ارقم ـ كه در آن به تمسك به كتاب وعترت امر كرده است ـ مي‌گويد: ‹حديث صحيح السند است›.(3) وي حديث را در كتاب ‹صحيح الجامع الصغير› نيز تصحيح نموده است.(4)
‹ابن حجر عسقلاني› بعد از نقل حديث ثقلين ـ كه در آن مردم را به تمسكِ به كتاب و عترت امر و تشويق كرده ـ مي‌گويد: ‹سند حديث صحيح است›.(5)
همچنين عدّه‌اي ديگر حديث را با همين مضمون ـ كه امر به تمسك به كتاب و عترت در آن باشد ـ نقل كرده و تصحيح نموده‌اند؛ همانند:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. نيل الاوطار، ج 2، ص 328.
2. ذخائر العقبي، ص 16.
3. صحيح سنن الترمذي، ج 3، ص 543.
4. صحيح الجامع الصغير، ج 1، ص 842.
5. المطالب العاليه، ج 4، ص 65.
________________________________________ 70 ________________________________________
ابن حجر هيتمي1، بويصري2، يعقوب بن سفيان فسوي3، قندوزي حنفي4 و محمود شكري آلوسي.(5)
آلوسي مي‌گويد: ‹حديث ثقلين نزد فريقين اهل سنّت و شيعه ثابت است›.
بنابر نقل ‹متقي هندي› در ‹كنزالعمال›، ‹ابن جرير طبري› نيز حديث را تصحيح نموده است.(6)
‹جلال الدين سيوطي› در مسند امام علي ( عليه السلام ) از محاملي در كتاب ‹الامالي› نقل مي‌كند كه او نيز حديث ثقلين را تصحيح نموده است.(7)
‹حسن بن علي سقاف شافعي› بعد از نقل حديث ثقلين از ‹سنن ترمذي› مي‌گويد: ‹حديث از حيث سند صحيح است›.(8)
‹حاكم نيشابوري› بعد از نقل حديث با لفظ لزوم تمسك به كتاب و عترت و ختم آن به حديث غدير، مي‌گويد: ‹حديث از حيث سند مطابق شرط بخاري و مسلم صحيح است، اگرچه آن دو نفر حديث را نقل نكرده‌اند›.(9)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الصواعق المحرقة، ج 2، ص 428.
2. اتحاف الخيرة المهره، ج 9، ص 279.
3. المعرفة و التاريخ، ج 1، ص 536.
4. ينابيع المودة، ج 1 ص 120.
5. مختصر التحفة، ص 52.
6. كنز العمال، ج 1، ص 379.
7. مسند علي7، ص 192.
8. صحيح صفة صلاة النبي9، ص 29.
9. مستدرك حاكم، ج 3، ص 118.
________________________________________ 71 ________________________________________
ابن كثير مي‌گويد: ‹به سند صحيح ثابت شده كه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در خطبه خود در غدير خم فرمود: إنّي تارك فيكم الثقلين...›.(1)
همو بعد از نقل حديث ثقلين با سند نسائي مي‌گويد: ‹شيخ ما ذهبي فرموده: اين حديث از حيث سند صحيح است›.(2)
هيثمي بعد از نقل حديث با مضمون ‹لزوم تمسك به كتاب و عترت› مي‌گويد: ‹حديث را طبراني در ‹معجم الكبير› نقل كرده و رجال آن همگي ثقه‌اند›.(3)
جمال الدين قاسمي مي‌گويد: ‹در سند صحيح ثابت شده كه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در خطبه خود فرمود: انّي تارك فيكم الثقلين؛ كتاب الله و عترتي...›.(4)
سمهودي شافعي مي‌گويد: ‹طبراني حديث را در معجم الكبير با سندي نقل كرده كه تمام رجال آن ثقه‌اند›.(5)
ازهري نيز بعد از نقل حديث ثقلين مي‌گويد: ‹محمّد بن اسحاق مي‌گويد: اين حديث حسن صحيح است›.(6)
7. شبهه در حديث غدير
به نص متواتر از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل شد که در غدير خم ضمن
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تفسير ابن كثير، ج 4، ص 122.
2. البداية و النهاية، ابن كثير، ج 5، ص 228.
3. مجمع الزوائد، ج 1، ص 170.
4. محاسن التأويل، ج 14، ص 307.
5. جواهر العقدين، ص 236.
6. تهذيب اللغة، ج 2، ص 264.
________________________________________ 72 ________________________________________
خطبه‌اي فرمود: ‹من کنت مولاه فعليّ مولاه› ( 1 )؛ ‹هر که من مولاي اويم، پس علي مولاي اوست›.
شبهة اوّل: عدم وجود حديث در صحاح
ابن تيميه مي‌گويد:
و اما حديث ‹من كنت مولاه فعلي مولاه› در صحاح وجود ندارد، ولي علما آن را نقل كرده‌اند، و مردم در صحت آن نزاع دارند. از بخاري و ابراهيم حربي و طايفه‌اي از اهل علم به حديث، نقل شده كه آنان در اين حديث طعن وارد كرده و آن را تضعيف كرده‌اند...(2)
پاسخ
? اوّلاً: ترمذي اين حديث را در صحيح خود نقل كرده و تصريح به صحّت آن نموده است.(3)
? ثانياً: كسي را نمي‌شناسيم كه در سند اين حديث نزاع كرده باشد، اگر كسي مي‌بود حتماً ابن تيميه نام او را مي‌برد.
? ثالثاً: كار ابن‌تيميه در تضعيف اين حديث و احاديث ديگري كه در مدح اهل بيت، خصوصاً علي بن ابي طالب ( عليهم السلام ) وارد شده به جايي رسيده كه حتي ناصرالدين الباني كه از اتباع او در مسائل اعتقادي است، اين عمل او را ناخرسند دانسته و تصريح مي‌كند كه وي در تضعيف احاديث سرعت داشته است، بدون آنکه طرق آن را مورد بررسي قرار
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. سنن ترمذي، ج2، ص298.
2. منهاج السنة، ج 7، ص 319.
3. سنن ترمذي، ج2، ص298.
________________________________________ 73 ________________________________________
دهد.(1)
در حقيقت بايد گفت: ابن تيميه به جهت خصومت با شيعه و يا بهتر بگوييم: خصومت با اهل بيت ( عليهم السلام ) در صدد تضعيف بدون دليل تمام احاديث فضايل و مقامات اهل بيت ( عليهم السلام ) و در رأس آنان امام علي ( عليه السلام ) برآمده است.
شبهة دوم: تکذيب ذيل حديث
ابن تيميه مي‌گويد: ‹جمله (اللّهمّ وال من والاه، وعاد من عاداه وانصر من نصره واخذل من خذله) به اتفاق اهل معرفت به حديث، دروغ است›.(2)
پاسخ
? اوّلاً: چگونه ابن تيميه ادّعاي اتفاق اهل معرفت به حديث بر كذب آن كرده؛ در حالي كه بسياري از بزرگان محدثين اهل سنّت آن را نقل كرده‌اند؛ از قبيل:
ـ احمد بن حنبل.(3)
ـ نسائي.(4)
ـ ابن ابي شيبه.(5)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. سلسلة الاحاديث الصحيحة، ح 1750.
2. منهاج السنة، ج 7، ص 55.
3. مسند احمد، ج 1، صص 118 و 119 و 152.
4. سنن نسائي، ج 5، صص 132 و 134 و 136 و 154.
5. المصنف، ج 6 ، صص 366 و 368.
________________________________________ 74 ________________________________________
ـ ابن حبّان.(1)
ـ طبراني.(2)
ـ بزار.(3)
ـ ضياء مقدسي.(4)
ـ حاكم نيشابوري.(5)
ـ ابن ابي‌عاصم.(6)
ـ ابن ماجه.(7)
آيا اين افراد از محدّثين اهل سنّت نيستند؟ آيا اين افراد به پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) دروغ نسبت داده‌اند؟
? ثانياً: افرادي همچون ابن حبّان، حاكم نيشابوري و ضياء مقدسي با سند صحيح اين ذيل را نقل كرده يا تصريح به صحت سند آن نموده‌اند.
? ثالثاً: ناصرالدين الباني حديث غدير را با ذيلش در كتاب ‹سلسلة الأحاديث الصحيحة› آورده و آن را از طرق مختلف تصحيح نموده است. او در آخر مي‌گويد:
وقتي اين مطلب را دانستي پس اين را نيز بدان كه انگيزه من در آزاد
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. صحيح ابن حبان، ج 15، ص 376.
2. المعجم الكبير، ج 5، ص 166؛ المعجم الصغير، ج 1، ص 119.
3. مسند بزار، ج 2، صص 133 و 235 و ج 3، ص 35.
4. المختارة، ج 2، صص 105 و 106.
5. مستدرك حاكم، ج 3، ص 118.
6. السنة، ج 2، ص 566.
7. سنن ابن ماجه، ج 1، ص 45.

كتابخانه تخصصي حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > دشمني ابن تيميه با اهل بيت

________________________________________ 75 ________________________________________
گذاردن قلم درباره اين حديث و بيان صحت آن اين بود كه مشاهده كردم شيخ الاسلام ابن تيميه ذيل حديث غدير را تضعيف كرده است. و گمان كرده كه دروغ است، و اين به نظر من از مبالغات او است كه در نتيجه تسريعش در تضعيف احاديث پديد آمده است، قبل از آنکه طرق آن را جمع كرده و دقت نظر در آنها بنمايد.(1)
بدين جهت است كه ابن حجر در ‹لسان الميزان› در ترجمه ابن مطهّر حلّي= مي‌گويد:
من ابن تيميه را چنين يافتم كه در ردّ احاديثي كه ابن مطهّر نقل كرده، بسيار و بي نهايت بر آنها حمله مي‌كند، گرچه معظم آنها از موضوعات و روايات واهي است!! ولي در رديّه خود بر احاديث، بسياري از احاديث خوب را كه در حال تصنيف كتابش به ياد نداشته، رد نموده است، زيرا به جهت گستردگي محفوظاتش تنها بر آنچه در سينه داشته اتّكا كرده است، و حال آنکه انسان نسيان كار است. و چه بسيار از مبالغه‌اي كه در توهين كلام رافضي داشته او را احياناً به تنقيص علي كشانده است. ولي اين ترجمه گنجايش واضح كردن آنها و ذكر نمونه‌هايي از آن را ندارد.(2)
8. شبهه در حديث ‹مؤاخاة›
بنابر منابع معتبر تاريخي، حديثي، پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) پس از هجرت بين اصحاب عقد برادري بست و بين خود و علي ( عليه السلام ) عقد برادري بسته است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. سلسلة الاحاديث الصحيحة، ج 4، ص 346.
2. لسان الميزان، ج 6، ص 319.
________________________________________ 76 ________________________________________
احمد بن حنبل به سندش از ابن عباس نقل کرده که پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) خطاب به حضرت علي ( عليه السلام ) فرمود: ‹أنت أخي و صاحبي› ( 1 )؛ ‹تو برادر و صاحب مني›.
اما ابن تيميه در اين حديث شبهه نموده مي‌گويد:
احاديث مؤاخاة و عقد اخوت بين علي و پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) تماماً موضوع و جعلي است و پيامبر با هيچ كس عقد اخوت نبسته است و نيز بين هيچ مهاجري و بين ابوبكر و عمر و بين انصاري با انصاري عقد اخوت نبسته است.(2)
پاسخ
? اوّلاً: با مراجعه به كتب اهل سنّت پي به كذب بودن ادّعاي ابن تيميه مي‌بريم. اينك به برخي از روايات اشاره مي‌كنيم:
1. ترمذي به سند خود از عبدالله بن عمر نقل مي‌كند كه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بين اصحابش عقد اخوت بست. علي ( عليه السلام ) گريان خدمت پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) آمد و عرض كرد: اي رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) ! بين اصحابت عقد اخوّت بستي ولي بين من و كسي عقد اخوت نبستي؟ رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) به او فرمود: ‹تو برادر من در دنيا و آخرتي›.(3)
2. نسائي به سندش از عباد بن عبدالله نقل كرده كه علي فرمود:
أنا عبدالله وأخو رسول الله، وأنا الصديق الأكبر لا يقولها بعدي
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مسند احمد، ج1، ص230 . و به همين مضمون: سنن ترمذي، ج5، ص638 و....
2. منهاج السنة، ج 7، صص 359 ـ 361.
3. الجامع الصحيح، ج 5، ص 638.
________________________________________ 77 ________________________________________
إلاّ كاذب...(1)
من بنده خدا و برادر رسول خدايم، و من صدّيق اكبرم، كسي اين ادّعا را پس از من جز دروغگو نمي‌كند...
3. ابن عساكر به سندش از انس بن مالك نقل كرده كه گفت: از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) شنيدم كه خطاب به علي ( عليه السلام ) مي‌فرمود: ‹أنت أخي في الدنيا والآخرة› ( 2 )؛ ‹تو برادر مني در دنيا و آخرت›.
4. احمد بن حنبل به سندش از ابن عباس نقل كرده كه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) خطاب به علي ( عليه السلام ) فرمود: ‹أنت أخي وصاحبي› ( 3 )؛ ‹تو برادر و مصاحب مني›.
5. حاكم نيشابوري به سندش از عبدالله بن عمر نقل كرده كه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) عقد اخوّت بين اصحابش بست. بين ابوبكر و عمر، و بين طلحه و زبير، و بين عثمان و عبدالرحمن بن عوف عقد اخوّت بست. علي ( عليه السلام ) عرض كرد: ‹اي رسول خدا! بين اصحابت عقد اخوت بستي، پس برادر من كيست؟› رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: ‹آيا راضي نمي‌شوي اي علي! از اينکه من برادر تو باشم؟› علي ( عليه السلام ) عرض كرد: ‹آري اي رسول خدا! آن‌گاه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: تو برادر مني در دنيا و آخرت›.(4)
6. متقي هندي از امام علي ( عليه السلام ) نقل مي‌كند كه فرمود:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. خصائص اميرالمؤمنين7، ص 3.
2. تاريخ امام علي7 از تاريخ دمشق، ج 1، ص 117.
3. مسند احمد، ج 1، ص 230.
4. مستدرك حاكم، ج 3، ص 14.
________________________________________ 78 ________________________________________
پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) عقد اخوت بين عمر و ابوبكر، و بين حمزة بن عبد المطلب و زيد بن حارثه، و بين عبدالله بن مسعود و سعد بن مالك، و بين من و خودش، بست.(1)
? ثانياً: ابن تيميه در تضعيف و نسبت جعل به اين احاديث دادن تنها بوده و هيچ كس با او همراهي نكرده است. و اين مطلبي است كه علماي اهل سنّت نيز بر آن تصريح كرده‌اند.
? ثالثاً: اين حديث را ده‌ها نفر از علماي اهل سنّت در كتب حديثي و تاريخي و تفسيري خود نقل كرده‌اند. چگونه ممكن است آن را به جعل و كذب نسبت داد. اشخاصي همچون ترمذي، نسائي، ابن ماجه، حاكم نيشابوري، ابن عبد البر، ابن كثير، احمد بن حنبل2، و... آن را در كتب روايي خود ثبت كرده‌اند، چگونه مي‌توان اين‌گونه افراد را كه نزد اهل سنّت از جلالت فوق‌العاده‌اي برخوردارند متّهم به نقل حديث كذب و جعلي كرد؟
? رابعاً: زرقاني مالكي مي‌گويد:
احاديث بسياري درباره عقد اخوّت بين پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و علي ( عليه السلام ) رسيده و ترمذي آن را نقل كرده و تحسين نموده و نيز حاكم نيشابوري آن را نقل كرده و تصحيح نموده است...(3)
? خامساً: برخي از بزرگان اهل سنّت در مقابل ابن تيميه ايستاده
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منتخب كنز العمال در حاشيه مسند احمد بن حنبل، ج 5، ص 45.
2. سنن ترمذي، ج5، ص363؛ السنن الکبري، ج4، ص74؛ سنن ابن ماجه، ج1، ص44؛ المستدرک علي الصحيحين، ج3، ص16؛ الاستيعاب، ج3، ص35؛ مختصر تفسير ابن کثير، ج1، ص323؛ مسند احمد، ج1، ص230 ... .
3. شرح المواهب اللدنيّة، ج 1، ص 273.
________________________________________ 79 ________________________________________
و تضعيف و ردّ او را جواب داده‌اند؛ از آن جمله ابن حجر در ‹فتح الباري› است. او بعد از نقل اشكال ابن تيميه كه گفته است:
تشريع مؤاخاة به جهت ارفاق بر يكديگر و تأليف قلوب مردم نسبت به يكديگر است و اين درباره پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) با هيچ كس معنا ندارد.
مي‌گويد: ‹اين توجيه در حقيقت ردّ يك نصّ است به قياس›.(1)
9 . شبهه در حديث ‹عمّار›
در نقل متواتر از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل شده كه فرمود:‹تقتل عماراً الفئة الباغية›؛ ‹عمار را گروه ظالم خواهند كشت›.
مقصود از حديث عمار گفتار نبوي در حق اوست كه فرمود: ‹اي عمار! تو را گروه ظالم خواهند كشت›. كه مقصود گروه معاويه است.
اما ابن تيميه براي دفاع از بني‌اميّه دربارة اين حديث مي‌گويد:
فههنا للناس أقوال: منهم من قدح في حديث عمار.(2)
در اينجا براي مردم اقوالي است؛ از جمله آنان كسي است كه در حديث عمار اعتراض وارد كرده است.
او در جايي ديگر درباره اين حديث مي‌گويد: ‹فبعضهم ضعّفه› ( 3 )؛ ‹برخي از افراد آن را تضعيف كرده‌اند›.
پاسخ
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. فتح الباري في شرح صحيح بخاري، ج 7، ص 211.
2. منهاج السنة، ج 2، ص 204.
3. همان، ص 208.
________________________________________ 80 ________________________________________
? اوّلاً: ايشان ذكر نكرده كه چه كساني اين حديث را تضعيف كرده‌اند، چرا اسم اين افراد را ذكر نمي‌كند؟
? ثانياً: حديث عمار حديثي است ثابت و متواتر كه 24 نفر از صحابه آن را نقل كرده‌اند. حافظ سيوطي نيز در كتاب ‹الخصائص الكبري› به تواتر آن تصريح نموده است.(1)
و همچنين حافظ لغوي مرتضي زبيدي در ‹لفظ اللآلي› و مناوي در شرح جامع الصغير سيوطي و ديگران اين حديث را متواتر مي‌دانند.(2)
ابن عبدالبرّ در ‹الاستيعاب› در ترجمه عمار مي‌گويد:
وتواترت الآثار عن النبي ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) انّه قال: "تقتل عماراً الفئة الباغية" وهذا من إخباره بالغيب وإعلام نبوّته ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) وهو من أصحّ الأحاديث.(3)
اخبار متواتر از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) رسيده كه فرمود: عمار را گروه ظالم خواهند كشت و اين از خبرهاي غيبي و نشانه‌هاي نبوت آن حضرت است و از صحيح‌ترين احاديث به حساب مي‌آيد.
حافظ ابن حجر در شرح صحيح بخاري مي‌گويد:
فائدة: روي حديث (تقتل عماراً الفئة الباغية) جماعة من الصحابة منهم قتادة بن النعمان كما تقدم، وأمّ سلمة عند مسلم وأبوهريره عند الترمذي، وعبدالله بن عمرو بن العاص عند النسائي وعثمان بن عفان وحذيفة وأبوايّوب وأبورافع وخزيمة
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الخصائص الكبري، ج 2، ص 140.
2. لفظ اللآلي، صص 222 و 223؛ فيض القدير ، ج 6 ، ص 366.
3. الاستيعاب در حاشيه الاصابة، ج 2، ص 481.
________________________________________ 81 ________________________________________
بن ثابت ومعاويه وعمرو بن العاص وأبواليسر وعمار نفسه. وكلّها عند الطبري وغيره. وغالب طرقها صحيحة أو حسنة. و فيه عن جماعة آخرين يطول عدّهم. و في هذا الحديث علم من إعلام النبوة و فضيلة ظاهرة لعلي و لعمّار، و ردّ علي النواصب الزاعمين أنّ عليّاً لم يكن مصيباً في حروبه.(1)
فائده: حديث (تقتل عماراً الفئة الباغية) عمار را گروه ظالم خواهند كشت، را جماعتي از صحابه از آن جمله قتادة بن نعمان نقل كرده‌اند آن گونه كه گذشت. و نيز ام سلمه نزد مسلم، و ابوهريره نزد ترمذي و عبدالله بن عمرو بن عاص نزد نسائي، و عثمان بن عفان، و حذيفه و ابوايّوب و ابورافع و خزيمة بن ثابت و معاويه و عمرو بن عاص و ابواليسر و خود عمار اين حديث را نقل كرده‌اند. و تمام اين احاديث نزد طبري و ديگران موجود است. و غالب طرق آن صحيح يا حسن است. و در اين حديث نشانه‌اي از نشانه‌هاي نبوت و فضيلتي ظاهر براي علي و عمار است. و نيز ردّي است بر افراد ناصبي كه گمان كرده‌اند علي در جنگ‌هايش بر حق نبوده است.
اين عبارت ابن حجر تعريض به ابن تيميه است كه به حضرت علي ( عليه السلام ) در مورد جنگ‌هايش اعتراض كرده است.
? ثالثاً: بخاري در صحيح خود از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل كرده كه فرمود:
ويح عمّار تقتله الفئة الباغية يدعوهم إلي الجنّة ويدعونه إلي
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. فتح الباري، ج 1، ص 543.
________________________________________ 82 ________________________________________
النار.(1)
واه بر عمار! او را گروه ظالم خواهند كشت او آنان را به بهشت دعوت مي‌كند ولي آنها او را به جهنم مي‌خوانند.
بخاري در بابي ديگر اين حديث را اين‌گونه نقل مي‌كند:
... يدعوهم إلي الله ويدعونه إلي النار.(2)
... او آنان را به سوي خدا دعوت مي‌كند ولي آنان او را به سوي دوزخ مي‌خوانند.
ابن حبّان در صحيح خود از امّ سلمه نقل كرده كه گفت: رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: ‹تقتل عمّاراً الفئة الباغية› ( 3 )؛‹عمار را گروه ظالم خواهند كشت›.
و نيز از ابوسعيد خدري نقل كرده كه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود:
ويح ابن سميّة تقتله الفئة الباغية يدعوهم إلي الجنّة ويدعونه إلي النار.(4)
واه بر فرزند سميه ـ عمار ـ گروه ظالم او را خواهند كشت، او آنان را به بهشت دعوت مي‌كند ولي آنان او را به دوزخ مي‌خوانند.
ابن حجر در شرح صحيح بخاري مي‌گويد:
ودلّ حديث (تقتل عمّاراً الفئة الباغية) علي أنّ عليّاً كان المصيب في تلك الحروب، لأنّ أصحاب معاوية قتلوه...(5)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. صحيح بخاري، كتاب الصلاة، باب التعاون في بناء المسجد.
2. همان، كتاب الجهاد و السير، باب مسح الغبار.
3. الاحسان بترتيب صحيح ابن حبّان، ج 9، ص 105.
4. همان، ج 8 ، ص 260 ؛ ج 9، ص 105.
5. فتح الباري، ج 13، صص 85 و 86.
________________________________________ 83 ________________________________________
حديث (عمار را گروه ظالم مي‌كشد) دلالت دارد بر اينکه علي در آن جنگ‌ها بر حق بود؛ زيرا اصحاب معاويه عمّار را به قتل رساندند.
10. شبهه در حديث ‹ولايت›
احمد بن حنبل، ترمذي و ديگران از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل کرده‌اند که دربارة حضرت علي ( عليه السلام ) فرمود: ‹انّ علياً مني وانا منه، وهو ولي کل مومن بعدي› ( 1 )؛ ‹همانا علي از من و من از اويم و او وليّ هر مومن بعد از من است›.
اما ابن تيميه ادعاي جعلي بودن حديث را نموده و مي‌گويد:
و مثل قوله: (أنت ولي كلّ مؤمن بعدي) فأنّ هذا موضوع باتفاق أهل المعرفة بالحديث.(2)
و مثل گفتار پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) كه (خطاب به حضرت علي ( عليه السلام ) ) فرمود: (تو سرپرست هرمؤمن بعداز من مي‌باشي)اين حديث به اتفاق اهل معرفت به حديث جعلي است.
او در جايي ديگر مي‌گويد:
وكذلك قوله: (هو ولي كلّ مؤمن بعدي) كذب علي رسول الله.(3)
و همچنين است گفتار پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) (او ـ علي ( عليه السلام ) ـ سرپرست هر مؤمني بعد از من است) اين دروغ بر رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) است.
پاسخ
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مسند احمد، ج1، ص330؛ ج4، ص438؛ ج5، ص356 ؛ سنن ترمذي، ج5، ص632 و... .
2. منهاج السنة، ج 3، ص 9.
3. همان، ج 4، ص 104.
________________________________________ 84 ________________________________________
? اوّلاً: اين حديث را ترمذي در سنن خود نقل كرده و مي‌گويد: اين حديث حسن است.(1) و نيز نسائي در ‹الخصائص› و احمد بن حنبل در ‹المسند› و در ‹فضائل الصحابة›آن را نقل كرده‌اند.(2)
ابن حبّان نيز اين حديث را در صحيح خود نقل كرده و آن را تصحيح نموده است.(3)
حاكم نيشابوري بعد از نقل اين حديث مي‌گويد:
هذا حديث صحيح علي شرط مسلم و لم يخرجاه.(4)
اين حديث صحيحي است كه مطابق با شرط مسلم است؛ گرچه بخاري و مسلم آن را نقل نكرده‌اند.
و ابن حجر در ‹الاصابة› بعد از نسبت دادن آن به ترمذي مي‌گويد: ‹إسناده قوي› ( 5 )؛ ‹سند آن قوي است›.
? ثانياً: ناصرالدين الباني نيز اين حديث شريف را در كتاب ‹سلسلة الاحاديث الصحيحة›حديث شماره 2223 نقل كرده و سعي بليغ در تصحيح سند آن نموده است.
او بعد از نقل برخي از سندها مي‌گويد:
اگر كسي اشكال كند كه اجلح كه در برخي از سندها آمده شيعي
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. سنن ترمذي، كتاب المناقب، باب مناقب علي بن ابي طالب.
2. خصائص اميرالمؤمنين7، ص 78؛ مسند احمد، ج 4، ص 437؛ فضائل الصحابة، ج 3، ص605.
3. الاحسان بترتيب صحيح ابن حبّان، ج 9، ص 42.
4. مستدرك حاكم، ج 3، ص 110.
5. الاصابة، ج 2، ص 509.
________________________________________ 85 ________________________________________
است و نيز در سند ديگر جعفر بن سليمان وجود دارد كه او نيز شيعي است، آيا اين باعث طعن در حديث نيست؟
در جواب مي‌گوييم: هرگز؛ زيرا اعتبار در روايت حديث به صدق و حفظ است، و مذهب را خودش و خداي خودش مي‌داند، او حسابگر است. و لذا مشاهده مي‌كنيم كه صاحب صحيح بخاري و مسلم و ديگران، حديث بسياري از مخالفين امثال خوارج و شيعه و ديگران را در کتاب خود آورده‌اند...
و نيز اين حديث مورد تصحيح ابن حبّان است، با آنکه راوي آن در كتاب ابن حبان جعفر بن سليمان است، كسي كه تشيع داشته و در آن نيز غالي بوده است. و حتي بنابر تصريح او در كتاب ‹الثقات› او بغض شيخين را داشته است...(1)
علاوه بر اينکه حديث فوق به صورت متفرّق از طرق ديگر نيز نقل شده كه در سند آن شيعه وجود ندارد؛ همانند جمله ‹إنّ عليّاً منّي وأنا منه› كه در ‹صحيح بخاري› حديث 2699 نقل شده است...
و امري كه جاي تعجّب بسيار دارد اين است كه چگونه شيخ الاسلام ابن تيميه جرأت بر انكار و تكذيب اين حديث در ‹منهاج السنة› ( 2 ) داشته؛ همان گونه كه نسبت به حديث قبل داشته است... من وجهي در تكذيب او نسبت به اين حديث نمي‌بينم جز آنکه بگويم او در ردّ بر شيعه سرعت به خرج مي‌داده و مبالغه داشته است. خداوند از
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الثقات، ج 6، ص 140.
2. منهاج السنة، ج 4، ص 104.
________________________________________ 86 ________________________________________
گناه ما و گناه او بگذرد.(1)
11. شبهه در حديث ‹ردّ الشمس›
ابوهريره مي‌گويد:
رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در حالي که سرش در دامان علي ( عليه السلام ) بود خوابيد و علي نماز عصر را به جاي نياورده بود تا اينکه خورشيد غروب کرد. پيامبر که بلند شد براي او دعا کرد و خورشيد بازگشت و علي نماز به جاي آورد و خورشيد دوباره غروب نمود.(2)
ابن تيميه مي‌گويد:
و حديث ردّ الشمس له قد ذكره طائفة كالطحاوي والقاضي عياض وغيرهما، و عدّوا ذلك من معجزات النبي ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) ، ولكن المحققون من أهل العلم و المعرفة بالحديث يعلمون أنّ هذا الحديث كذب موضوع كما ذكره ابن الجوزي في كتابه الموضوعات.(3)
و حديث ردّ شمس براي حضرت را طائفه‌اي همچون طحاوي و قاضي عياض و ديگران ذكر كرده‌اند و آن را از معجزات پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) دانسته‌اند، ولي محققان از اهل علم و شناخت به حديث مي‌دانند كه اين حديث دروغ و جعلي است، آن گونه كه ابن جوزي در كتاب "الموضوعات" ذكر كرده است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. سلسلة الاحاديث الصحيحة، ح 2223.
2. الخصائص الکبري، ج2، ص324.
3. منهاج السنة، ج 4، ص 186.
________________________________________ 87 ________________________________________
پاسخ
اين حديث را برخي از افرادي كه مورد اعتماد نزد اهل سنّت‌اند تصحيح كرده‌اند.
حافظ ابن حجر در شرح صحيح بخاري مي‌گويد:
و روي الطحاوي و الطبراني في الكبير و الحاكم و البيهقي في الدلائل عن اسماء بنت عميس انّه دعا لمّا نام علي ركبة علي ففاتته صلاة العصر، فردت الشمس حتي صلّي علي ثمّ غربت. وهذا ابلغ في المعجزة، وقد اخطأ ابن الجوزي بايراده في الموضوعات. وكذا ابن تيميه في كتاب الردّ علي الروافض في زعم وضعه. والله العالم.(1)
طحاوي و طبراني در المعجم الكبير و حاكم و بيهقي در الدلائل از اسماء بنت عميس نقل كرده‌اند كه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) چون بر زانوي علي ( عليه السلام ) خوابيد و نماز عصر او فوت شد، حضرت ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) دعا كرد و خورشيد برگشت تا اينکه علي ( عليه السلام ) نماز به جاي آورد و خورشيد دوباره غروب نمود. و اين در معجزه رساتر است. و به طور حتم ابن جوزي خطا كرده كه اين حديث را در كتاب الموضوعات ذكر كرده است. و نيز ابن تيميه هم خطا كرده كه در كتاب ردّ بر روافض گمان كرده كه اين حديث جعلي است، و خدا داناتر است.
ابن جوزي در وجه تضعيف اين حديث مي‌گويد:
راويان در اين حديث اضطراب كرده‌اند و در حديث اسماء دختر عميس فضيل بن مرزوق وجود دارد كه ضعيف است. و براي آن
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. فتح الباري، ج 6، صص 221 و 222.
________________________________________ 88 ________________________________________
طريق دومي است كه در آن عبدالرحمن بن شريك وجود دارد. ابوحاتم گفته: او در حديث سست است و نيز در سند آن ابوالعباس ابن عقده وجود دارد كه رافضي است و به دروغ نسبت داده شده است. و در حديث ابوهريره نيز داوود بن فراهيج است كه ضعيف مي‌باشد.(1)
جواب اين تضعيف را سيوطي در كتاب ‹النكت البديعات› داده است. او مي‌گويد:
فضيل ثقه و صدوق است، و مسلم و چهار نفر ديگر از صاحبان كتب سته به جز بخاري به حديث او احتجاج كرده‌اند و ابن شريك را غير از ابي حاتم ديگران توثيق كرده‌اند. و بخاري نيز در كتاب ‹الأدب المفرد› از او روايت نقل كرده است. و ابن عقده از بزرگان حفّاظ است كه مردم او را توثيق نموده‌اند. و او را به جز عصري متعصّب كسي ديگر تضعيف نكرده است. و جماعتي از علما از آن جمله قاضي عياض تصريح به تصحيح آن كرده‌اند.(2)
نکتة قابل توجّه آنکه حافظ ابن الصلاح و بعد از او ديگر حفاظ به تساهل ابن جوزي در تضعيف روايات در كتاب ‹الموضوعات› تصريح كرده‌اند، به حيثي كه بسياري از احاديث صحيح و ثابت را در آن كتاب آورده و بر روي آن رمز ضعف را گذاشته است.
12. شبهه در حديث ‹سدّ ابواب›
ابن عباس از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل کرده که فرمود: ‹سدّوا ابواب
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الموضوعات، ابن جوزي، ج 1، صص 355 ـ 357.
2. النكت البديعات، ص 294.
________________________________________ 89 ________________________________________
المسجد کلها إلا باب علي› ( 1 )؛ ‹همة دربهاي مسجد به جز درب عليّ را ببنديد›.
اين حديث در منابع معتبر آمده امّا ابن تيميه در اين باره مي‌گويد:
وكذلك قوله: (وسدّ الأبواب كلّها إلاّ باب علي)، فإنّ هذا ممّا وضعته الشيعة علي طريق المقابلة.(2)
و همچنين است گفتار رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) (و ببنديد تمام درها را به جز درب خانه علي) اين حديث از جمله احاديثي است كه شيعه به جهت مقابله با روايات مخالفان خود وضع كرده است.
پاسخ
در پاسخ ابن تيميه كلامي از ابن حجر نقل مي‌كنيم كه در ردّ ابن جوزي در مورد اين حديث است. او مي‌گويد:
و في هذا اقدام علي ردّ الاحاديث الصحيحة بمجرد التوهم.(3)
و در اين كار اقدامي بر ردّ احاديث صحيح السند به مجرّد توهّم است.
او بعد از آنکه طرق اين حديث را بر مي‌شمارد، مي‌گويد:
فهذه الطرق المتظافرة من روايات الثقات تدلّ أنّ الحديث صحيح دلالة قويّة...(4)
پس طرق متعدد اين روايات نقل شده از افراد ثقه دلالت دارد بر
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. سنن ترمذي، ج5، ص642 ؛ مسند احمد، ج4، ص369.
2. منهاج السنة، ج 3، ص 9؛ الفتاوي، ج 4، ص 415.
3. القول المسدّد، ص 26.
4. همان، ص 31.
________________________________________ 90 ________________________________________
اينکه اين حديث دلالت قوي داشته و صحيح است.
حافظ سيوطي مي‌گويد:
قول ابن الجوزي في هذا الحديث أنّه باطل وأنّه موضوع، دعوي لم يستدل عليها إلاّ بمخالفة الحديث الّذي في الصحيحين، ولاينبغي الاقدام علي الحكم بالوضع إلاّ عند عدم امكان الجمع. و لايلزم من تعذّر الجمع في الحال انّه لايمكن بعد ذلك؛ لأنّ فوق كلّ ذي علم عليم وطريق الورع في مثل هذا ان لايحكم علي الحديث بالبطلان، بل يتوقّف فيه إلي ان يظهر لغيره ما لم يظهر له. وهذا الحديث من هذا الباب، هو حديث صحيح مشهور له طرق متعددة كل طريق منها علي انفراد لاتقصر عن رتبة الحسن، و مجموعها مما يقطع بصحته علي طريقة كثير من أهل الحديث. وامّا كونه معارضاً لما في الصحيحين فغير مسلّم ليس بينهما معارضة.(1)
گفتار ابن جوزي درباره اين حديث كه مي‌گويد: حديث باطل و جعلي است. ادّعايي است كه بر آن دليلي اقامه نكرده، جز آنکه مي‌گويد: اين حديث مخالف با حديثي است كه در صحيحين آمده است. ولي سزاوار نيست كه انسان اقدام بر حكم به جعلي بودن حديثي كند مگر در صورتي كه جمع آن امكان پذير نباشد. و لازم نيست كه اگر الآن جمع كردن امكان ندارد بگوييم بعداً هم ممكن نيست؛ زيرا فوق هر صاحب علمي عالمي ديگر است. و طريق ورع در مثل اين موارد اين است كه انسان بر آن حديث
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. اللآلي المصنوعة في الاحاديث الموضوعة، ج 1، ص 347.
________________________________________ 91 ________________________________________
حكم به بطلان نكند بلكه در آن توقف نمايد تا براي ديگري ظاهر شود آنچه كه براي او ظاهر نشده است. و اين حديث از اين قبيل است. حديثي است صحيح و مشهور داراي طرق متعددي است و هر طريق آن به طور جداگانه كمتر از مرتبه حسن نيست. و مجموع طرق آن مي‌تواند انسان را بر طريق بسياري از اهل حديث به قطع به صحتش برساند. و اما اينکه اين حديث معارض با حديثي است كه در صحيحين آمده، قبول نداريم؛ زيرا بين اين دو معارضه وجود ندارد.
13 ـ شبهه در حديث ‹باب مدينة علم›
حاکم نيشابوري به سندش از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل کرده که فرمود:
انا مدينة العلم وعليّ بابها فمن أراد العلم فليأت الباب.(1)
من شهر علمم و علي دروازة آن است، پس هر کس ارادة آن شهر را نموده بايد از دروازة آن وارد شود.
امّا ابن تيميه مي‌گويد:
و حديث (أنا مدينة العلم وعلي بابها) اضعف و اوهي، و لهذا انّما يعدّ في الموضوعات و ان رواه الترمذي و ذكره ابن الجوزي، و بيّن ان سائر طرقه موضوعة، و الكذب يعرف من نفس المتن.(2)
و حديث (من مدينه علم و علي دروازه آن است)، ضعيف‌تر و سست‌تر از آن است که گفته شود، و لذا در زمره احاديث جعلي
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مستدرک حاکم، ج3، ص126.
2. منهاج السنة، ج 4، ص 138؛ مجموع فتاوي، ج 4، ص 410.
________________________________________ 92 ________________________________________
شمرده شده است، گرچه آن را ترمذي روايت كرده ولي ابن جوزي آن را ذكر كرده و بيان نموده كه تمام طرقش جعلي است و دروغ بودن آن از خود متن نيز شناخته مي‌شود.
پاسخ
حديث ‹مدينه علم› از علي ( عليه السلام ) و ابن عباس و جابر نقل شده است.
حافظ سيوطي درباره اين حديث مي‌گويد:
قلت: حديث علي اخرجه الترمذي و الحاكم، و حديث ابن عباس اخرجه الحاكم و الطبراني، و حديث جابر اخرجه الحاكم... و الحاصل انّه ينتهي بطرقه إلي درجة الحسن المحتج به، و لايكون ضعيفاً فضلا عن ان يكون موضوعاً...(1)
من مي‌گويم: حديث علي ( عليه السلام ) را ترمذي و حاكم نقل كرده، و حديث ابن عباس را حاكم و طبراني، و حديث جابر را حاكم نقل نموده است... حاصل اينکه اين حديث به تمام طرقش منتهي به درجه حسن مي‌شود كه قابل احتجاج به آن است. و لذا ضعيف نمي‌باشد تا چه رسد به اينکه جعلي باشد...
ابن حجر درباره اين حديث مي‌گويد:
وهذا الحديث له طرق كثيرة في مستدرك الحاكم اقلّ احوالها ان يكون للحديث اصل، فلاينبغي ان يطلق القول عليه بالوضع.(2)
براي اين حديث در مستدرك حاكم طرق بسياري است كه كمترين احوال آن اين است كه براي اين حديث اصلي است، و لذا
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. اللآلي المصنوعة، ج 1، ص 334.
2. لسان الميزان، ج 2، ص 123.
________________________________________ 93 ________________________________________
سزاوار نيست كه بر آن اسم وضع و جعل اطلاق شود.
14. شبهه در حديث ‹اقضاكم علي ( عليه السلام ) ›
پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مطابق برخي از روايات حضرت علي ( عليه السلام ) در قضاوت از ديگران برتر دانسته است.
اما ابن تيميه مي‌گويد:
وأمّا قوله: قال رسول الله ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) : (اقضاكم علي) والقضاء يستلزم العلم والدين، فهذا الحديث لم يثبت وليس له اسناد تقوم به الحجة.(1)
و امّا گفتار حلّي كه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: (علي در قضاوت از تمام شما برتر است) و قضاوت مستلزم علم و ديانت مي‌باشد، با اين حديث ثابت نمي‌باشد و داراي سندي نيست كه به واسطه آن حجّت حلّي تمام گردد.
پاسخ
? اوّلاً: صحابه و در رأس آنها عمربن خطّاب به علم و قضاوت حضرت علي اعتراف داشته‌اند. بخاري در صحيح خود از ابن عباس نقل كرده كه عمر گفت: ‹اقرؤنا أبي واقضانا علي› ( 2 )؛ ‹بهترين قرائت براي ابي است، و علي از ديگران در قضاوت برتر مي‌باشد›.
حافظ ابن حجر در شرح صحيح بخاري مي‌گويد: ‹حديث (اقضانا علي) در حديث مرفوع از قول پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) از انس نيز نقل شده كه گفت:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 4، ص 138.
2. صحيح بخاري، تفسير سوره بقره، باب قوله: (ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها) بقره: 106.
________________________________________ 94 ________________________________________
‹اقضي أُمّتي علي بن أبي طالب›؛ ماهرترين فرد امت من در قضاوت، علي بن ابي‌طالب است. بغوي آن را نقل كرده است... و بزار از حديث ابن مسعود نقل كرده كه گفت: ما چنين حديث مي‌كرديم كه علي بن ابي طالب از تمام اهل مدينه در قضاوت مهارت بيشتري دارد›.(1)
? ثانياً: دربارة علم حضرت علي ( عليه السلام ) احمد بن حنبل و طبراني به سندش از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل كرده‌اند در خطاب به حضرت زهرا(ها) كه فرمود:
أمّا ترضين إنّي زوّجتك اقدم أُمّتي سلماً واكثرهم علماً واعظمهم حلماً.(2)
آيا راضي نمي‌شوي من تو را به ازدواج كسي درآوردم كه اولين فرد مسلمان بوده و از همه بيشتر علم دارد و حلمش از ديگران عظيم‌تر است.
حافظ عراقي بعد از نسبت دادن اين حديث به احمد و طبراني مي‌گويد: ‹وإسناده صحيح›؛(3) ‹و سندش صحيح است›.
15. شبهه در حديث ‹قتال ناكثين و...›
از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل شده که خطاب به حضرت علي ( عليه السلام ) فرمود:
تقاتل الناکثين والقاسطين والمارقين.(4)
تو با ناکثان ]اصحاب جمل[ و ظالمان ]اصحاب صفين[ و خارج
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. فتح الباري، ج 8 ، ص 167.
2. مسند احمد، ج 5، ص 26 ؛ المعجم الكبير، ج 2، صص 229 و 230.
3. المغني عن حمل الأسفار، ج 2، صص 919 و 920.
4. مستدرک حاکم، ج3، ص150 و... .
________________________________________ 95 ________________________________________
شوندگان از دين ]خوارج[ خواهي جنگيد.
اما ابن تيميه فقط نقل فخر رازي را آورده آنگاه مي‌گويد:
وهو يروي في الأربعين أحاديث ضعيفة بل موضوعة عن أئمّة الحديث كقوله بقتال الناكثين والقاسطين والمارقين.(1)
و او (فخر رازي) در كتاب اربعين، احاديث ضعيف بلكه جعلي از امامان حديث آورده است؛ همانند گفتار پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) به قتال با ناكثين و قاسطين و مارقين.
پاسخ
اين حديث كمتر از مرتبه حسن نيست؛ زيرا آن را حافظ ابن حجر در شرح صحيح بخاري آورده و خودش در مقدمه شرحش التزام داده كه آنچه را در شرح حديثي يا تتمه يا زيادتي براي حديثي مي‌آورد صحيح يا حسن است. و نيز در ‹المطالب العالية› ( 2 ) اين حديث را آورده و بر آن سكوت كرده و به ابي يعلي نسبت داده است.(3)
ابن حجر درباره تضعيفات ابن تيميه مي‌گويد:
إنّه ردّ في ردّه كثيراً من الأحاديث الجياد؛ يعني الصحيح والحسن.(4)
او در ردّ احاديث، بسياري از احاديث خوب؛ يعني صحيح و حسن را رد كرده است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 4، ص 99.
2. المطالب العالية، ج 4، ص 297.
3. مسند ابي يعلي، ج 1، ص 397 ؛ ج 3، صص194 و 195.
4. لسان الميزان، ج 6، ص 319.
________________________________________ 96 ________________________________________
وانگهي هيثمي اين حديث را نقل کرده و رجالش را رجال صحيح دانسته، غير از ربيع بن سعيد که او نيز توسط ابن حبان توثيق شده است.(1)
16. شبهه در حديث ‹محبّت حضرت علي ( عليه السلام ) ›
در روايات متعدد پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) دوست داشتن علي ( عليه السلام ) را دوست داشتن خود و بغض نسبت به او را بغض و کينه نسبت به خود معرفي کرده است.
اما ابن تيميه بعد از نقل چند حديث؛ از جمله ‹من أحبّ عليّاً فقد أحبّني ومن أبغض عليّاً فقد أبغضني›؛ ‹هر كس علي را دوست بدارد به طور حتم مرا دوست داشته و هر كس علي را دشمن بدارد به طور حتم مرا دشمن داشته است›. مي‌گويد: ‹فالعشرة الأولي كلّها كذب›؛ ‹ده حديث اول همگي دروغ است›.
پاسخ
اين حديث حسن است، طبراني در ‹المعجم الكبير› از امّ سلمه نقل كرده كه گفت:
أشهد أنّي سمعت رسول الله ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) يقول: من أحبّ عليّاً فقد أحبّني ومن أحبّني فقد أحبّ الله ومن أبغض عليّاً فقد أبغضني ومن أبغضني فقد أبغض الله.(2)
گواهي مي‌دهم كه من از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) شنيدم كه فرمود: هر كس
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مجمع الزوائد، ج7، ص238.
2. المعجم الكبير، ج 23، ص 380.
________________________________________ 97 ________________________________________
علي را دوست بدارد به طور حتم مرا دوست داشته و هر كس مرا دوست بدارد به طور حتم خدا را دوست داشته است و هر كس علي را دشمن بدارد به طور حتم مرا دشمن داشته و هر كس مرا دشمن بدارد به طور قطع خدا را دشمن داشته است.
حافظ هيثمي بعد از نقل اين حديث مي‌گويد: ‹وإسناده حسن› ( 1 )؛ ‹سند اين حديث حسن است›.
حاكم نيشابوري از سلمان نقل كرده كه فرمود:
سمعت رسول الله ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) يقول: من أحبّ عليّاً فقد أحبّني ومن أبغض عليّاً فقد أبغضني.(2)
هر كس علي ( عليه السلام ) را دوست داشته باشد مرا دوست داشته و هر كس علي را دشمن بدارد مرا دشمن داشته است.
او بعد از نقل اين حديث آن را تصحيح كرده است.
17. ادّعاي بغض صحابه نسبت به حضرت علي ( عليه السلام )
ابن تيميه مي‌گويد: ‹بسياري از صحابه و تابعين، بغض علي را داشته، او را سب كرده و با او جنگ نموده‌اند›.(3)
پاسخ
? اوّلاً: دشمني ابن تيميه با حضرت علي ( عليه السلام ) باعث شده تا ادّعا كند كه بسياري از صحابه و تابعين او را دشمن داشته و سبّ نموده‌اند.چرا او
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مجمع الزوائد، ج 9، ص 132.
2. مستدرك حاكم، ج 3، ص 130.
3. منهاج السنة، ج 7، صص 137 و 138.
________________________________________ 98 ________________________________________
اسم اين افراد را نمي‌برد؟ آيا غير از معاويه که ابن تيميه مُحبّ اوست و از خوارج كه ابن تيميه از اسلاف آنان است، كساني ديگر بوده‌اند كه نسبت به حضرت اميرمؤمنان ( عليه السلام ) بغض و عداوت داشته باشند؟
? ثانياً: اگر همه صحابه ـ بر فرض ـ بغض حضرت علي ( عليه السلام ) را داشته باشند، اين نقص آنان است نه نقصي بر حضرت علي ( عليه السلام ) ؛ زيرا پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در شأن او فرمود: ‹لايحبّك إلاّ مؤمن ولايبغضك إلاّ منافق› ( 1 )؛ ‹تو را به جز مؤمن دوست ندارد و نيز به جز منافق تو را دشمن نمي‌دارد›.
مگر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در شأن او نفرمود: ‹من آذي عليّاً فقد آذاني› ( 2 )؛ ‹هر كس علي را اذيت كند مرا اذيت كرده است›.
و مگر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نفرمود: ‹من سبّ عليّاً فقد سبّني› ( 3 )؛ ‹هر كس علي را دشنام دهد مرا دشنام داده است›.
مگر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نفرمود:
من أحبّ عليّاً فقد أحبّني ، ومن أبغض عليّاً فقد أبغضني.(4)
هر كس علي را دوست بدارد به طور حتم مرا دوست داشته و هر كس علي را دشمن بدارد به طور حتم مرا دشمن داشته است.
چگونه كسي جرأت دارد كه علي ( عليه السلام ) را دشمن بدارد؛ در حالي كه بخاري به سندش از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل كرده كه فرمود: ‹أنت منّي وأنا
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. صحيح مسلم، ج1، ص86؛ مسند احمد، ج1، ص95؛ صحيح ترمذي، ج 5، ص643؛ سنن نسائي، ج 5، ص137؛ سنن ابن ماجه، ج1، ص42.
2. مسند احمد، ج3، ص483؛ مستدرك حاكم، ج3، ص131؛ صحيح ابن حبّان، ج15، ص365.
3. همان، ج 6، ص 323؛ سنن نسائي، ج 5، ص 133؛ مستدرك حاكم، ج3، ص130.
4. مستدرك حاكم، ج3، ص141؛ المعجم الكبير، ج23، ص380؛ مجمع الزوائد، ج9، ص130.
________________________________________ 99 ________________________________________
منك› ( 1 )؛ ‹تو از من و من از تو هستم›.
و نيز بخاري در شأن او از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل كرده كه خطاب به حضرت علي ( عليه السلام ) فرمود:
أما ترضي أن تكون منّي بمنزلة هارون من موسي إلاّ أنّه لانبي بعدي.(2)
آيا راضي نمي‌شوي كه تو نزد من به منزله هارون نزد موسي باشي، جز آنکه بعد از من نبي نيست.
و نيز در شأن او فرمود:
إنّي دافعٌ الراية غداً إلي رجل يحبّ الله ورسوله ويحبّه الله ورسوله...(3)
هرآينه من فردا پرچم را به دست كسي مي‌دهم، كه خدا و رسولش را دوست دارد و خدا و رسولش نيز او را دوست دارند...
18. شبهه: بيعت نکردن اکثر مردم با علي ( عليه السلام )
بنا به نقل متواتر تاريخ پس از عثمان همه مردم با علي ( عليه السلام ) بيعت کردند، جز معاويه و برخي انگشت شمار که از بيعت سرباز زد.
ابن تيميه مي‌گويد:
احدي از امت به جز علي بن ابي طالب بهره‌مند از امامت نشد، با اينکه امور براو سخت گشت، و نصف امّت و يا كمتر و يا بيشتر
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. صحيح بخاري، ج 2، ص 960 و ج 3، ص 1357.
2. همان، ص 1359؛ ج 4، ص 1602؛ صحيح مسلم، ج 4، صص 1870 و 1871.
3. مسند احمد، ج5، صص 353 و 354؛ صحيح بخاري، ج 3، ص 1096؛ صحيح مسلم، ج4، ص 1871.

كتابخانه تخصصي حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > دشمني ابن تيميه با اهل بيت

________________________________________ 100 ________________________________________
با او بيعت نكردند.(1)
پاسخ
? اوّلاً: مستفاد از حكم عقل و نصوصات و ظواهر آيات قرآن كريم و سنّت نبوي آن است كه امامت منصبي الهي است و هر امامي بايد از جانب خداوند منصوب و منصوص باشد، و خليفه بعد از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) كه از جانب خدا منصوب به امامت شد امام اميرالمؤمنين علي بن ابي‌طالب ( عليه السلام ) بود. با وجود اين نصّ، خلافت و امامت الهي او تمام شد، و در مشروعيّت پيدا كردن آن احتياج به بيعت مردمي نيست؛ گرچه بيعت مردم در حقيقت التزام عملي از ناحيه آنان در عمل به دستورات خليفه به حق است. و نفع اين عمل به خود مردم باز مي‌گردد كه از امام به حق اطاعت كرده و سلطه او را پذيرفته‌اند.
? ثانياً: آيا عموم مردم با ابوبكر از روي طوع و رغبت بيعت كردند يا اينکه جماعت بسياري از عموم مسلمانان از روي اكراه و تهديد سلطه او را پذيرفتند؟
مگر در سقيفه بر سر خلافت و تعيين جانشيني پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) غوغا و كشمكش عظيمي پديد نيامد؟ مگر گروهي از صحابه از بيعت با ابوبكر سرباز نزدند و به خانه حضرت زهرا(ها) پناه نبردند؟2
مگر عمر بن خطّاب به جهت بيعت گرفتن اكراهي از کساني که در خانة فاطمه(ها) تحصن کرده بودند، با گروهي، به خانه حضرت
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 4، ص 105.
2. تاريخ الخميس، ج 1، ص 188؛ عقد الفريد، ج 3، ص 64.
________________________________________ 101 ________________________________________
فاطمه(ها) هجوم نبردند؟1
? ثالثاً: چه كسي غير از ابن تيميه ادّعا كرده كه بيشتر مردم با حضرت علي ( عليه السلام ) بيعت نكردند؟ اين ادّعا تنها از ابن تيميه است.
حسن بن فرحان مالكي مي‌گويد:
امامت علي و خلافت او به نص و واقع و اجماع به اثبات رسيد، و بزرگان صحابه و مهاجرين و انصار بر بيعت با او اجماع كرده‌اند، و بر خلافت او تمام بلاد اسلام؛ همچون حجاز، يمن، فارس، خراسان، مصر، آفريقا، جزيره، آذربايجان، هند، سند و نوبه، خاضع شدند. و به جز اهل شام كسي با بيعت او معارضه نكردند، و آنان نصف امت و حتي ربع امت بلكه به يك دهم امت هم نمي‌رسيدند. بلكه در شام برخي از صحابه و تابعين نيز وجود داشتند كه بر خلافت علي ( عليه السلام ) اقرار داشتند و از معاويه كناره گيري مي‌كردند؛ مثل شدّاد بن اوس و عبدالرحمن بن غنم اشعري بزرگ تابعين اهل شام. و با معاويه جز تعداد كمي از صحابه آن هم از مسلمانان فتح مكه و مسلمانان حنين و برخي كه در صحابي بودن آنها اختلاف است وجود نداشتند...(2)
در رابطه با تعداد كساني كه از بدري‌ها همراه با حضرت علي ( عليه السلام ) بودند اختلاف است، برخي مي‌گويند: 130 نفر از بدري‌ها همراه با حضرت علي ( عليه السلام ) بودند.(3)
تمام اصحاب بيعت رضوان كه تا آن زمان زنده بودند همراه با
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تاريخ طبري، ج 3، صص 198 و 199؛ شرح ابن ابي الحديد، ج 2، صص 130 ـ 134.
2. بيعة علي بن ابي طالب في ضوء الروايات الصحيحة، ص 193.
3. امام علي7 از تاريخ الاسلام، ص 484.
________________________________________ 102 ________________________________________
علي ( عليه السلام ) بودند. خليفة بن خياط (شيخ بخاري) به سند خود از عبدالرحمن أبزي نقل كرده كه گفت:
از كساني كه در بيعت رضوان با رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بيعت نموديم هشتصد نفر با علي ( عليه السلام ) بوديم كه شصت و سه نفر از آنان از جمله عمار بن ياسر كشته شدند.(1)
اين حديث بنابر تصريح بزرگان اهل سنّت صحيح است و رجال آن بين ثقه و صدوق مي‌باشند.(2)
اعمش مي‌گويد: ‹به خدا سوگند! من به جهت علي و اصحابش تعجّب نمودم؛ زيرا اصحاب پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) همراه او بودند...›.(3)
و نيز اجماع تابعين بر بيعت با علي ( عليه السلام ) بود. حسن بن فرحان مالكي در اين باره مي‌گويد:
اگر صحابه اجماع بر بيعت با علي داشتند تابعين نيز به تبع آنان بوده‌اند. تابعين حجاز و عراق و مصر و يمن و خراسان و ديگر بلاد اسلامي تابع صحابه بوده‌اند، و بدين جهت همراه با علي ( عليه السلام ) در صفّين بزرگان تابعين از اهل عراق بوده‌اند و در رأس آنان بهترين تابعين اويس قرني و علقمة بن قيس و ابوعبدالرحمن سلمي و ابوالأسود دوئلي و احنف بن قيس و ديگران از بزرگان تابعين قرار داشتند...(4)
? رابعاً: علما و محدّثان اهل سنّت، اجماع بر بيعت عمومي با
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تاريخ خليفه، ص 196.
2. بيعة علي بن ابي طالب، ص 196.
3. التاريخ الصغير، بخاري، ص 125.
4. بيعة علي بن ابي طالب، ص 201.
________________________________________ 103 ________________________________________
حضرت دارند، اينك به عبارات برخي از آنها اشاره مي‌كنيم:
الف) سليمان بن طرخان تيمي (143ه‍ .ق) مي‌گويد: ‹اهل حرمين با علي ( عليه السلام ) بيعت نموده و بيعت براي اهل حرمين است›.(1)
ب) ابن اسحاق (متوفاي 151ه‍ .ق) مي‌گويد:
چون عثمان كشته شد، با علي بن ابي‌طالب به طور عمومي در مسجد رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بيعت شد. و اهل بصره با او بيعت كردند و در مدينه طلحه و زبير نيز بيعت نمودند.(2)
عبارت ابن اسحاق قصور دارد و معلوم است كه استقصا نكرده است؛ زيرا تنها به بيعت اهالي مدينه و بصره اشاره كرده و سخني از بيعت كوفه و حجاز و يمن و مصر و خراسان و يمامه به ميان نياورده است؛ در حالي كه همه اهالي آن ديار نيز بيعت كردند.(3)
ج) محمّد بن ادريس شافعي (204ه‍ .ق) مي‌گويد: ‹بدانيد كه امام به حق بعد از عثمان، علي بن ابي‌طالب است و امامت او با بيعت بزرگان صحابه و رضايت بقيه ثابت شد›.(4)
د) ابن سعد (231ه‍ .ق) مي‌گويد:
چون عثمان در روز جمعه، شب 28 ذي الحجه، سال 35 به قتل رسيد با علي بن ابي طالب= فرداي آن روز به عنوان خلافت بيعت شد. طلحه و زبير و سعد بن ابي وقاص و سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل و عمار بن ياسر و اسامة بن زيد و سهيل بن حنيف و ابوايّوب
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. انساب الاشراف، ج 2، ص 208.
2. الرياض النضرة، ج 3، ص 202.
3. بيعة علي بن ابي طالب7، ص 205.
4. مناقب الشافعي، رازي، ص 125.
________________________________________ 104 ________________________________________
انصاري و محمّد بن سلمه و زيد بن ثابت و خزيمة بن ثابت و تمام كساني كه از اصحاب رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و ديگران كه در مدينه بودند با حضرت بيعت كردند.(1)
ه‍ ) ابن قتيبه دينوري (276ه‍ .ق) مي‌گويد:
... من نواصب را مشاهده كردم، هنگامي كه غلوّ رافضه در محبّت علي و مقدّم داشتن او را ديدند، با اين عمل مقابله كرده و در تأخير علي ـ كرّم الله وجهه ـ و كوتاهي در حقّ او و ناسزاگويي به او غلو نمودند، گرچه به ظلم بر او تصريح نكرده‌اند... و به جهت جهلشان آن حضرت را از امامان هدايت خارج كرده و در زمره امامان فتنه‌گر داخل كردند، و او را مستوجب اسم خلافت ندانستند؛
زيرا مردم (پس از بيعت) بر او اختلاف كرده‌اند ولي براي يزيد بن معاويه به بهانه اجماع مردم بر او، اسم خليفه را مستحق وي دانستند...(2)
و) حافظ ابوبكر اسماعيلي (م371ه‍ .ق) در حكايت مذهب اهل سنّت مي‌گويد:
سپس خلافت علي بن ابي طالب به بيعت بيعت‌كنندگان از بدري‌ها همچون عمار بن ياسر و سهل بن حنيف و تابعين آنان از ساير صحابه به جهت سابقه حضرت و فضل او ثابت شد.(3)
ز) ابوعبدالله بن بطّه (387ه‍ .ق) مي‌گويد:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الطبقات الكبري، ج 3، ص 31.
2. الاختلاف في اللفظ و الردّ علي الجهميّة و المشتبهة، ص 41.
3. اعتقاد اهل السنة، ص 46.
________________________________________ 105 ________________________________________
بيعت علي‌‌ بيعت اجتماع و رحمت بود، و هرگز مردم را به خود دعوت نكرد و نيز بر بيعت خود با شمشير، مردم را مجبور نساخت و با عشيره خود بر مردم غالب نشد. او با اين عمل خود به خلافت شرف و بها داد و با عدالت خود به قامت خلافت، زيور بها و عظمت و ارزش آويخت...(1)
ح) ابوعثمان علي بن عبدالرحمن صابوني (م449ه‍ .ق) مي‌گويد:
... خلافت علي به بيعت صحابه با او بود؛ زيرا تمام آنان او را سزاوارترين و برترين خلق در آن وقت به خلافت مي‌شناختند، و هرگز عصيان و نافرماني او را به خود اجازه نمي‌دادند...(2)
ط) ابن عبدالبرّ (م463 ه‍ .ق) مي‌گويد: ‹مهاجرين و انصار بر بيعت با او اجتماع كردند و تنها چند نفر از آنها بودند كه بيعت نكردند...›.(3)
ي) آمدي (631ه‍ .ق) مي‌گويد:
و امّا وجه دوم در اثبات امامت علي ( عليه السلام ) اجماع امت بعد از قتل عثمان و اتفاق آنها بر استخلاف و امامت او است... و اين دليل بر امامت وي مي‌باشد.(4)
ک) ابن عماد حنبلي (1089ه‍ .ق) مي‌گويد: ‹همراه و مؤيّد خلافت علي ( عليه السلام ) جماعتي از بدري‌ها و اهل بيعت رضوان و روايات پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و اجماع بر امامت او بودند›.(5)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج القاصدين، ابن قدامه، ص 77.
2. عقيدة السلف و اصحاب الحديث، صابوني، ص 292.
3. الاستيعاب، ج 3، ص 26.
4. الامامة من أبكار الأفكار في اصول الدين، صص 300 ـ 302.
5. شذرات الذهب، ج 1، صص 212 و 213.
________________________________________ 106 ________________________________________
ل) ابن ابي العزّ حنفي (792ه‍ .ق) مي‌گويد: ‹خلافت براي اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب بعد از عثمان، با بيعت صحابه، به جز معاويه از اهل شام ثابت شد›.(1)
م) ابن حجر عسقلاني (852ه‍ .ق) مي‌نويسد:
بيعت علي بر خلافت، بعد از قتل عثمان در اوائل ذي الحجة سال 35 بود. مهاجرين و انصار و تمام كساني كه حاضر بودند، با او بيعت كردند. بيعت او را به تمام مناطق اسلامي مكتوب نمودند، تمام اهالي آن ممالك به بيعت با او اذعان پيدا كردند به جز معاويه و اهل شام كه بين آنها بعداً اتّفاقاتي افتاد.(2)
19. شبهه در حزن حضرت زهرا(ها) بر پدرش
فاطمة زهرا(ها) به پدرش محبت بسيار داشت به حدي که بعد از وفات او بسيار محزون شد.
اما ابن تيميه در اعتراض به حزن حضرت زهرا(ها) در سوگ پدرش و مقايسه آن با حزن ابوبكر در غار مي‌گويد:
شيعه و ديگران از فاطمه حكايت مي‌كنند كه به حدّي در سوگ پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) حزن داشته كه قابل توصيف نيست، و اينکه او بيت الاحزان ساخته است، و اين كار را مذمّت براي او به حساب نمي‌آورند، با اينکه او بر امري حزن داشته كه فوت شده و باز نمي‌گردد، ولي ابوبكر در زمان حيات پيامبر از ترس اينکه حضرت كشته شود خوف داشته است و آن حزني است كه متضمن حراست
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. شرح العقيدة الطحاوية، ص 722.
2. فتح الباري، ج 7، ص 72.
________________________________________ 107 ________________________________________
است، و لذا چون حضرت فوت كرد هرگز چنين حزني را ابوبكر نداشت؛ زيرا بي‌فايده است، نتيجه اينکه حزن ابوبكر بدون شكّ كامل‌تر از حزن فاطمه است.(1)
پاسخ
? اوّلاً: حزن ابوبكر ناشي از ضعف ايمان او به نصرت الهي بوده است و لذا پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در غار به او فرمود: (لا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنا)؛ ‹غم مخور، خدا با ماست›. (توبه: 40)
و نيز خداوند متعال مي‌فرمايد:
(أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ) (يونس: 62)
آگاه باشيد ]دوستان و[ اولياي خدا، نه ترسي دارند و نه غمگين مي‌شوند.
? ثانياً: حزن در فراق محبوب و گريه كردن بر او نه تنها امري جايز و راجح است بلكه خود پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نيز چنين مي‌كرده است.
انس بن مالك از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل كرده كه در فراق فرزندش ابراهيم فرمود:
إنّ العين تدمع والقلب يحزن ولانقول إلاّ مايرضي ربّنا، وإنّا لفراقك يا إبراهيم لمحزونون.(2)
همانا چشم مي‌گريد، و قلب محزون مي‌شود ولي غير از آنچه رضايت پروردگار ماست نمي‌گوييم، و به طور حتم اي ابراهيم در فراق تو محزونيم.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ابن تيميه، ج 8، صص 459 و 460.
2. صحيح بخاري، ج 1، صص 438 و 439؛ صحيح مسلم، ج 4، ص 1807.
________________________________________ 108 ________________________________________
چرا ابن تيميه به پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) اعتراض نمي‌كرد كه چرا به امري كه گذشته و فوت شده محزوني؟!
بخاري و مسلم نقل كرده‌اند:
هنگامي كه خبر شهادت زيد بن حارثه و جعفر بن ابي طالب و عبدالله بن رواحه در غزوه موته به پيامبر اكرم ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) رسيد؛ در حالي كه آثار حزن بر ايشان هويدا بود، جلوس نمود.(1)
بخاري از انس بن مالك نقل كرده كه گفت:
قنت رسول الله ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) شهراً حين قتل القرّآء، فما رأيت رسول الله حزن حزناً قطّ أشدّ منه.(2)
هنگامي كه قاريان قرآن در كنار بئر معونه به شهادت رسيدند، يك ماه حضرت با مردم سخن نمي‌گفت. و هرگز ديده نشد كه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) به اين شدّت ناراحت شده باشد.
? ثالثاً: حزن و اندوه حضرت زهرا(ها) بعد از وفات پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) تنها در فراغ پدرش نبوده، بلكه حزن و اندوه و گريه او بر ارتداد امت و به فراموشي سپردن تمام زحمات و سفارشات پدرش و خانه نشين كردن خليفه به حق رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) ؛ يعني حضرت علي ( عليه السلام ) و ديگر امور نيز بوده است.
حضرت زهرا(ها) چنان از اين امور محزون و ناراحت بود كه عبدالله بن حارث مي‌گويد:
مكثت فاطمة بعد النبي ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) ستّة أشهر وهي تذوب.(3)
فاطمه(ها) بعد از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) شش ماه زنده بود و اين درحالي بود كه بدنش در اين مدّت آب مي‌شد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. صحيح بخاري، ج 1، ص 437 ؛ صحيح مسلم، ج 2، ص 614 .
2. همان.
3. سير اعلام النبلاء، ج 2، ص 128.
________________________________________ 109 ________________________________________
? رابعاً: چه كسي گفته كه ابوبكر در سوگ پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) محزون نشده و نگريسته است؟! بلكه مطابق نصّ طيالسي او بر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نوحه‌سرايي نيز كرده است.
او مي‌گويد: ‹بعد از وفات پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) چون بر حضرت وارد شد لبانش را بين دو چشمان حضرت گذاشت و دو دستش را به دوگيجگاه او، آن‌گاه فرياد برآورد: ‹وا نبيّاه، وا خليلاه، وا صفيّاه› ( 1 )؛ ‹آه ‌اي نبي خدا، واي اي دوست خدا، واي انتخاب شده خد›.
? خامساً: چگونه انسان در فراق رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) محزون نگردد؛ در حالي كه حضرت فرمود:
من أصيب بمصيبة فليذكر مصيبته بي فإنّها من أعظم المصائب.(2)
هر كس به مصيبتي گرفتار آمد بايد مصيبت مرا به ياد آورد؛ زيرا كه مصيبت من از بزرگ‌ترين مصيبت‌ها است.
سلمان و ابوالدرداء دائماً در فراغ رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) محزون بودند و لذا از آن دو رسيده كه مي‌گفتند:
ثلاثة أحزنتني حتّي أبكتني : فراق محمّد ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) ...(3)
سه چيز مرا به حدّي محزون كرده كه به گريه واداشته است: يكي فراق محمّد ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) ...
حزن در فراق و دوري پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) به حدّي تأثيرگذار بود كه حتي تنه درخت خرمايي كه در مسجد رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بود نيز متأثر شد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مسند طيالسي، ج 1، ص 217.
2. سنن ابن ماجه، ج 1، ص 510؛ المعجم الأوسط، بيهقي، ج 4، ص 365؛ المعجم الصغير، ج1، ص366.
3. حلية الاولياء، ج 1، ص 207؛ شعب الايمان، بيهقي، ج 7، ص 378.
________________________________________ 110 ________________________________________
دارمي در سنن خود از انس بن مالك نقل مي‌كند كه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در روز جمعه مي‌ايستاد و پشت خود را بر تنه درخت خرمايي در مسجد تكيه مي‌داد. شخصي رومي آمد و گفت: ‹آيا اجازه مي‌دهيد براي شما چيزي بسازم تا بر روي آن بنشينيد؟ زيرا گويا شما ايستاده‌ايد. او براي حضرت، منبر سه پلّه‌اي ساخت كه حضرت بر پله سوم آن مي‌نشست. چون پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بر روي منبر قرار گرفت، آن تنه درخت در حزن حضرت صدايي همچون صداي گاو درآورد، به حدّي كه مسجد به لرزه درآمد. حضرت در آن هنگام از منبر پايين آمد و آن تنه درخت را دربرگرفت. در اين هنگام بود كه آرام گرفت. سپس حضرت فرمود:
والّذي نفسي بيده لو لم التزمه مازال هكذا حتي تقوم الساعة حزناً علي رسول الله ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) .(1)
قسم به كسي كه جانم به دست اوست اگر او را دربرنگرفته بودم تا روز قيامت در حزن رسول خدا اين چنين بود.
آن‌گاه پيامبر دستور داد تا آن چوب را دفن نمايند.
20. شبهه در حديث غضب فاطمه(ها)
در روايات از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل شده است که فرمود:
إنّ فاطمة بضعة مني من أغضبها أغضبني.(2)
فاطمه پاره تن من است، هر کس دور او را به خشم آورد، مرا به خشم درآورده است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. سنن دارمي، ج1، ص19.
2. السنن الکبري، نسائي، ج5، ص97.
________________________________________ 111 ________________________________________
شبهه اوّل: شکوه کردن لايق شأن فاطمه(ها) نيست
اشکال: ابن تيميه در اعتراض به علامه حلّي= مي‌گويد:
و همچنين آنچه را ذكر كرده كه زهرا(ها) ـ با ابوبكر و صاحب او (عمر) سخن نگفت تا آنکه به ملاقات پدرش رفت و به او شكايت كرد. اين مطلب امري است كه لايق شأن فاطمه(ها) نيست كه درباره او گفته شود؛ زيرا شكايت و شكوه را نزد رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بردن امري لايق بر او نيست، بلكه شكوه را بايد نزد خدا برد...(1)
پاسخ
? اوّلاً: اين موضوع كه حضرت زهرا(ها) با ابوبكر قهر كرده و از او كناره گرفته، امري ثابت و معروف است.
بخاري و مسلم و ابن حبان از عايشه نقل كرده که گفت:
فاطمه(ها) در موضوع اختلاف در ارث رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بر ابوبكر غضب كرد و از او كناره گرفت و تا هنگام وفاتش با او سخن نگفت. و بعداز پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) شش ماه زندگي كرد. و چون وفات يافت، شوهرش شبانه او را دفن نمود. و هرگز ابوبكر را خبر نكرد و خود بر جنازه حضرت نماز گزارد.(2)
? ثانياً: شكايت ‌بردن نزد رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) حقيقتاً شكايت بردن نزد خداوند است. لذا مشاهده مي‌كنيم كه صحابه در شدايد و مصايب و ظلم‌هايي كه به آنان روا مي‌شد به رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) پناه برده و به او شكوه مي‌كردند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 4، صص 243 و 244.
2. صحيح بخاري، ج 4، ص 1549؛ صحيح مسلم، ج 3، ص 1380؛ صحيح ابن حبّان، ج 11، ص 153.
________________________________________ 112 ________________________________________
ابوداوود از خولة بن مالك بن ثعلبه نقل كرده كه گفت:
همسرم اوس بن صامت مرا طلاق ظهار داد. به نزد رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) آمدم و از اين بابت نزد او شكايت كردم. حضرت در اين امر با من مجادله مي‌نمود و مي‌فرمود: از خدا بترس؛ زيرا او پسر عموي تو است. من نگذشتم تا اينکه قرآن نازل شد، خداوند سبحان فرمود:
(قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجادِلُكَ فِي زَوْجِها) (مجادله: 1)
خداوند سخن زني را كه درباره شوهرش به تو مراجعه كرده بود شنيد.(1)
? ثالثاً: مطابق روايات بسياري، صحابه نزد رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) شكايت مي‌آوردند. اينك به نمونه‌هايي از آنها اشاره مي‌كنيم:
الف) شكوه حضرت زهرا(ها) از خدمت در منزل.(2)
ب) شكوه يكي از صحابه درباره قحطي.(3)
ج) شكوه صحابه از گراني قيمت ها.(4)
د) شكوه صحابه از فقر و تنگدستي.(5)
ه‍) شكوه صحابه از عطش در يكي از غزوات.(6)
و) شكوه جرير از اينکه نمي‌تواند بر اسب بنشيند.(7)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. سنن ابي داود، ج 2، ص 266.
2. صحيح بخاري، ج 3، ص 1133؛ صحيح مسلم، ج 4، ص 2091؛ مسند احمد، ج 1، ص136.
3. همان، ج 1، ص 345.
4. صحيح ابن حبّان، ج 11، ص 340.
5. مجمع الزوائد، ج 6، ص 212.
6. صحيح بخاري، ج 1، صص 130 و 131؛ مسند احمد، ج 4، ص 434.
7. همان، ج 3، ص 1104؛ صحيح مسلم، ج 4، ص 1925.
________________________________________ 113 ________________________________________
ز) شكوه حذيفه.(1)
ح) شكوه عبدالرحمن بن عوف از خالد بن وليد.(2)
ط) شكوه يكي از صحابه از قساوت قلب.(3)
ي) شكوه عثمان بن ابي العاص از دردي كه در بدنش احساس كرده بود.(4)
ک) شكوه صحابه از ظلم مشركين.(5)
ل) شكوه يكي از صحابه در مورد تخيّلات در نماز.(6)
م) شكوه زنان به جهت كتك خوردنشان.(7)
ن) شكوه تابعين از حجاج بن يوسف ثقفي.(8)
س) شكوه اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) در عالم رؤيا از امت پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) .(9)
ع) شكوه بهائم نزد رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) .(10)
شبهه دوّم: قهر فاطمه(ها) کار ناپسندي بود
ابن تيميه مي‌گويد:
قهركردن و كنار كشيدن فاطمه با صدّيق كاري پسنديده نبود و از كارهايي نيست كه بتوان به خاطر آن حاكم را مذمّت نمود، بلكه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مسند احمد، ج 5، ص 402؛ سنن نسائي، ج 6، ص 117.
2. صحيح ابن حبّان، ج 15، ص 565؛ مجمع الزوائد، ج 9، ص 349.
3. الترغيب و الترهيب، منذري، ج 3، ص 237؛ مجمع الزوائد، ج 8، ص 160.
4. صحيح مسلم، ج 4، ص 1727.
5. صحيح بخاري، ج 3، ص 1322؛ صحيح مسلم، ج 1، ص 433.
6. همان، ج 2، ص 725؛ صحيح مسلم، ج 1، ص 276.
7. سنن ابي داود، ج 2، ص 245؛ سنن ابن ماجه، ج 1، ص 638.
8. صحيح بخاري، ج 4، ص 2591؛ مسند احمد، ج 3، ص 132.
9. مجمع الزوائد، ج 9، ص 138؛ الترغيب و الترهيب، ج 3، ص 99.
10. مسند احمد، ج 4، ص 173؛ الترغيب و الترهيب، ج 3، ص 144.
________________________________________ 114 ________________________________________
اين عمل به جرح و طعن فاطمه(ها) نزديك‌تر است تا اينکه مدح باشد.(1)
او در جايي ديگر مي‌گويد:
و اما قول ابن مطهر حلّي كه تمام محدثين روايت كرده‌اند كه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: ‹يا فاطمة! إنّ الله يغضب لغضبك ويرضي لرضاك›، اين نسبت دروغ به پيامبر است؛ زيرا اين حديث از پيامبر نقل نشده، و در كتب معروف حديثي شناخته نشده و سند معروف يا صحيح و يا حسني از پيامبر ندارد. و هر كس كه خدا و رسول از او راضي است ضرري ندارد كه يكي از خلق نسبت به او غضبناك شود، هر كس كه مي‌خواهد باشد.(2)
پاسخ
? اوّلاً: موضوع قهر كردن و كنار كشيدن حضرت زهرا(ها) از آن جهت كه آن حضرت به نصّ قرآن و حديث معتبر نبوي ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) معصومه است و به غضب او خدا و رسول به غضب درمي‌آمدند، دلالت بر منقصت بزرگي بر کسي دارد که او را به غضب درآورد؛ زيرا تا كسي كار خلافي انجام ندهد مورد غضب خدا و رسولش واقع نمي‌شود.
? ثانياً: حديث: ‹يا فاطمة! إنّ الله يغضب لغضبك ويرضي لرضاك› را بسياري از علماي عامه در كتب حديثي خود نقل كرده اند؛ از قبيل:
الف) ابن ابي عاصم.(3)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 4، ص 244.
2. همان، صص 248 و 249.
3. الآحاد و المثاني، ج 5، ص 363.
________________________________________ 115 ________________________________________
ب) حاكم نيشابوري.(1)
ج) ابوالقاسم طبراني.(2)
د) دولابي.(3)
ه‍) ابن عساكر دمشقي.(4)
و) محبّ الدين طبري.(5)
ز) ابن حجر هيتمي.(6)
? ثالثاً: حاكم نيشابوري بعد از نقل اين حديث تصريح به صحت سند آن كرده است. و نيز حافظ هيثمي تصريح به حَسَن بودن آن نموده است.
گرچه ذهبي به دفاع از استادش ابن تيميه برآمده و اين حديث را با سند حاكم تضعيف كرده و گفته: حسين بن زيد منكر الحديث است و روا نيست كه به او احتجاج شود، ولي اين تعليق از ذهبي غريب به نظر مي‌رسد؛ زيرا او سبب جرح و نقد خود را ذكر نكرده و نيز علت اينکه نمي‌توان به حديث او احتجاج كرد را بيان ننموده است. نهايت مطلبي كه مي‌توان درباره حسين بن زيد ذكر كرد اين است كه او مشكلي ندارد. ابن عدي در ‹الكامل› مي‌گويد: عموم حديث او از اهل بيت است و اميد است كه در او باكي نباشد...›.(7)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. المستدرك علي الصحيحين، ج 3، ص 167.
2. المعجم الكبير، ج 1، ص 108 ؛ ج 22، ص 401.
3. الذريّة الطاهرة، ج 1، ص 120.
4. تاريخ دمشق، ج 3، ص 156.
5. ذخائر العقبي، ج 1، ص 39.
6. مجمع الزوائد، ج 9، ص 203.
7. الكامل، ج 2، ص 351.
________________________________________ 116 ________________________________________
و ابن حجر مي‌گويد: ‹او صدوق است و چه بسا در برخي موارد به خطا رفته است›.(1)
بس است در توثيق او كه حافظ دارقطني در سندي كه حسين بن زيد وجود دارد مي‌گويد: ‹تمام اين افراد ثقه هستند›.(2)
و نيز ضياء مقدسي اين حديث را در كتاب ‹الاحاديث المختارة› نقل كرده است، با التزام به اينکه راويان احاديثي كه نقل مي‌كند همگي موثّقند.
وانگهي ذهبي متّهم به تشدّد و سخت گيري در احاديثي است كه در باب فضايل اهل بيت ( عليهم السلام ) وارد شده است، و گاهي بدين جهت افراد بسيار جليل القدر را تضعيف مي‌كند. ابن حجر عسقلاني در ترجمه علي بن صالح انماطي، بعد از آنکه مشاهده كرده كه ذهبي او را متّهم به گفتاري كرده كه او از آن مبرّا است، مي‌گويد: ‹سزاوار است كساني كه از ناحيه ذهبي تضعيف مي‌شوند را خوب بررسي كنيم›.(3)
ذهبي چگونه اين حديث را تضعيف كرده؛ در حالي كه شيخ و استاد او حافظ مزّي در ‹تهذيب الكمال› از باب احتجاج اين حديث را نقل كرده و راويان آن را تضعيف نكرده ‌است.
? رابعاً: چه كسي گفته كه خداوند سبحان اگر از كساني به جهت يك عمل خاصي راضي شده تا ابد از آنان راضي است؛ گرچه بعد از آن عمل كارهاي خلاف بسياري انجام داده باشند. بنابراين پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) گرچه به
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تهذيب التهذيب، ج 1، ص 166.
2. سؤالات البرقاني، ج 1، ص 22.
3. لسان الميزان، ج 4، ص 235.
________________________________________ 117 ________________________________________
جهت بيعت رضوان از عده‌اي از صحابه راضي شد ولي اين رضايت در مورد خاص و مربوط به آن عمل است و شامل اعمال خلاف او نمي‌شود. و نيز دلالت بر راضي بودن خداوند از آنان تا آخر عمر ندارد.
? خامساً: معناي جمله ‹كائناً من كان› هر كس مي‌خواهد باشد، که در بخشي ديگر از کلام ابن تيميه آمده چيست؟ آيا اين اهانت به حضرت زهرا(ها) و اظهار عداوت به او نيست.
? سادساً: اگر جمله: ‹يا فاطمة! إنّ الله يغضب لغضبك ويرضي لرضاك› در صحاح ستّه نيامده ولي شبيه اين مضمون در صحيح بخاري وارد شده است.
بخاري به سند خود از مسور بن مخرمه نقل كرده كه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود:
فاطمة بضعة منّي فمن أغضبها فقد اغضبني.(1)
فاطمه پاره‌اي از تن من است پس هر كس او را به غضب درآورد به طور حتم مرا به غضب درآورده است.
مي‌دانيم كه هر كس شخصي را به غضب درآورد او را اذيت و آزار داده است. در نتيجه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) به جهت غضب دخترش فاطمه(ها) اذيت و آزار شده است. در قرآن كريم آمده است:
(إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَالآْخِرَةِ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِيناً) (احزاب: 57)
آنها كه خدا و پيامبرش را آزار مي‌دهند، خداوند آنان را از رحمت خود در دنيا و آخرت دور ساخته، و براي آنها عذاب خواركننده‌اي آماده كرده است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. صحيح بخاري، ج 3، ص 1361.
________________________________________ 118 ________________________________________
21. شبهه در وصيت حضرت زهرا(ها) به دفن شبانه
مطابق رواياتي که ذکر شد حضرت زهرا(ها) بعد از ظلم‌هايي که به او شد وصيت کرد تا او را شبانه دفن نمايند تا کساني که به او ظلم کردند در تشييع جنازة او شرکت نکنند.
ابن تيميه مي‌گويد:
و همچنين آنچه را كه حلّي نقل كرده كه فاطمه وصيّت كرد تا او را شبانه دفن كنند و هيچ كس بر او نماز نگزارد، اين مطلب را كسي از فاطمه حكايت نمي‌كند و به آن جز فرد جاهل احتجاج نمي‌نمايد، او به فاطمه مطلبي را نسبت مي‌دهد كه لايق آن نيست؛ زيرا نماز مسلمان بر ديگري خير زايدي است كه به او مي‌رسد...(1)
پاسخ
? اولاً: حضرت زهرا(ها) بي جهت چنين وصيتي نكرده است، او به جهت مبارزه سياسي با دستگاه حاكم و مطّلع كردن مردم از بي عدالتي آنان، دست به چنين وصيتي زده است. او با اين عملش مي‌خواست مردم سؤال كنند چرا دختر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بايد شبانه دفن شود؟ و اگر مردم از سرّ اين وصيّت آگاه شوند پي به عدم مشروعيّت خلافت و بي‌عدالتي آنان خواهند برد. و نيز حضرت با اين وصيت نخواست تا آنان با حضور خودشان به مردم چنين وانمود كنند كه ما خليفه به حقّ مسلمين هستيم و با اهل بيت پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مشكلي نداريم. هر سياستمداري مي‌فهمد كه اين وصيت چه تأثير سوئي بر دستگاه خلافت تا روز قيامت داشته است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 4، صص 247 و 248.
________________________________________ 119 ________________________________________
? ثانياً: نماز هر كس بر جنازه شخصي منشأ خير زايد نخواهد بود.
? ثالثاً: حضرت زهرا(ها) مطابق آيه تطهير و برخي از احاديث، معصومه بوده و از هر نوع اشتباه و خطا مصون است.
پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در شأن او فرمود:
فاطمة بضعة منّي من أغضبها فقد أغضبني.(1)
فاطمه پاره تن من است، هر كس او را به غضب درآورد به طور حتم مرا به غضب درآورده است.
كسي كه اين‌گونه وصيت كرده به‌طور حتم از دستگاه خلافت و سردمداران آن غضبناك بوده است، در نتيجه آنان مورد غضب پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نيز قرار گرفته‌اند. اين حديث دلالت بر عصمت حضرت زهرا(ها) دارد؛ زيرا اگر حضرت در تمام امورش از آن جمله غضب كردن، معصوم نبود خداوند به طور مطلق در تمام موارد غضب كردن حضرت، غضب نمي‌نمود.
نتيجه اينکه: حضرت زهرا(ها) با اين وصيّتش تا روز قيامت حجت را براي كساني كه براي حكومت خليفه اول ارزشي قائلند، تمام كرد... .
? رابعاً: ابن تيميه در اصل وصيت و اينکه حضرت زهرا(ها) به توسط حضرت علي ( عليه السلام ) شبانه دفن شد شك دارد و بر فرض ثبوت اين قضيه بر حضرت زهرا(ها) اشكال و ايراد مي‌كنند؛ در حالي كه مطابق نصوص معتبر نزد فريقين، هم وصيت به دفن شبانه و هم دفن حضرت شب هنگام از مسلّمات است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. صحيح بخاري، باب مناقب فاطمة3.
________________________________________ 120 ________________________________________
بخاري به سندش از عايشه نقل كرده كه گفت: فاطمه دختر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) كسي را به نزد ابوبكر فرستاد تا ميراث خود از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) از فيء مدينه و فدك و آنچه از خمس خيبر باقي مانده، بازخواهد... ابوبكر از دادن اين اموال امتناع كرد. فاطمه بر ابوبكر بدين جهت غضب نموده و او را رها كرد. و تا هنگام وفاتش با او سخن نگفت. بعد از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) شش ماه زنده بود. هنگامي كه وفات نمود شوهرش علي او را شبانه دفن كرد و ابوبكر را بر آن امر اعلان ننمود.(1)
مسلم نيز در ضمن قضيه غضب حضرت زهرا(ها) بر ابوبكر و وفات او مي‌گويد: ‹... علي ( عليه السلام ) خبر وفات حضرت فاطمه(ها) را به ابوبكر نرسانيد و خودش بر او نماز گزارد›.(2)
يعقوبي نقل مي‌كند:
... فاطمه بر شوهرش علي وصيت كرد تا او را غسل دهد... و شبانه به خاك بسپارد، و كسي به جز سلمان و ابوذر و بنابر نقلي عمار در تشييع جنازه او حاضر نشد.(3)
ابن ابي الحديد مي‌گويد:
خبر صحيح نزد ما اين است كه فاطمه(ها)از دنيا رحلت نمود؛ در حالي كه بر ابوبكر و عمر غضبناك بود و لذا وصيت كرد تا اين دو نفر ـ ابوبكر و عمر ـ بر جنازه او نماز نگزارند.(4)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. صحيح بخاري، ج 5، ص 177.
2. صحيح مسلم، ج 3، ص 1380.
3. تاريخ يعقوبي، ج 2، ص 115.
4. شرح ابن ابي الحديد، ج 6، ص 50.
________________________________________ 121 ________________________________________
استاد توفيق ابوعلم نقل مي‌كند:
فاطمه زهرا(ها) سه وصيت كرد، يكي آنکه كساني كه بر آنان غضبناك بوده، در تشييع جنازه‌اش حاضر نشوند و جنازه اش شبانه به خاك سپرده شود....(1)
22 . شبهه در ادّعاي افضليّت امام علي ( عليه السلام )
ابن تيميه مي‌گويد: ‹و امّا عمر، پس استفاده علي از او بيش از استفاده عمر از او بود...›.(2)
پاسخ
? اوّلاً: خليفه دوم چه علمي داشته تا حضرت علي ( عليه السلام ) بخواهد از او استفاده ببرد. اينك به برخي از آرا و فتاواي او اشاره مي‌كنيم تا ميزان علم خليفه دوم براي خوانندگان اين مطلب روشن شود.
الف) حكم به، به جا نياوردن نماز براي كسي كه جنب بوده و آب در دسترس او نيست.(3)
ب) عدم معرفت به حكم شكيّات نماز.(4)
ج) عدم معرفت به آيات الهي.
مسروق بن اجدع مي‌گويد:
روزي عمر بر منبر رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) قرار گرفت و گفت: اي مردم!
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. اهل البيت:، توفيق ابوعلم، ص 184.
2. منهاج السنة، ج 8، ص 279.
3. صحيح مسلم، ج 1، ص 355 ؛ سنن ابي داود، ج 1، ص 88 .
4. مسند احمد، ج 1، ص 317 ؛ سنن بيهقي، ج 2، ص 332.
________________________________________ 122 ________________________________________
چرا مهر زنان را زياد قرار مي‌دهيد، رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و اصحابش مهر را چهارصد درهم و كمتر قرار مي‌دادند... اگر کسي بيش از اين قرار دهد من مازاد را به بيت المال بر مي‌گردانم زني در مجلس حاضر بود، گفت: آيا نشنيده‌اي آنچه را كه خداوند در قرآن نازل كرده است؟ عمر گفت: كدامين آيه؟ زن گفت: آيا نشنيده‌اي كه خداوند مي‌فرمايد: (وَ آتَيْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً)؛ ‹و مال فراواني [به عنوان مهر] به او پرداخته‌ايد›. (نساء:20) چيزي از آن را پس نگيريد. عمر گفت: بار خدايا! ما را ببخش، تمام مردم از عمر داناترند.(1)
د) جهل خليفه به كلمه ‹ابّ› در آيه: (وَ فاكِهَةً وَأَبًّا).(2)
ه‍) جهل خليفه به تأويل قرآن.(3)
و) جهل خليفه به كيفيت طلاق كنيز.(4)
ز) جهل خليفه به سنّت مشهور.(5)
ح) قراردادن معيارهاي ساختگي.
ابن ابي مليكه مي‌گويد:
عمر درباره بچه‌اي از اهل عراق كه دزدي كرده بود چنين نوشت: او را وَجَب كنيد، اگر شش وجب بود دست او را قطع كنيد. او را
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. سيرة عمر، ص 137؛ درّ المنثور، ج 2، ص 466؛ السنن الكبري، بيهقي، ج 5، ص 233.
2. الطبقات الكبري، ج 3، ص 327؛ مستدرك حاكم، ج 2، ص 559، ح 3897؛ فتح الباري، ج13، ص 270.
3. مستدرك حاكم، ج 1، ص 628 ؛ عمدة القاري، ج 9، ص 240.
4. مختصر تاريخ دمشق، ج 17، ص 389.
5. صحيح مسلم، ج 4، ص 361 ؛ صحيح بخاري، ج 2، ص 727 .
________________________________________ 123 ________________________________________
وجب كردند، ديدند كه يك بند انگشت كمتر است، لذا او را رها نمودند.(1)
ک) جهل نسبت به حکم طلاق.
از عمر بن خطّاب در مورد مردي سؤال شد كه زنش را در جاهليّت دو طلاق داده و در اسلام نيز يك طلاق داده است. او گفت: ‹من تو را نه امر مي‌كنم و نه نهي›. عبدالرحمن در آنجا حاضر بود و گفت: ‹لكن من دستور مي‌دهم كه طلاقت را در شرك به حساب نياوري›.(2)
ل) تعزير براي انجام مستحبات.
خرشة بن حر مي‌گويد:
عمر بن خطّاب را ديدم كه بر كف دستان مردان به جهت روزه گرفتن در ماه رجب مي‌زد تا دستان خود را بر غذا وارد كنند و مي‌گفت: رجب! و نمي‌داني رجب چيست؟ همانا رجب ماهي است كه اهل جاهليّت آن را تعظيم مي‌كردند و چون اسلام آمد رها شد.(3)
اين در حالي است كه روزه ماه رجب از مستحبات نزد فريقين بوده و پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در آن ماه روزه مي‌گرفته است.(4)
? ثانياً: استفاده عمر بن خطّاب از حضرت علي ( عليه السلام ) از مسلّمات است. اينك به نمونه‌هايي از آنها اشاره مي‌كنيم:
الف) روزي زني كه بچه شش ماهه به دنيا آورده بود را نزد عمر آوردند. دستور داد تا او را سنگسار كنند. خواهرش نزد حضرت علي ( عليه السلام )
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. المصنّف، ابن ابي شيبة، ج 9، صص 486 و 487.
2. كنز العمال، ج 9، ص 668.
3. المصنّف، ابن ابي شيبة، ج 3، ص 102؛ مجمع الزوائد، ج 3، ص 191.
4. صحيح بخاري، ج 2، ص 696؛ صحيح مسلم، ج 2، ص 513.
________________________________________ 124 ________________________________________
آمد و عرض كرد: ‹عمر مي‌خواهد خواهرم را سنگسار كند، تو را به خدا سوگند مي‌دهم اگر براي او عذري مي‌داني مرا خبر ده›. حضرت فرمود: ‹آري براي او عذري است...›.
آن‌گاه حضرت ( عليه السلام ) فرمود: خداوند مي‌فرمايد: (وَ الْوالِداتُ يُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كامِلَيْنِ)؛ ‹و مادران، فرزندان خود را دو سال تمام، شير مي‌دهند›. (بقره: 233) همچنين مي‌فرمايد: (وَ حَمْلُهُ وَفِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً)؛ ‹و دوران حمل و از شير بازگرفتنش سي ماه است›. (احقاف: 15) و مي‌فرمايد: (وَ فِصالُهُ فِي عامَيْنِ)؛ ‹و دوران شيرخوارگي او در دو سال پايان مي‌يابد›. (لقمان: 14)
نتيجه اينکه: حدّاقلّ حمل، شش ماه است... عمر کلام حضرت علي ( عليه السلام ) را پذيرفت و زن را رها کرد.(1)
ب) ابن عباس مي‌گويد: زن ديوانه‌اي را كه زنا داده بود به نزد عمر آوردند، عمر با عده‌اي درباره حكم آن زن مشورت كرد، آن‌گاه دستور داد تا او را سنگسار كنند. حضرت علي ( عليه السلام ) كه از آنجا عبور مي‌كرد فرمود: ‹گناه اين زن چيست؟› گفتند: ‹اين زن ديوانه فلان قبيله است كه زنا داده و عمر امر كرده تا او را سنگسار كنند›. حضرت فرمود: ‹او را برگردانيد›. آن‌گاه به نزد عمر آمد و فرمود:
آيا نمي‌داني كه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: قلم مؤاخذه از سه دسته برداشته شده است: از بچه تا بالغ گردد، و از خواب تا بيدار شود و از ديوانه تا عاقل گردد؟ اين زن ديوانه فلان قبيله است، و شايد
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. المصنّف، عبدالرزاق، ج 7، ص 350؛ السنن الكبري، ج 7، ص 442.

كتابخانه تخصصي حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > دشمني ابن تيميه با اهل بيت

________________________________________ 125 ________________________________________
در حال جنونش دست به چنين كاري زده است، آن‌گاه زن را رها كرد و عمر كه در آنجا بود به علامت تأييد، تكبير گفت.(1)
ج) زن آبستني را نزد عمر آوردند كه اعتراف به زنا كرده بود. عمر دستور داد او را سنگسار كنند. حضرت علي ( عليه السلام ) او را ديد، فرمود: ‹اين زن را كجا مي‌بريد؟› گفتند: ‹عمر دستور داده تا او را سنگسار كنيم›. حضرت او را برگرداند و فرمود: ‹تو اگر سلطه بر اين زن داري چه حقي بر آن بچه‌اي داري كه در شكم او قرار دارد؟...› عمر آن زن را رها كرد و در آن هنگام گفت: ‹زنان عاجزند كه مثل علي بن ابي‌طالب را بزايند، اگر علي نبود به طور حتم عمر هلاك شده بود›.(2)
? ثالثاً: در هيچ مدرك معتبري وجود ندارد كه حضرت علي ( عليه السلام ) در مسأله‌اي فقهي يا حكم قضايي، به عمر مراجعه كرده و از او استفاده كرده باشد.
* تقديم خلفا بر امام علي ( عليه السلام )
ابن تيميه مي‌گويد: ‹مردم ابوبكر را مقدّم داشتند؛ زيرا او برتر بود›.(3)
و او در افضليّت عمر به اين حديث استدلال كرده كه حضرت رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: ‹اگر من در ميان شما مبعوث نشده بودم عمر مبعوث مي‌شد›.(4)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. سنن ابي داود، ج 4، ص140؛ سنن ابن ماجه، ج 1، ص 659 ؛ مستدرك حاكم، ج2، ص68؛ فتح الباري، ج 12، ص 121.
2. الرياض النضرة، ج 3، ص 143؛ ذخائرالعقبي، ص 80.
3. منهاج السنة، ج 4، ص 365.
4. همان، ج 6، ص 55.
________________________________________ 126 ________________________________________
پاسخ
? اوّلاً: ابن تيميه براي اثبات مدّعاي خود به احاديثي تمسّك كرده كه خود اهل سنّت به جعلي بودن يا ضعيف بودن آنها اعتراف كرده‌اند.
از باب نمونه: حديث ‹لولم ابعث لبعث عمر› را ابن جوزي در كتاب ‹الموضوعات› كه مخصوص احاديث جعلي است، آورده است.(1)
? ثانياً: چگونه ابوبكر برتر و افضل از امام علي ( عليه السلام ) است؛ در حالي كه آن حضرت مشمول آيه ولايت، آيه تطهير، آيه مودّت، آيه شراء، آيه مباهله و آيات مدح ديگر است. و نيز اوست كه برادر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) بوده و در كعبه متولد شد. و از طفوليّت تحت تربيت الهي به توسط پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) قرار گرفت. بر هيچ بتي سجده نكرد و لذا موصوف به ‹كرّم الله وجهه› شد.
او اولين مؤمن به اسلام و محبوب‌ترين خلق به سوي خداوند بود. نور او و نور رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) از يك منشأ بود و از زاهدترين و شجاع‌ترين و داناترين افراد به حساب مي‌آمد.
براي تحقيق بيشتر و بررسي مصادر تاريخي و حديثي و اطّلاع از متن اين اخبار و روايات مي‌توانيد به كتاب ‹شيعه‌شناسي و پاسخ به شبهات› ( 2 ) از نويسنده مراجعه نماييد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. براي روشن شدن بيشتر اين مطلب به جلد پنجم "الغدير" مراجعه شود.
2. شيعه شناسي و پاسخ به شبهات، ج 2، صص 654 ـ 664.
________________________________________ 127 ________________________________________
دفاع ابن تيميه ازمخالفان اهل بيت ( عليهم السلام )
ابن تيميه كسي بود كه نه تنها با اهل بيت ( عليهم السلام ) دشمني داشت بلكه از مخالفان آنان نيز دفاع مي‌نمود. ما در اين بحث به نمونه‌هايي از اين موارد اشاره مي‌كنيم:
1. ادّعاي عدم رضايت يزيد به قتل امام حسين ( عليه السلام )
ابن تيميه مي‌گويد: ‹يزيد اظهار رضايت به قتل حسين نكرد، بلكه اعلان ناراحتي و دردمندي بر قتل او نمود›.(1)
پاسخ
? اوّلاً: از تاريخ به طور وضوح استفاده مي‌شود كه يزيد راضي به كشته‌ شدن امام حسين ( عليه السلام ) بوده و لذا از اين امر خشنود بوده است. و مطابق روايات، هر كس بر عمل قومي راضي باشد از جمله آنان خواهد بود. اينك به شواهدي بر اين مطلب اشاره مي‌كنيم:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. رأس الحسين، ص 207.
________________________________________ 128 ________________________________________
الف) يزيد به نعمان بن بشير گفت: ‹ستايش خداي را كه حسين را كشت›.(1)
ب) يعقوبي مي‌نويسد: ‹زماني كه خبر كشته شدن امام حسين ( عليه السلام ) به يزيد رسيد او در باغ خضراي خود بود، در آن هنگام تكبير بلندي گفت...›.(2)
ج) و چون اسيران به شام رسيدند، يزيد بزرگان اهل شام را دعوت كرد تا بر او وارد شده و به او به جهت اين پيروزي تبريك بگويند.(3)
د) مقريزي و ديگران نقل كرده‌اند كه چون سر امام حسين ( عليه السلام ) را نزد يزيد گذاردند، شروع به كوبيدن با قضيب به دندانهاي حضرت نمود و شعر خواند... آن‌گاه دستور داد تا سر شريف آن حضرت را بر در قصر تا سه روز به دار آويختند.(4)
و مطابق نصّ ديگر تا سه روز در دمشق سر را بر دار زد و سپس آن را در خزينه اسلحه خود قرار داد.(5)
ه‍) سيوطي مي‌نويسد: ‹خدا لعنت كند قاتل حسين ( عليه السلام ) را و ابن زياد و با او يزيد ر›.(6)
و‍) از ابن جوزي درباره لعن يزيد سؤال شد؟ او گفت:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مقتل الحسين7، خوارزمي، ج 2، ص 59.
2. تاريخ يعقوبي، ج 2، ص 222.
3. البداية و النهاية، ج 8، ص 197؛ سير اعلام النبلاء، ج 3، ص 309.
4. الخطط، مقريزي، ج 2، ص 289؛ سير اعلام النبلاء، ج 3، ص 319.
5. البداية و النهاية، ج 8، ص 222.
6. تاريخ الخلفاء، ص 207.
________________________________________ 129 ________________________________________
احمد لعن او را جايز دانسته است و ما مي‌گوييم: يزيد را دوست نداريم؛ به جهت آن كاري كه با فرزند دختر رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) انجام داد، و آل رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) را به اسيري به شام بر روي هودج‌هاي شتران فرستاد.(1)
ز) ابن عماد حنبلي مي‌گويد:
يزيد مردي ناصبي و غليظ القلب بود. مسكر مي‌آشاميد و منكرات انجام مي‌داد. دولتش را با كشتن حسين ( عليه السلام ) شروع كرد و با واقعه حرّه ختم نمود.(2)
ح) ابن خلدون درباره كشتن امام حسين ( عليه السلام ) مي‌نويسد:
همانا كشتن او از كارهاي يزيد به حساب مي‌آيد كه تأكيد كننده فسق او به حساب مي‌آيد، و حسين در اين واقعه شهيد در راه خدا بود.(3)
? ثانياً: مسعودي و ديگران نقل كرده‌اند كه:
يزيد هميشه اهل طرب بود... روزي در مجلس شراب نشسته و در طرف راستش ابن زياد قرار داشت. و اين بعد از كشتن حسين ( عليه السلام ) بود. آن‌گاه رو به ساقي كرده و گفت:
إسقني شربة تروّي مشاشي ثمّ مل فَاسقِ مثلها ابن زياد
صاحب السرّ والامانة عندي و لتسديد مغنمي وجهادي4
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مرآة الزمان، ج 8، ص 496؛ صواعق المحرقة، ج 2، ص 634.
2. شذرات الذهب، ج 1، ص 69.
3. مقدمه ابن خلدون، ص 181.
4. مروج الذهب، ج 3، ص 77.
________________________________________ 130 ________________________________________
مرا شرابي ده كه سراسر وجودم را سيراب كند. آن گاه روي كن و به مثل آن، ابن زياد را سيراب كن.
او كه صاحب سرّ و امانت نزد من است. به جهت تأييد غنيمت‌ها و جهاد من چنين كن.
سبط بن جوزي مي‌نويسد:
يزيد، ابن زياد را به سوي خود طلبيد و اموال بسيار و تحفه‌هاي بزرگي به او عطا نمود، و او را به خود نزديك كرده، منزلتش را رفيع گردانيد. و نيز او را بر زنان خود داخل كرده و هم پياله شرابش گردانيد. آن‌گاه به آوازه‌خوان گفت: غنا بخوان. آن‌گاه خودش آن دو بيت سابق را انشاء نمود.(1)
ابن اعثم نقل كرده كه يزيد به ابن زياد يك مليون درهم جايزه داد.(2)
? ثالثاً: از تاريخ استفاده مي‌شود كه يزيد ـ بعد از آنکه ابن زياد امام حسين ( عليه السلام ) را به شهادت رسانيد ـ جوايز بسياري براي او فرستاد و نزد او اجر و قرب خاصّي پيدا كرد.
الف) ابن اثير مي‌نويسد:
چون سر حسين ( عليه السلام ) به يزيد رسيد، مقام و درجه ابن زياد نزد يزيد بالا رفته، هدايايي به او عطا نمود و به جهت آنچه انجام داده بود او را مسرور ساخت.(3)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تذكرة الخواص، ص 260.
2. كتاب الفتوح، ج 5، ص 252.
3. كامل ابن اثير، ج 3، ص 300 ؛ تاريخ طبري، ج 4، ص 388؛ تاريخ الخلفاء، ص 208؛ البداية و النهاية، ج 8، ص 254؛ كتاب الفتوح، ج 5، ص 252.
________________________________________ 131 ________________________________________
ب) طبري نقل مي‌كند:
چون عبيدالله بن زياد، حسين بن علي و فرزندان پدرش را به قتل رسانيد سرهاي آنان را به سوي يزيدبن معاويه فرستاد. در ابتدا يزيد از اين عمل خشنود شد و عبيدالله منزلت و مقامي نزد يزيد پيدا كرد.(1)
? رابعاً: از نصوص تاريخي استفاده مي‌شود كه يزيد نه تنها ابن زياد را به جهت كشتن امام حسين ( عليه السلام ) توبيخ نكرد، بلكه از توبيخ او نيز جلوگيري نمود.
طبري و ديگران نقل كرده‌اند:
هنگامي كه اسرا را بر يزيد وارد كردند، يحيي بن حكم با خواندن دو بيت ابن زياد را بر اين عمل توبيخ و سرزنش كرد... ولي يزيد مشت محكمي به سينه او زد و به او گفت: ساكت باش!2
اين حركت و چنين دفاع سرسخت از ابن زياد، نه تنها دليل بر رضايت يزيد بر عمل ابن زياد دارد بلكه امضاي بر عمل او بوده و در حقيقت اين جنايت به امر او بوده است.
2. انكار انتقال سر مبارك امام حسين ( عليه السلام ) به شام
ابن تيميه مي‌گويد: ‹انتقال سر حسين به شام در زمان يزيد، اصل و اساسي ندارد›.(3)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تاريخ طبري، ج 4، ص 388.
2. كامل ابن اثير، ج 3، ص301؛ تاريخ طبري، ج 4، ص252؛ البداية و النهاية، ج 8، ص209.
3. رأس الحسين7، ص 207؛ الوصيّة الكبري، ص 206.
________________________________________ 132 ________________________________________
پاسخ
? اوّلاً: ابن تيميه با اين ادعا درصدد انکار نقش يزيد در قتل امام حسين ( عليه السلام ) است در حالي که از تاريخ استفاده مي‌شود كه قصد يزيد آن بوده كه در صورت بيعت نكردن امام حسين ( عليه السلام ) او را به قتل برساند.
يعقوبي در تاريخ خود مي‌نويسد:
يزيد در نامه‌اي به وليدبن عقبة بن ابي‌سفيان، عامل و والي خود در مدينه چنين نوشت: هرگاه اين نامه من به دستت رسيد حسين بن علي و عبدالله بن زبير را احضار كن و از آن دو براي من بيعت بگير، و در صورتي كه امتناع كردند گردن آن دو را بزن و سرهايشان را به نزد من بفرست...(1)
ثانياً: ابن اثير مي‌نويسد:
چون سر حسين ( عليه السلام ) به يزيد رسيد مقام و درجه ابن زياد نزد يزيد بالا رفته، هدايايي به او عطا نمود و به جهت آنچه انجام داده بود او را مسرور ساخت.(2)
ثالثاً: طبري نقل مي‌كند:
آن‌گاه يزيد به مردم اجازه داد تا بر او وارد شوند. مردم داخل دارالاماره يزيد شدند؛ در حالي كه سر حسين ( عليه السلام ) مقابلش بود و با چوب دستي خود بر گلوي حسين ( عليه السلام ) مي‌كوبيد... شخصي از اصحاب
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تاريخ يعقوبي، ج2، ص241؛ الفتوح، ج5، صص10 و 11.
2. كامل ابن اثير، ج 3، ص300؛ تاريخ طبري، ج 4، ص 388؛ تاريخ الخلفاء، ص 208؛ البداية و النهاية، ج 8، ص 254؛ كتاب الفتوح، ج 5، ص 252.
________________________________________ 133 ________________________________________
رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) به نام ابوبرزه اسلمي خطاب به يزيد گفت: آيا با چوب دستي‌ات بر گلوي حسين ( عليه السلام ) مي‌كوبي؟ آگاه باش! تو چوبت را بر جايي مي‌كوبي كه من ديدم رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) آن جا را مي‌بوسيد. اي يزيد! در روز قيامت خواهي آمد؛ در حالي كه شفيع تو ابن زياد است. ولي حسين ( عليه السلام ) در روز قيامت خواهد آمد؛ در حالي كه شفيعش محمّد ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) است، آن گاه برخاست و بر او پشت كرد و از مجلسش بيرون رفت.(1)
? رابعاً: ابن اثير نقل مي‌كند:
آن‌گاه يزيد بر مردم اذن داد تا بر او وارد شوند؛ در حالي كه سر مبارك امام حسين ( عليه السلام ) در مقابل او قرار داشت، و در دستان او چوبي بود كه با آن به گلوي آن حضرت مي‌كوبيد. آن‌گاه مشغول قرائت اشعار حسين بن حمام شد كه دلالت بر افتخار و تكبّر او در موضوع كشتن امام حسين ( عليه السلام ) دارد.(2)
اگر يزيد بر شهادت امام حسين ( عليه السلام ) و كشته شدن او راضي نبود چرا با چوب به گردن و بنابر نقل ديگر بر لب و دندان حضرت زد؟ و چرا بر اين كار با خواندن اشعار افتخار كرد؟!
سيوطي مي‌نويسد:
هنگامي كه حسين و فرزندان پدرش كشته شدند، ابن زياد سرهاي آنان را به سوي يزيد فرستاد. يزيد در ابتدا از كشته شدن آنها
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تاريخ طبري، ج 4، ص 356؛ كامل ابن اثير، ج 3، ص 298.
2. كامل ابن اثير، ج 3، ص 298.
________________________________________ 134 ________________________________________
خوشحال گشت، ولي چون مشاهده كرد مسلمانان بدين جهت او را دشمن داشته و بغض او را بر دل گرفته‌اند لذا اظهار پشيماني نمود. و جا داشت و اين حق مردم بود كه او را دشمن بدارند.(1)
سبط بن جوزي نقل كرده:
هنگامي كه سر حسين ( عليه السلام ) را به نزد يزيد گذاردند اهل شام را دعوت كرد و شروع به كوبيدن چوب خيزران بر سر حضرت نمود. آن‌گاه اشعار ابن زبعري را قرائت نمود كه مضمون آن اين است كه ما بزرگان بني‌هاشم را در عوض بزرگان خود كه در بدر كشته شدند به قتل رسانديم. لذا در اين جهت اعتدال و تعديل برقرار شد.(2)
3. انكار به اسارت بردن حريم امام حسين ( عليه السلام )
ابن تيميه مي‌گويد: ‹يزيد حريمي از حسين را به اسيري نگرفت، بلكه اهل بيت او را اكرام نمود›.(3)
پاسخ
? اوّلاً: طبري و ديگران نقل كرده‌اند:
هنگامي كه اسرا را بر يزيد وارد كردند يحيي بن حكم با خواندن دو بيت ابن زياد را بر اين عمل توبيخ و سرزنش كرد... ولي يزيد مشت محكمي به سينه او زد و به او گفت: ساكت باش!4
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تاريخ الخلفاء، ص 208.
2. تذكرة الخواص، ص 235.
3. منهاج السنة، ج 2، ص 226.
4. كامل ابن اثير، ج3، ص301؛ تاريخ طبري، ج4، ص252؛ البداية و النهاية، ج8، ص209.
________________________________________ 135 ________________________________________
? ثانياً: ابن اثير مي‌نويسد:
اهل بيت (امام) حسين ( عليه السلام ) هنگامي كه به كوفه رسيدند ابن زياد آنان را حبس نمود و خبر آن را بر يزيد فرستاد... آن‌گاه نامه‌اي از طرف يزيد به ابن زياد فرستاده شد و در آن امر نمود اسرا را به طرف شام ارسال دارد...(1)
4. انكار امر يزيد به قتل امام حسين ( عليه السلام )
ابن تيميه مي‌گويد:
پس يزيد امر به كشتن حسين و حمل سر او در مقابلش نكرد، و هرگز چوب به دندان‌هاي او نكوبيد، بلكه اين ابن زياد بود كه چنين اعمالي را انجام داد...(2)
پاسخ
? اوّلاً: ابن اعثم نقل مي‌كند كه وليد بن عقبه (حاکم مدينه) در نامه‌اي به يزيد از اتفاقي كه بين او و امام حسين ( عليه السلام ) و ابن زبير افتاد او را باخبر ساخت. يزيد از اين واقعه غضبناك شده و در نامه‌اي به او چنين مي‌نويسد:
هرگاه نامه من به دست تو رسيد بيعت مجدّدي از اهل مدينه با تأكيدي از جانب تو بر آنان بگير. و عبدالله بن زبير را رها كن؛ زيرا او تا زنده است از دست ما نمي‌تواند فرار كند، ولي همراه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. كامل ابن اثير، ج 3، ص 298؛ تاريخ طبري، ج 4، ص 254.
2. سؤال في يزيد و معاويه، ص 16.
________________________________________ 136 ________________________________________
جوابي كه براي من مي‌فرستي بايد سر حسين بن علي باشد! اگر چنين كردي براي تو اسبان نجيب قرار مي‌دهم و نزد من جايزه و بهره‌اي زيادتر داري...(1)
ثانياً: ابن عساكر مي‌نويسد:
خبر خروج حسين ( عليه السلام ) به يزيد رسيد، وي نامه‌اي به عبيدالله بن زياد كه عاملش در عراق بود نوشت و او را به جنگ و مقابله با حسين ( عليه السلام ) امر نمود و دستور داد كه اگر به امام حسين ( عليه السلام ) دسترسي پيدا كرد او را به سوي شام بفرستد.(2)
ابن‌اعثم مي‌نويسد: ابن‌زياد به اهل كوفه گفت:
يزيد بن معاويه نامه‌اي را با چهار هزار دينار و دويست هزار درهم براي من فرستاده تا آن را بين شما توزيع كنم و با آن شما را به جنگ با دشمنش حسين بن علي بفرستم، پس به دستور او گوش فرا داده و او را اطاعت كنيد.(3)
سيوطي مي‌گويد: ‹يزيد در نامه‌اي به والي خود در عراق ـ عبيدالله بن زياد ـ دستور جنگ با حسين را صادر نمود›.(4)
ابن اعثم مي‌نويسد: ‹چون ابن زياد امام حسين ( عليه السلام ) را به قتل رسانيد، يزيد براي او يك ميليون درهم جايزه فرستاد›.(5)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الفتوح، ابن اعثم، مجلّد 3، ج5، ص 18.
2. تاريخ دمشق، ج 14، ص 208.
3. الفتوح، ابن اعثم، مجلّد 3، ج 5، ص 89.
4. تاريخ الخلفاء، ص 193.
5. الفتوح، ابن اعثم، مجلّد 3، ج 5، ص 135.
________________________________________ 137 ________________________________________
سلم بن زياد برادر عبيدالله بن زياد هنگامي كه بعد از شهادت امام حسين ( عليه السلام ) بر يزيد وارد شد، يزيد به او گفت: ‹هر آينه محبّت و دوستي شما اي بني‌زياد بر آل ابو سفيان واجب شد›.(1)
هنگامي كه ابن زياد به نزد يزيد آمد، يزيد به استقبال او رفت و بين دو چشمانش را بوسيد و او را بر تخت پادشاهي اش نشاند و بر زنانش وارد كرد و به آوازه خوان دستور داد تا برايش بخواند، و به ساقي گفت: ما را از شراب سيراب كن... آن گاه يك ميليون به او و عمر بن سعد جايزه داد. و تا يك سال خراج عراق را به وي واگذار نمود.(2)
? ثالثاً: يعقوبي مي‌نويسد:
حسين ( عليه السلام ) از مكه به طرف عراق حركت نمود؛ در حالي كه يزيد، عبيدالله بن زياد را والي عراق كرده بود. يزيد به او چنين نوشت: خبر به من رسيده كه اهل كوفه به حسين نامه نوشته و از او دعوت كرده‌اند تا بر آنان وارد شود، و او نيز از مكه به طرف كوفه در حركت است... اگر او را به قتل رساندي كه هيچ و گرنه تو را به نسب و پدرت باز خواهم گرداند. پس بپرهيز كه وقت از دست تو فوت نشود.(3)
از اين نصّ تاريخي به خوبي استفاده مي‌شود كه يزيد، عبيدالله بن زياد را مأمور كشتن امام حسين ( عليه السلام ) كرده و او را در صورت نافرماني تهديد نيز كرده است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الفتوح، ابن اعثم، مجلّد 3، ج 5، ص136.
2. تذكرة الخواص، ص290؛ مروج الذهب، ج 3، ص 67.
3. تاريخ يعقوبي، ج 2، ص 242؛ مختصر تاريخ دمشق، ج 28، ص 19.
________________________________________ 138 ________________________________________
? رابعاً: ابن اعثم و ديگران نقل كرده‌اند كه حرّ بن يزيد با اصحابش در مقابل امام فرود آمدند. او در نامه‌اي به ابن زياد از فرود آمدن امام حسين ( عليه السلام ) در سرزمين كربلا خبر داد. ابن زياد در نامه‌اي به امام حسين ( عليه السلام ) چنين نوشت:
اما بعد؛ اي حسين! به من خبر رسيده كه در كربلا فرود آمده اي، اميرالمؤمنين ]يزيد[ در نامه‌اي به من نوشته كه بر چيزي تكيه ندهم و از نان سير نگردم تا آنکه تو را به لطيف خبير ملحق كرده يا به حكم خود و حكم يزيد بازگردانم.(1)
از اين نصّ تاريخي به خوبي استفاده مي‌شود كه يزيد، عبيدالله را در صورت بيعت ‌نكردن امام حسين ( عليه السلام ) مأمور به قتل آن حضرت كرده است.
5. انكار واقعه حرّه
ابن تيميه مي‌گويد:
يزيد جميع اشراف را نكشت و تعداد كشته‌ها نيز به ده هزار نفر نرسيد، و خون‌ها نيز به قبر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و روضه او نرسيد، و نيز كشتار در مسجد او واقع نشد.(2)
پاسخ
واقعه حرّه، رخدادي بس تلخ و سنگين است كه به سال 63ه‍ .ق در
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الفتوح، ابن اعثم، ج 5، ص150؛ مقتل الحسين، خوارزمي، ج 1، ص140.
2. منهاج السنة، ج 4، صص 575 و 576.
________________________________________ 139 ________________________________________
روزگار سلطنت يزيد بن معاويه، ميان لشكريان شام و مردم مدينه به وقوع پيوست.
‹حرّه› در لغت به سرزمين‌هاي سنگلاخ و ناهمواري گفته مي‌شود كه داراي سنگ‌هاي سياه بوده، عبور از آنها به دشواري صورت مي‌گيرد.(1) واقعه حرّه از آن رو چنين نام گرفته كه هجوم لشكريان حكومتي شام به مردم مدينه از سمت شرقي آن؛ يعني از ناحيه سرزمين‌هاي سنگلاخي آن شهر صورت گرفته است.(2)
واقعه حرّه را به حق بايد يكي از فجايع تاريخ دانست و در شمار زشت‌ترين حوادث سلطنت بني‌اميه به حساب آورد. ابن مُشكويه مي‌نويسد: ‹واقعه حرّه از سهمگين‌ترين و سخت‌ترين وقايع است›.(3)
عوامل قيام مردم مدينه
قيام مردم مدينه در سال 63ه‍ .ق عليه سلطنت يزيد و سلطه امويان، بيش از هر چيز اعتراض گسترده و مردمي عليه سياست‌ها و برنامه‌هاي حكومتي بود. اين جريان خودجوش اجتماعي، پس از همدلي در انكار سلطه بني‌اميه صورت گرفت، و گروه انصار، عبدالله بن حنظله و گروه قريش، عبدالله بن مطيه را به فرماندهي نيروهاي رزمي خود انتخاب كرد.(4)
اين انقلاب و قيام عواملي داشته كه به برخي از آنها اشاره مي‌كنيم.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. لسان العرب، ماده حرر.
2. عيون الاخبار، ابن قتيبه، ج 1، ص 238.
3. تجارب الأمم، ج 2، ص 79.
4. طبقات الكبري، ج 5، ص 106؛ تاريخ طبري، ج 4، ص 368.
________________________________________ 140 ________________________________________
الف. احساسات ديني
مدينه به عنوان شهر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و سرزمين رشد و بالندگي پيام وحي از اهميت ويژه‌اي برخوردار بود، و گسترش معرفت ديني و بيان و تعليم و تبيين سنّت پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و نيز فهم و تفسير كلام وحي در عصر آن حضرت در آن شهر صورت گرفته، اصحاب پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) اعم از مهاجران و انصار در آن ديار زيسته‌اند. پس از رحلت رسول اكرم ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نيز بيشتر آنان به جهت وجود خاطرات حضرت، ماندن در آن ديار را بر ساير شهرها ترجيح دادند.
بديهي است كه انس مردم مدينه با روش پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و اوصيا و اصحاب آن حضرت، سبب شده بود تا روح اسلام خواهي آنان در مقايسه با شاميان قوي‌تر باشد و نادرستي شيوه حاكمان و واليان را آسان‌تر از ديگران دريابند، چرا كه همين مردم بودند كه نخستين اعتراض سياسي خود را نسبت به عثمان بن عفّان ابراز داشتند. اكنون همان مردم شاهد فرمانروايي جواني ناپخته شده‌اند كه نه از كار سياست چيزي مي‌داند و نه حريم‌هاي ديني را پاس مي‌دارد، لذا اعتراضات آنان بلند شد.
عثمان بن محمّد بن ابي سفيان ـ حاكم مدينه ـ گروهي از مهاجرين و انصار را از مدينه به دمشق فرستاد تا با خليفه ملاقات كرده و اعتراضات خود را با يزيد در ميان بگذارند و با بخشش‌هايش آنان را ساكت كند.(1)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تاريخ طبري، ج 4، ص 368؛ عقدالفريد، ج 5، ص 135.
________________________________________ 141 ________________________________________
يزيد در اين ملاقات نه تنها نتوانست توجّه آنها را به خود جلب كند بلكه با اعمال جاهلانه‌اش بي‌كفايتي خود را به آنها ثابت كرد.(1)
آنان هنگامي كه به شهر مدينه بازگشتند، آنچه را از يزيد ديده بودند براي مردم تعريف كردند. آنان در مسجد پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرياد مي‌زدند ما از نزد كسي مي‌آييم كه دين ندارد، شراب مي‌خورد، تنبور مي‌نوازد، شب را با مردان پست و كنيزان آوازه خوان به سر مي‌برد و نماز را ترك مي‌نمايد.(2)
مردم از عبدالله بن حنظله پرسيدند: ‹چه خبر آورده‌اي؟› گفت: ‹از نزد مردي مي‌آيم كه به خدا سوگند اگر كسي غير از فرزندانم با من نباشد با او مي‌جنگم›. مردم گفتند: ‹ما شنيده‌ايم كه يزيد به تو پول و هديه‌هايي داده است›.
عبدالله گفت:
درست شنيده‌ايد. ولي من آنها را نپذيرفتم مگر براي تدارك نيرو بر عليه خود او. به اين ترتيب عبدالله به تحريك مردم عليه يزيد پرداخت و مردم نيز اجابت كردند.(3)
سيوطي مي‌نويسد: ‹سبب مخالفت اهل مدينه، اين بود كه يزيد در معاصي زياده روي كرد›.(4)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الفتوح، ج 3، ص 179.
2. تاريخ طبري، ج 4، ص 368؛ البداية و النهاية، ج 6، ص 233.
3. همان.
4. تاريخ الخلفاء، ص 209.
________________________________________ 142 ________________________________________
ب . واقعه كربلا وشهادت امام حسين ( عليه السلام )
ابن خلدون مي‌نويسد: ‹چون ستم يزيد و كارگزارانش فراگير شد و فرزند رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و يارانش را كشت، مردم سر به شورش برداشتند›.(1)
وقتي كه بشيربن جذلم خبر شهادت امام حسين ( عليه السلام ) و برگشتن اسيران را به اهل مدينه داد، گويا بانگ و خبر بشير، نفخه صور بود كه عرصه مدينه را صبح قيامت كرد. زنان مدينه بي پرده از خانه‌ها بيرون آمدند و به طرف دروازه مدينه رهسپار شدند، به گونه‌اي كه هيچ مرد و زني نماند جز اينکه با پاي برهنه بيرون مي‌دويد و فرياد مي‌زد ‹وامحمّداه، واحسيناه›؛ مثل روزي كه پيامبر خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) از دنيا رفته بود.(2)
امام سجاد ( عليه السلام ) خطبه‌اي خواند و سخنانش در مردم مدينه سخت اثر كرد. از سوي ديگر، زينب كبري(ها) و مادران شهيدان كربلا، هر يك فضاي گسترده‌اي از محيط جامعه خود را تحت تأثير رخدادهاي واقعه عاشورا و آنچه در راه كوفه و شام و مجلس يزيد ديده بودند، قرار مي‌دادند.
ج. نابساماني‌هاي سياسي
از ديگر عوامل مؤثر در قيام مردم مدينه در برابر دولت اموي، روش‌هاي ناشايست اخلاقي و تصميم گيري‌هاي ناشيانه سياسي بود كه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تاريخ ابن خلدون، ج 2، ص 37.
2. مقتل ابي مخنف، ص200.
________________________________________ 143 ________________________________________
مردم مدينه شاهد آن بودند. عبدالله بن زبير در نامه‌اي به يزيد در انتقاد از وليد بن عقبه مي‌نويسد:
تو مردي خشن و سختگير را براي ما فرستاده‌اي كه به هيچ وجه توجّهي به حق و حقيقت ندارد و به پند خيرخواهان و خردمندان اعتنا نمي‌كند، و حال آنکه اگر مرد نرمخويي را گسيل مي‌داشتي، اميد مي‌داشتم كه كارهاي دشوار و پيچيده را آسان سازد.(1)
به دنبال اين اعتراض بود كه يزيد، وليد بن عقبه را عزل كرد، و عثمان بن محمّد بن ابي‌سفيان را كه او نيز جواني مغرور و بي تجربه و بي‌دقت بود، به حكومت حجاز منصوب كرد2، و در زماني كه او والي مدينه بود واقعه حرّه اتفاق افتاد.(3)
همه اين عوامل عقده‌هايي متراكم و فرصتي مناسب براي انفجار بود و احتياج به جرقّه‌اي داشت و آن جرقه به وجود آمد.
ابن مينا نماينده تام الاختيار يزيد در جمع‌آوري اموال او در مدينه بود، مي‌كوشيد تا اموال گردآمده را از محلّ حرّه خارج كند كه معترضان مدينه، راه را بر او بسته و آنها را توقيف كردند.(4)
ابن مينا موضوع توقيف اموال را به عثمان بن محمّد بن ابي سفيان، والي مدينه گزارش داد... او نيز موضوع را طي نامه‌اي به شام گزارش نمود و يزيد را بر عليه مردم مدينه برانگيخت.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. نهاية الارب، ج 6، ص 216.
2. همان.
3. المعارف، ص 345.
4. تاريخ يعقوبي، ج 2، ص250؛ الامامة و السياسة، ج 1، ص 206.
________________________________________ 144 ________________________________________
يزيد از شنيدن اين خبر خشمگين شد و اظهار داشت: ‹به خدا سوگند! لشكر انبوهي به طرف آنها گسيل خواهم كرد و آنان را زير سم اسبان لگدمال خواهم نمود›.(1)
رويارويي آشكار
عبدالله بن حنظله، مردم مدينه را براي مبارزه نهايي با يزيد و بني‌اميه فرا خواند. جايگاه اجتماعي او در ميان مردم سبب شد تا با وي هماهنگ شوند و حتي خود او را به عنوان والي مدينه برگزينند و با او بيعت نمايند و يزيد را از خلافت عزل كنند.(2)
مردم مدينه پس از بيعت با عبدالله بن حنظله در روز اول ماه محرم 63ه‍ .ق، عثمان بن محمّد بن ابي‌سفيان عامل يزيد و والي مدينه را از شهر اخراج كردند. سپس بني‌اميه و وابستگان آنها و نيز قريشياني را كه با بني‌اميه هم عقيده بودند و شمار آنها به هزار تن مي‌رسيد در خانه مروان حَكَم زنداني ساختند، بدون آنکه آسيبي به آنها برسد.(3)
عثمان بن محمّد بن ابي‌سفيان، پيراهن پاره پاره خود را براي يزيد به شام فرستاد و در نامه‌اي به او نوشت: ‹به فرياد ما برسيد! اهل مدينه قوم ما را از مدينه بيرون راندند›.(4)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. وفاء الوفاء، ج 1، ص 127.
2. طبقات ابن سعد، ج 5، ص 47.
3. همان؛ كامل ابن اثير، ج 4، ص111؛ تاريخ ابن خلدون، ج 2، ص 37.
4. كامل ابن اثير، ج 4، ص114؛ وفاء الوفاء، ج 1، ص 127.
________________________________________ 145 ________________________________________
يزيد شب هنگام به مسجد آمد و بر بالاي منبر رفت و فرياد زد:
اي اهل شام! عثمان بن محمّد ـ والي مدينه ـ به من نوشته است كه اهل مدينه، بني‌اميه را از شهر رانده‌اند. به خدا سوگند! اگر هيچ سرسبزي و آبادي وجود نداشته باشد برايم گواراتر از شنيدن اين خبر است.(1)
اعزام نيرو به مدينه
يزيد ابتدا فردي به نام ضحاك بن قيس فِهري و سپس عمرو بن سعيد اشدق و پس از او عبيدالله بن زياد را براي انجام اين مأموريت دعوت كرد، ولي هر كدام به شكلي از انجام اين مأموريت سر باز زدند.(2)
سرانجام اين مأموريت متوجه شخصي به نام مسلم بن عقبه مُرّي شد و يزيد او را به فرماندهي لشكري براي مقابله با اهل مدينه گماشت. او كه پيرمردي مريض و داراي نود و اندي سال بود اين مسؤوليت را پذيرفت.(3)
مناديان حكومتي جار مي‌زدند: ‹اي مردم! براي جنگيدن با مردم حجاز بسيج شويد و پول خود را دريافت كنيد›. هر كسي كه آماده مي‌شد در همان ساعت صد دينار به او مي‌دادند. مدّتي نگذشت كه حدود دوازده هزار نفر گردآمدند.(4) و بنابر نقلي ديگر بيست هزار نفر
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الامامة و السياسة، ج 2، ص 9؛ المحاسن و المساوي، ج 1، ص 46.
2. الفتوح، ج 3، ص 179؛ طبقات ابن سعد، ج 5، ص 176؛ كامل ابن اثير، ج 4، ص 11.
3. الفتوح، ج 3، ص180.
4. كامل ابن اثير، ج 4، ص 112؛ وفاء الوفاء، ج 1، ص 128.
________________________________________ 146 ________________________________________
سواره و هفت هزار نفر پياده آماده شدند. يزيد به هر كدام از سواره‌ها دويست دينار و براي هر كدام از پياده‌هاي نظام صد دينار جايزه داد و به آنان امر كرد كه به همراه مسلم بن عقبه حركت كنند.(1)
يزيد قريب به نيم فرسخ با مسلم بن عقبه و لشكريان همراه بود و آنان را بدرقه مي‌كرد.(2)
در ميان اين لشكر مسيحيان شامي نيز ديده مي‌شدند كه براي جنگ با مردم مدينه آماده شده بودند.(3)
يزيد درباره مردم مدينه به مسلم بن عقبه چنين سفارش كرد:
مردم مدينه را سه بار دعوت كن، اگر اجابت كردند چه بهتر وگرنه در صورتي كه بر آنان پيروز شدي سه روز آنان را قتل‌عام كن، هر چه در آن شهر باشد براي لشكر مباح خواهد بود. اهل شام را از آنچه مي‌خواهند با دشمن خود انجام دهند باز مدار. چون مدت سه روز بگذرد از ادامه قتل و غارت دست بردار و از مردم بيعت بگير كه برده و بنده يزيد باشند! هرگاه از مدينه خارج شدي به سوي مكه حركت كن.(4)
مسلم بن عقبه همراه لشكريان خود از وادي القري به سوي مدينه حركت كرد و در محلي به نام ‹جُرف› كه در سه ميلي مدينه واقع شده اردو زد.(5)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تاريخ طبري، ج 4، ص 371؛ اخبار الطوال، ص 310.
2. كامل ابن اثير، ج 4، ص 56.
3. تاريخ العرب، ج 1، ص 248.
4. اخبار الطوال، ص 310؛ كامل ابن اثير، ج 4، ص 112؛ الفتوح، ج 3، ص 180.
5. الامامة و السياسة، ج 1، ص 211.
________________________________________ 147 ________________________________________
از طرف ديگر، مردم مدينه ديري بود كه از حركت لشكر شام اطلاع يافته و براي مقابله و دفاع آماده شده بودند.
با نزديك شدن لشكر شام به مدينه، عبدالله بن حنظله در مسجدالنبي مردم را به نزد منبر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرا خواند و از آنان خواست هر كدام با او همراهند تا پاي جان با او بيعت كنند، مردم نيز تا پاي جان با او بيعت نمودند.
عبدالله بر منبر قرار گرفت و پس از حمد خداوند و بيان مطالبي گفت:
اي مردم مدينه! ما قيام نكرديم مگر به خاطر اينکه يزيد مردي زناكار، خمّار و بي نماز است و تحمّل حكومت او مايه نزول عذاب الهي است... .(1)
درگيري لشكر شام و قواي مدينه
قواي مدينه از خندقي كه از زمان پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) باقي مانده بود استفاده كردند. و بعيد مي‌دانستند كه لشكر شام از قسمت ناهموار و سنگلاخي شهر مدينه كه در شرق واقع شده است حمله را آغاز كنند، و يا در صورت آغاز جنگ از آنجا كاري از پيش ببرند. ولي لشكر شام از همان منطقه به مردم مدينه حمله كرد. قواي مدينه سرسختانه مقاومت كردند و نبرد از صبح تا ظهر ادامه يافت.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. طبقات ابن سعد، ج 5، ص 47.
________________________________________ 148 ________________________________________
عبدالله بن حنظله به يكي از غلامانش گفت: ‹مرا از پشت سر محافظت كن تا نماز گزارم. عبدالله نمازش را خواند1 و به نبرد با شاميان ادامه داد›.
مسلم بن عقبه براي ورود به مدينه از مروان كمك خواست. او نيز به سمت مدينه حركت كرد تا به قبيله بني‌حارثه رسيد. يكي از مردان آن قبيله را كه قبلا شناسايي كرده بود فراخواند و طي گفت و گوي محرمانه به وي وعده احسان و جايزه داد تا راهي براي نفوذ به مدينه نشان دهد. آن مرد فريب خورد و راهي را از جانب محله بني‌الاشهل به مروان نشان داد و شاميان از همان راه به داخل مدينه نفوذ كردند.(2)
مبارزان و مدافعان خطّ مقدّم مردم مدينه ناگهان صداي تكبير و ضجّه را از داخل مدينه شنيدند و پس از زمان نه چندان طولاني متوجّه هجوم لشكر شام از پشت سر خود شدند. بسياري از آنان جنگ را رها كرده و به خاطر دفاع از زن و فرزند خود به مدينه بازگشتند.(3)
شاميان به هر سو حمله مي‌بردند و اهل مدينه را مي‌كشتند. آنان با كشتن عبدالله بن حنظله مقاومت باقي‌مانده مردم مدينه را در هم شكسته و بر كلّ مدينه تسلط يافتند.
قتل و غارت اهل مدينه
ابن قتيبه مي‌نويسد:
ورود لشكر شام در بيست و هفتم ماه ذي الحجه 63ه‍ .ق اتفاق افتاد
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. طبقات ابن سعد، ج 5، ص 48؛ الاعلام، ج 4، ص 234.
2. الامامة و السياسة، ج1، ص211؛ اخبار الطوال، ص310؛ وفاء الوفاء، ج 1، ص 129.
3. وفاء الوفاء، ج1، ص130.
________________________________________ 149 ________________________________________
و تا دميدن هلال ماه محرّم، مدينه به مدت سه روز در چنگال سپاه شام غارت شد.(1)
مسلم بن عقبه چنآنکه يزيد بن معاويه گفته بود به لشكر شام پس از تصرّف مدينه، گفت: ‹دست شما باز است، هرچه مي‌خواهيد انجام دهيد! سه روز مدينه را غارت كنيد›.(2)
بدين ترتيب شهر مدينه بر لشكريان شام مباح شد و در معرض تاراج و بهره‌برداري همه جانبه آنان قرار گرفت، و هيچ زن و مردي در مسير آنان از گزند و آسيب ايمني نيافت. مردم كشته مي‌شدند و اموالشان به غارت مي‌رفت.(3)
ناگوارتر از قتل و غارت شاميان نسبت به مردم مدينه و باقي مانده نسل صحابه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و مهاجر و انصار، اقدام لشكر حريص و بي‌مبالات شام به هتك ناموس اهل مدينه بود.
در هجوم شاميان به خانه‌هاي مدينه، هزاران زن هتك حرمت شدند، هزاران كودك زاييده شد كه پدرانشان معلوم نبود. از اين رو، آنان را ‹اولاد الحرّه› مي‌ناميدند.(4)
كوچه‌هاي مدينه از اجساد كشته شدگان پر و خون‌ها تا مسجد پيامبر
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الامامة و السياسة، ج1، صص 220 و 221.
2. همان، ج 2، ص10.
3. الفتوح، ج 3، ص181؛ كامل ابن اثير، ج 4، ص 17.
4. الامامة و السياسة، ج 2، ص10؛ الفتوح، ج 3، ص 181؛ البدء و التاريخ، ج 6، ص 14؛ وفيات الاعيان، ج 6، ص276؛ تاريخ الخلفاء، ص 209.

كتابخانه تخصصي حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > دشمني ابن تيميه با اهل بيت

________________________________________ 150 ________________________________________
بر زمين ريخته شده بود.(1) كودكان در آغوش مادران محكوم به مرگ شده2 و صحابه پير پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مورد آزار و بي حرمتي قرار مي‌گرفتند.(3)
شدت كشتار به حدّي بود كه از آن پس مسلم بن عقبه را به خاطر زياده‌روي در كشتن مردم ‹مُسرف بن عقبه› ناميدند. اهل مدينه از آن پس لباس سياه پوشيدند و تا يك سال صداي گريه و ناله از خانه‌هاي آنان قطع نشد.(4)
ابن قتيبه نقل مي‌كند:
در روز حرّه از اصحاب پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) هشتاد مرد كشته شد. و بعد از آن از بدري‌ها كسي باقي نماند. و از قريش و انصار هفتصد نفر به قتل رسيدند. و از ساير مردم از موالي و عرب و تابعين ده هزار نفر به قتل رسيدند.(5)
سيوطي مي‌نويسد:
در سال 63 ه‍ .ق اهل مدينه بر يزيد خروج كرده و او را از خلافت خلع نمودند. يزيد لشكر انبوهي را به سوي آنان فرستاد و دستور داد آنها را به قتل رسانده و پس از آن به طرف مكه حركت كرده و ابن زبير را به قتل برسانند. لشكر آمدند. و واقعه حرّه در مدينه طيّبه اتفاق افتاد. و نمي‌داني كه واقعه حرّه چه بود؟ حسن يك بار
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. كامل ابن اثير، ج 4، ص 113.
2. الامامة و الاسياسة، ج 1، ص 215.
3. اخبار الطوال، ص 314.
4. الامامة و السياسة، ج 1، ص220.
5. همان، ج 1، ص 216؛ البداية و النهاية، ج 8، ص 242.
________________________________________ 151 ________________________________________
نقل كرد كه به خدا سوگند! هيچ كس در آن واقعه نجات نيافت. در آن واقعه جماعت بسياري از صحابه و از ديگران به قتل رسيدند و مدينه غارت شد و از هزار دختر باكره ازاله بكارت شد پس (إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ). رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: ‹من أخاف أهل المدينة أخافه الله وعليه لعنة الله والملائكة والناس أجمعين›؛ ‹هر كس اهل مدينه را بترساند خداوند او را خواهد ترسانيد و لعنت خدا و ملائكه و همه مردم بر او باد›. اين حديث را مسلم روايت كرده است.(1)
ابن قتيبه مي‌نويسد:
مسلم بن عقبه هنگامي كه از جنگ و غارت با اهل مدينه فارغ شد، در نامه‌اي به يزيد چنين نوشت: السلام عليك يا اميرالمؤمنين... من نماز ظهر را نخواندم جز در مسجد آنان بعد از كشتن فجيع و به غارت بردن عظيم... فراركننده را دنبال كرده و مجروحان را خلاص كرديم. و سه بار خانه‌هايشان را غارت نموديم؛ همان‌گونه كه اميرالمؤمنين دستور داده بود...(2)
سبط بن جوزي از مدايني در كتاب ‹حرّه› از زهري نقل كرده كه گفت:
در روز حرّه از بزرگان قريش و انصار و مهاجران و سرشناسان و از موالي هفتصد نفر به قتل رسيدند. و تعداد كساني كه از بردگان
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تاريخ الخلفاء، ص 209؛ سير اعلام النبلاء، ج 4، صص 37 و 38.
2. الامامة و السياسة، ج 1، ص 218.
________________________________________ 152 ________________________________________
و مردان و زنان به قتل رسيدند، ده هزار نفر بود. چنان خونريزي شد كه خون‌ها به قبر پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) رسيد و روضه و مسجد پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) پر از خون شد.
مجاهد مي‌گويد: ‹مردم به حجره رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و منبر او پناه بردند؛ ولي شمشيرها بود كه بر آنان وارد مي‌شد›.
مدايني از ابن قره و او از هشام بن حسان نقل كرده كه گفت:
هزار زن بدون شوهر بعد از واقعه حرّه بچه دار شدند. و شخص ديگري نقل كرده كه ده هزار زن بعد از واقعه حرّه بدون شوهر بچه‌دار شدند.(1)
اعدام شدگان واقعة حرّه
مسلم بن عقبه پس از استيلا بر مردم مدينه برخي از چهره‌هاي سرشناس و مؤثّر در قيام مدينه را احضار كرد و طي محاكمه‌هاي ويژه، آنان را محكوم به اعدام نمود. ويژگي اين محاكمات اين بود كه مسلم از احضارشدگان مي‌خواست تا آنان به عنوان اينکه برده و بنده يزيد باشند، با وي بيعت كنند.(2)
چهره‌هاي معروف اين رخداد اسفبار عبارتند از:
الف) ابوبكر بن عبدالله بن جعفر بن ابي طالب.(3)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تذكرة الخواص، صص 259 و 260؛ البداية و النهاية، ج 8، ص 242؛ تهذيب التهذيب، ج 2، ص 316.
2. الفتوح، ج 2، ص 182.
3. نهاية الارب، ج 6، ص 227.
________________________________________ 153 ________________________________________
ب) دو فرزند از زينب دختر امّ سلمه.(1)
ج) ابوبكر بن عبيدالله بن عبدالله بن عمر بن خطّاب.(2)
د) معقل بن سنان (يكي از پرچمداران پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در فتح مكه).(3)
ه‍ ) فضل بن عباس بن ربيعة بن حارث بن عبدالمطلب.(4)
و) ابوسعيد خدري (از اصحاب پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) كه در دوازده غزوه همراه پيامبر بود).(5)
ز) عبدالله بن مطيع.(6)
6. انكار امر يزيد به خراب كردن كعبه
بعد از آنکه عبدالله بن زبير به جهت مخالفت با يزيد به مکه رفت و در مسجدالحرام با لشکريانش پناه گرفت، يزيد دستور حمله او را صادر کرد.
ولي ابن تيميه مي‌گويد:
و درباره پادشاهان مسلمين از بني‌اميه و بني‌عباس و نايبان آنان، شكي نيست كه هيچ يك از آنان قصد اهانت به كعبه را نداشتند؛ نه نايب يزيد و نه نايب عبدالملك حجاج بن يوسف و نه غير از اين
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. همان.
2. المعارف، ص 187.
3. وفاء الوفاء، ج 1، ص 133.
4. نهاية الارب، ج 6، ص 227.
5. حلية الاولياء، ج 1، ص 369.
6. نسب قريش، ص 384.
________________________________________ 154 ________________________________________
دو نفر، بلكه عموم مسلمين كعبه را تعظيم مي‌كردند. آري مقصود آنان محصور كردن ابن زبير بود. و به منجنيق بستن هم به جهت او بود نه كعبه. و يزيد كعبه را خراب نكرد و قصد سوزاندن آن را نيز نداشت، نه او و نه نايبان او، و اين مورد اتفاق مسلمانان است، و اين فرزند زبير بود كه كعبه را خراب نمود...(1)
پاسخ
ابن اثير در كتاب ‹الكامل في التاريخ› مي‌نويسد:
چون مسلم بن عقبه در جنگ با اهل مدينه و غارت آن فارغ شد، با افرادي كه همراه او بود به طرف مكّه حركت كرد تا با ابن زبير مقابله كند... چون به مشلل رسيد مرگ او را فرا گرفت... بعد از آن، حصين لشكر را به طرف مكّه حركت داد. چون به مكّه رسيدند در آنجا اقامت كردند و بقيه محرّم و صفر و سه روز از ماه ربيع الاوّل را با فرزند زبير و طرفدارانش جنگيدند، در اين اثناء خانه خدا را به منجنيق بسته و آن را به آتش كشيدند...(2)
ابن قتيبه در كتاب ‹الامامة و السياسة› مي‌نويسد:
لشكر حصين بن نمير حركت كرد تا به مكه رسيد. عده‌اي اسب سوار را فرستاد تا پايين مكه را به دست گيرند. در آنجا وسايل
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. منهاج السنة، ج 4، ص 577.
2. كامل ابن اثير، ج 3، ص 316؛ البداية و النهاية، ج 8، ص 246؛ تاريخ طبري، ج 4، صص 381 و 382.
________________________________________ 155 ________________________________________
جنگي و منجنيق‌ها را نصب نمودند و به لشكريان خود دستور داد تا روزي ده هزار صخره به طرف مكه رها كنند.(1)
سيوطي در كتاب ‹تاريخ الخلفاء› از ذهبي نقل مي‌كند:
چون يزيد با اهل مدينه آن عمل را انجام داد... لشكر حرّه به جهت جنگ با فرزند زبير به طرف مكه حركت كرد... چون به آنجا رسيدند، فرزند زبير را محاصره كرده، با او به قتال برآمده و او را با منجنيق سنگ باران نمودند... از شرارت و شعله آتش آنان پرده‌هاي كعبه و سقف آن و... سوخت...(2)
كلمات علماي اهل سنّت درباره يزيد
اكثر علماي اهل سنّت يزيد بن معاويه را به خاطر كشتن امام حسين ( عليه السلام ) و جنايات ديگرش شديداً مورد طعن و سرزنش قرار داده‌اند:
الف) آلوسي مي‌گويد: ‹هر كسي كه بگويد يزيد با اين عملش معصيت نكرده و لعنش جايز نيست، بايد در زمره انصار يزيد قرار گيرد›.(3)
ب) ابن خلدون مي‌گويد: ‹غلط كرده ابن العربي مالكي كه مي‌گويد: حسين به شمشير جدش كشته شد. آن گاه بر فسق يزيد ادّعاي اجماع مي‌كند›.(4)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الامامة و السياسة، ج 2، ص12؛ شذرات الذهب، ابن عماد حنبلي، ج 1، ص 287.
2. تاريخ الخلفاء، ص 209؛ اخبار مكه، ازرقي، ج1، ص202 .
3. تفسير روح المعاني، ج26، ص73 .
4. مقدمه ابن خلدون، ص 254.
________________________________________ 156 ________________________________________
3. تفتازاني مي‌گويد: ‹رضايت يزيد به كشتن حسين و خوشحالي او به آن و اهانت اهل بيت ( عليهم السلام ) از متواترات معنوي است›.(1)
4. جاحظ مي‌گويد:
جناياتي كه يزيد مرتكب آن شد؛ از قبيل: كشتن حسين، به اسارت بردن اهل بيتش، چوب زدن به دندان‌ها و سر مبارك حضرت، ترساندن اهل مدينه، خراب كردن كعبه، همگي دلالت بر قساوت و غلظت و نفاق و خروج او از ايمان دارد. پس او فاسق و ملعون است و هر كس كه از دشنام دادن ملعون جلوگيري كند خودش ملعون است.(2)
5. دكتر طه حسين نويسنده مصري مي‌گويد:
گروهي گمان مي‌كنند كه يزيد از كشته شدن حسين ( عليه السلام ) با اين وضع فجيع، تبرّي جسته و گناه اين عمل را به گردن عبيدالله انداخت، اگر چنين است چرا عبيدالله را ملامت نكرد؟ چرا او را عقاب نكرد؟ چرا او را از ولايت عزل نكرد؟3
7. تمجيد از فرقه يزيديه
ابن تيميه با طايفه غلات از يزيديه، ارتباط تنگاتنگي داشته كه شك و ترديد انسان را از اين جهت برانگيخته و سؤال‌ها را در ذهن انسان
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. شرح عقائد نسفيه، ص 181.
2. رسائل جاحظ، ص 298.
3. الفتنة الكبري، ج 2، ص 265.
________________________________________ 157 ________________________________________
نسبت به نصب و عداوت او به اهل بيت ( عليهم السلام ) بيشتر مي‌كند و مي‌تواند مهر تأييدي بر نصب و عداوت او نسبت به اهل بيت پيامبر ( عليهم السلام ) بلكه خود پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) باشد.
طايفه‌اي از يزيديه هستند كه در حقّ يزيد غلو مي‌كنند و منسوب به شيخ عَدي بن مسافر اموي مي‌باشند. اينان فرقه‌اي از غلاتند كه اجماع مسلمانان بر كفر و خروج آنان از اسلام است؛ زيرا صفت الوهيت به شيطان و نبوت به يزيد داده‌اند.
ابن تيميه معاصر اين طايفه بوده است. او در نامه‌اي كه به اتباع اين فرقه داشته، مي‌گويد:
از احمد بن تيميه به هر كسي كه از مسلمانان منسوب به سنّت و جماعت و منسوبين به جماعت شيخ عارف مقتدي ابوالبركات عدي بن مسافر اموي و هر كس كه پيرو اوست و اين نامه به او مي‌رسد مي‌باشد، خداوند شما را به پيمودن راهش موفّق گرداند... درود و رحمت خدا و بركات او بر شما باد!1
8 . دفاع از خوارج
ابن تيميه در دفاع از خوارج مي‌گويد:
... خوارج از بزرگ‌ترين مردم از حيث نماز و روزه و قرائت قرآن مي‌باشند كه داراي لشكر و لشكرگاه بودند. آنان متديّن به دين اسلام در باطن و ظاهرند.(2)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الوصية الكبري، ابن تيميه، ص 5.
2. منهاج السنة، ج 4، صص 37 و 38.
________________________________________ 158 ________________________________________
او مي‌گويد: ‹خوارج از رافضه راستگوتر و دين‌دارتر وباورع‌ترند، بلكه خبر نداريم كه خوارج عمداً دروغ بگويند، بلكه آنان راستگوترين مردمند›.(1)
او همچنين مي‌گويد: ‹خوارج عاقل‌تر و راستگوتر و بيشتر دنبال كننده حقّند از رافضه... بسياري از رهبران رافضه و عامه آنان زنديق و ملحدند!!›.(2)
پاسخ اين جملات را در پاسخ اشكال بعد خواهيم داد.
9 . دفاع از قاتلين حضرت علي ( عليه السلام )
ابن تيميه مي‌گويد:
و امّا علي؛ پس شكي نيست كه همراه با او طايفه‌اي از سابقين همچون سهل بن حنيف و عمار بن ياسر جنگيدند، ولي كساني كه همراه با او جنگ نكردند برتر بودند... وانگهي آن كساني كه با او جنگ و ستيز كردند هرگز خوار نشدند، بلكه هميشه و دائماً ياري شده، كشورها را فتح و با كافران مي‌جنگيدند... و لشكري كه همراه معاويه مي‌جنگيدند هرگز خوار نشدند، بلكه حتّي در جنگ با علي، پس چگونه ممكن است كه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) گفته باشد: ‹بار خدايا! خار كن هر كس كه او را خوار كند›، بلكه شيعيان هميشه خوار
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. همان، ج 7، ص 36.
2. منهاج السنة، ج 7، ص 260.
________________________________________ 159 ________________________________________
و مغلوب بوده‌اند...(1)
و نيز مي‌گويد:
كساني كه با او به قتال برآمدند از اين خالي نيست كه يا معصيت كارند و يا مجتهد و به خطا رفته يا به واقع رسيده. به هر تقدير، اين كار از آنان ضرر به ايمانشان وارد نمي‌كند و مانع از دخول در بهشت نمي‌شود.(2)
پاسخ
كسي كه كلمات و سخنان صحابه را در لابه لاي كتاب‌ها بررسي ‌كند پي مي‌برد كه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) آنان را مأمور به نصرت و ياري اميرمؤمنان علي بن ابي طالب ( عليه السلام ) در تمام جنگ‌ها كرده است. حضرت ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) به اصحابش دستور داده تا با ناكثين و قاسطين و مارقين بجنگند. اينك به برخي از اين كلمات اشاره مي‌كنيم:
الف) ابوسعيد خدري مي‌گويد: رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) ما را امر به قتال با ناكثين و قاسطين و مارقين نمود. عرض كرديم: ‹اي رسول خدا! ما را به قتال با اين افراد دعوت نمودي، همراه با چه كسي با اين افراد بجنگيم؟› پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: ‹همراه با علي بن ابي‌طالب›.(3)
ب) ابواليقظان عمار بن ياسر مي‌گويد: ‹رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مرا امر كرد
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. همان، صص 57 ـ 59 .
2. منهاج السنة، ج 4، ص 393.
3. تاريخ ابن عساكر، ج 7، ص 339؛ كفاية الطالب، ص 173 .
________________________________________ 160 ________________________________________
تا با ناكثين و مارقين و قاسطين بجنگم›.(1)
و نيز روايت كرده كه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: ‹اي علي! زود است كه تو را گروه ظالم به قتل برساند؛ درحالي كه تو برحقّي، پس هركس تورا درآن روز ياري نكند از من نيست›.(2)
ج) خليد عصري مي‌گويد: از اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) در روز نهروان شنيدم كه مي‌فرمود: ‹رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مرا امر كرد تا با ناكثين و قاسطين و مارقين بجنگم›.(3)
د) ابوايّوب انصاري در عصر خلافت عمر بن خطّاب مي‌گفت: ‹رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) امر به قتال با ناكثين و قاسطين و مارقين نموده است›.(4)
ه‍) عبدالله بن مسعود مي‌گويد: ‹رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) علي ( عليه السلام ) را دستور داد تا با ناكثين و قاسطين و مارقين بجنگد›.(5)
و) علي بن ربيعه والبي مي‌گويد: ‹از علي ( عليه السلام ) شنيدم كه مي‌فرمود: پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) با من عهد و پيمان بست تا بعد از او با ناكثين و قاسطين و مارقين بجنگم›.(6)
ز) ابوسعيد مولي رباب مي‌گويد: از علي ( عليه السلام ) شنيدم كه مي‌فرمود: ‹من
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مسند ابي يعلي، ج 3، ص 194؛ مجمع الزوائد، ج 7، ص 238.
2. تاريخ ابن عساكر، ج 12، ص 370؛ كنز العمال، ج 11، ص 613 .
3. تاريخ بغداد، ج 8، ص 340 ؛ تاريخ ابن كثير، ج 7، ص 338.
4. مستدرك حاكم، ج 3، ص 150 ؛ الخصائص الكبري، سيوطي، ج 2، ص 235.
5. المعجم الكبير، ج 10، ص 91 ؛ مجمع الزوائد، ج 7، ص 138.
6. مجمع الزوائد، ج 7، ص 238؛ مسند ابي يعلي، ج 1، ص 397 .
________________________________________ 161 ________________________________________
به قتال با ناكثين و قاسطين و مارقين امر شده‌ام›.(1)
ح) سعد بن عباده مي‌گويد: علي ( عليه السلام ) به من فرمود: ‹به من دستور داده شده تا با ناكثين و قاسطين و مارقين بجنگم›.(2)
ط) انس بن مالك از پدرش از امام علي ( عليه السلام ) نقل كرده كه فرمود: ‹مأمور شده‌ام با سه دسته بجنگم: ناكثين و قاسطين و مارقين›.(3)
ي) عبدالله بن مسعود مي‌گويد: رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) از حجره خود خارج شد و به طرف منزل امّ سلمه رفت. علي ( عليه السلام ) آمد. رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: ‹اي امّ سلمه! به خدا سوگند! اين شخص بعد از من با ناكثين و قاسطين و مارقين خواهد جنگيد›.(4)
ک) ابورافع مي‌گويد: همانا رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) به علي ( عليه السلام ) فرمود: ‹زود است كه بين تو و بين عايشه امري اتفاق افتد›. حضرت عرض كرد: ‹من، اي رسول خدا!؟› پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: ‹آري›. باز حضرت عرض كرد: ‹من؟› پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: ‹آري›. حضرت عرض كرد: ‹اي رسول خدا! من شقي‌ترين آنهايم؟› پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود: ‹هرگز، ولي هنگامي كه چنين اتفاقي افتاد او (عايشه) را به مأمنش بازگردان›.(5)
ابن ابي الحديد مي‌گويد: ‹از پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) ثابت شده كه خطاب به
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مناقب خوارزمي، ص 175 .
2. تاريخ ابن كثير، ج 7، ص 338؛ كنز العمال، ج 11، ص 292 .
3. تاريخ مدينة دمشق، ج 12، ص 367؛ البداية و النهاية، ج 7، ص 337.
4. تاريخ ابن كثير، ج7، ص339؛ كنز العمال، ج13، ص110؛ الرياض النضرة، ج3، ص198.
5. مسند احمد، ج 7، ص 537؛ مجمع الزوائد، ج 7، ص 224؛ المعجم الصغير، ج 1، ص 332؛ كنز العمال، ج 11، ص 196 .
________________________________________ 162 ________________________________________
علي ( عليه السلام ) فرمود: ‹تقاتل بعدي الناكثين والقاسطين والمارقين› ( 1 )؛ ‹تو بعد از من با ناكثين و قاسطين و مارقين قتال خواهي كرد›.
مي‌دانيم كه مقصود از ‹ناكثين› عهدشكنان؛ يعني اصحاب جمل و عايشه هستند. و مقصود از ‹قاسطين› ظالمان؛ يعني همان اصحاب صفّين و پيروان معاويه مي‌باشند. و مقصود از ‹مارقين› خارج شوندگان از دين، همان خوارج و اصحاب نهروان است.
در نتيجه از اين احاديث استفاده مي‌شود حضرت علي ( عليه السلام ) از طرف پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مأمور به جنگيدن با اين سه دسته بوده است.
10 . دفاع از ابن ملجم
ابن تيميه مي‌گويد:
آن كسي كه علي را كشت، نماز به جاي مي‌آورد و روزه مي‌گرفت و قرائت قرآن مي‌كرد. علي را به اعتقاد اينکه خدا و رسولش كشتن او را دوست دارند، به قتل رسانيد....(2)
او در جايي ديگر ابن ملجم را از عابدترين مردم معرفي كرده است.(3)
پاسخ
سخن ابن تيميه در حالي است كه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) در حديث صحيح
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. شرح ابن ابي الحديد، ج 13، ص 183، شرح خطبه 283.
2. منهاج السنة، ج 7، ص 153.
3. همان، ج 5، ص 47.
________________________________________ 163 ________________________________________
السند1 ابن ملجم را با تعبير ‹اشقي الناس›؛ ‹شقي‌ترين مردم› توصيف كرده است، همان‌گونه كه قرآن همين تعبير را درباره قاتل شتر صالح در ميان قوم ثمود به كار برده است.
اين مضمون را ابن ابي حاتم، ابن مردويه، بغوي، ابونعيم، طبراني و سيوطي از اين افراد در ‹درّ المنثور› در ذيل آيه شريفه: (إِذِ انْبَعَثَ أَشْقاها) و ابن عبدالبر و ابن اثير در ترجمه امام علي ( عليه السلام ) از كتاب ‹الاستيعاب› و در ‹اسد الغابة› و طحاوي در ‹مشكل الآثار› و ديگران درباره ابن ملجم نقل كرده‌اند.(2)
11. دفاع از بني‌اميه
ابن تيميه از بني‌اميه بسيار دفاع كرده و آنان را مدح نموده است. او مي‌گويد: ‹همانا بني‌اميه متولّي جميع اراضي اسلام شدند و دولت در زمان آنان عزيز بود›.(3)
او همچنين مي‌گويد:
سنّت قبل از دولت بني‌عباس ظاهرتر بود تا دولت آنان...؛ زيرا در دولت بني‌عباس بسياري از شيعه و ديگران از اهل بدعت وارد شده بودند.(4)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مسند احمد، ج 1، ص 130؛ خصائص نسائي، ص 39؛ طبقات ابن سعد، ج 3، ص 21.
2. مشكل الآثار، ج 1، ص 351.
3. منهاج السنة، ج 8، صص 238 ـ 242.
4. همان، ج 4، ص 130.
________________________________________ 164 ________________________________________
او همچنين در جايي ديگر نزول آيه: (وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ) را در شأن بني‌اميه انكار كرده و اين‌گونه تفسير را از تحريفات شيعه در قرآن بر شمرده است.(1)
پاسخ
تفسير ‹شجره ملعونه› به بني‌اميه از بسياري از اهل سنّت وارد شده است؛ از قبيل:
حاكم نيشابوري2، خطيب بغدادي3، فخر رازي4، خازن5، و سيوطي.(6) بلكه طبق قول ابي‌الفداء اين تفسير مورد اجماع مفسّرين است.(7)
چنان‌كه مطابق برخي از روايات، پيامبر اكرم ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مروان و پدرش را به طور خصوص لعن كرده است.(8)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. همان، ج 3، ص 404.
2. المستدرك علي الصحيحين، ج 4، ص480.
3. تاريخ بغداد، ج 6، ص 271 و ج 8، ص 280.
4. تفسير فخر رازي، ذيل آيه.
5. تفسير خازن، ذيل آيه.
6. درّ المنثور، ذيل آيه.
7. تاريخ ابي الفداء، ج 3، ص 115.
8. مسند احمد، ج 2، ص 385 ؛ مستدرك حاكم، ج 4، ص 480.
________________________________________ 165 ________________________________________
اعتراف بزرگان اهل سنت به ناصبي بودن ابن تيميه
بدين جهت است كه عدّه‌اي از علماي اهل سنّت نيز به ناصبي بودن و معاند بودن ابن تيميه نسبت به اهل بيت ( عليهم السلام ) اعتراف كرده‌اند. اينك به برخي از عبارات آنها اشاره مي‌كنيم:
1. ابن حجر عسقلاني
او در بخشي از شرح حال ابن تيميه مي‌گويد: ‹چه بسيار از مبالغه‌اش در توهين كلام رافضي (علامه حلّي) كه منجر به تنقيص و توهين به علي شد›.(1)
و در جايي ديگر مي‌گويد: ‹ابن تيميه در حقّ علي ( عليه السلام ) مي‌گويد: او بر نص قرآن در هفده مورد اشتباهاتي داشته است›.(2)
در جايي ديگر مي‌گويد:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. لسان الميزان، ج 6، صص 319 و 320.
2. الدرر الكامنة، ج 1، ص 153.
________________________________________ 166 ________________________________________
مردم درباره ابن تيميه اختلاف دارند: برخي او را به تجسيم نسبت مي‌دهند و گروهي نيز او را به كفر و عده‌اي به نفاق نسبت داده‌اند، به جهت نسبت ناروايي كه به علي ( عليه السلام ) مي‌دهد.(1)
2. ابن حجر هيتمي
او درباره ابن تيميه مي‌گويد: ‹وي كسي است كه خداوند متعال، او را خوار و گمراه و كور و كر و ذليلش كرد. صاحبان علم به اين مطلب تصريح نموده‌اند›.(2)
3. علامه زاهد كوثري
او در بخشي از كلماتش در ردّ ابن تيميه مي‌گويد: ‹... از كلمات او آثار بُغض و دشمني با علي ( عليه السلام ) ظاهر مي‌گردد›.(3)
4. شيخ عبدالله غماري
او در بخشي از ردّيه اش عليه ابن تيميه مي‌گويد: ‹علماي عصرش او را به جهت انحرافش از علي ( عليه السلام ) به نفاق نسبت دادند›.(4)
5. حسن بن علي سقّاف
او مي‌گويد:
ابن تيميه كسي است كه او را شيخ الاسلام مي‌نامند و گروهي نيز
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. الدرر الكامنة، ج 1، ص 155.
2. الفتاوي الحديثية، ص 114.
3. الحاوي في سيرة الطحاوي، ص 26.
4. الرسائل الغمارية، صص 120 و 121.
________________________________________ 167 ________________________________________
به كلماتش استدلال مي‌كنند؛ در حالي كه او ناصبي و دشمن علي است و به فاطمه(ها) نسبت نفاق داده است.(1)
6. علامه شيخ كمال الحوت
او نيز در ردّ خود بر ابن تيميه بابي را به نام (افتراءات ابن تيميه بر امام علي ( عليه السلام ) ) به اين موضوع اختصاص داده است.(2)
7. شيخ عبدالله حبشي
او مي‌گويد: ‹ابن تيميه، علي بن ابي طالب ( عليه السلام ) را سرزنش مي‌كرد و مي‌گفت: جنگ‌هاي او به ضرر مسلمين بوده است›.(3)
8. حسن بن فرحان مالكي
سليمان بن صالح خراشي در كتاب خود در دفاع از ابن تيميه مي‌گويد: ‹از شيخ حسن مالكي شنيدم كه در يكي از مجالس مي‌گفت: در ابن تيميه مقداري نصب و عداوت علي وجود دارد›.(4)
حكم بغض اميرمؤمنان علي ( عليه السلام )
با مراجعه به روايات اهل سنّت پي مي‌بريم كه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) عموم مردم را از بغض و عداوت و دشمني با حضرت علي ( عليه السلام ) منع كرده است. اينك به ذكر برخي از روايات اشاره مي‌كنيم.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. التنبيه و الرّد، سقاف، ص 7.
2. التوفيق الربّاني في الردّ علي ابن تيميه، ص 85.
3. المقالات السنية، ص 200.
4. نحو انقاذ التاريخ الاسلامي، ص 35.
________________________________________ 168 ________________________________________
1. ابو رافع مي‌گويد: ‹رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) علي را به عنوان امير بر يمن فرستاد، با حضرت شخصي از قبيله اسلم به نام عمرو بن شاس اسلمي حركت كرد. او از يمن بازگشت؛ در حالي كه علي ( عليه السلام ) را مذمّت نموده و شكايت مي‌كرد. رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) كسي را به سوي او فرستاد و فرمود: ‹خفه شو اي عمرو! آيا از علي ظلمي در حكم يا لغزشي در تقسيم مشاهده كردي؟› او گفت: ‹هرگز›. حضرت فرمود: ‹پس براي چه مطلبي را مي‌گويي كه به من رسيده است؟› او گفت: ‹جلوي بغضم را نمي‌توانم بگيرم›. حضرت چنان غضبناك شد كه نتوانست جلوي خود را بگيرد به حدّي كه غضب در چهره او نمايان شد، آن گاه فرمود:
‹من أبغضه فقد أبغضني ومن أبغضني فقد أبغض الله، ومن أحبّه فقد أحبّني، ومن أحبّني فقد أحبّ الله تعالي.(1)
هر كس علي را دشمن بدارد به طور حتم مرا دشمن داشته و هر كس مرا دشمن بدارد به طور حتم خدا را دشمن داشته است. و هر كس علي را دوست بدارد به طور حتم مرا دوست داشته است و هر كس مرا دوست بدارد به طور حتم خدا را دوست داشته است.
2. رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود:
يا علي! أنت سيّد في الدنيا، سيّد في الآخرة، حبيبك حبيبي وحبيبي حبيب الله وعدوّك عدوّي، وعدوّي عدوّ الله، والويل لمن أبغضك بعدي.(2)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1 . مجمع الزوائد، ج 9، ص 174 .
2 . مستدرك حاكم، ج 3، ص 138 .
________________________________________ 169 ________________________________________
اي علي تو آقاي در دنيا و آقاي در آخرتي، دوستدار تو دوستدار من است و دوستدار من دوستدار خداست و دشمن تو دشمن من است و دشمن من دشمن خداست و واي بر كسي كه بعد از من تو را دشمن بدارد.
3. و نيز فرمود:
يا علي! طوبي لمن أحبّك وصدق فيك وويل لمن أبغضك وكذب فيك.(1)
اي علي! خوشا به حال كسي كه تو را دوست داشته و در مورد تو راست بگويد و واي بر كسي كه تو را دشمن داشته و در مورد تو دروغ بگويد.
4. همچنين به سند صحيح از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل شده كه بعد از حديث غدير و ابلاغ ولايت حضرت علي ( عليه السلام ) فرمود:
اللّهمّ وال من والاه، وعاد من عاداه...(2)
بار خدايا! دوست بدار هر كس كه علي را دوست بدارد و دشمن بدار هر كس كه علي را دشمن دارد...
اين حداقلّ معنايي است كه مي‌توان براي اين حديث كرد.
5. و نيز فرمود: ‹عادي الله من عادي عليّ› ( 3 )؛ ‹خدا دشمن بدارد كسي را كه علي را دشمن بدارد›.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. مستدرك حاكم، ج 3، ص 145 ؛ مسند ابي يعلي، ج 2، ص 259 .
2. سنن ابن ماجه، ج1، ص43، ؛ مسند احمد، ج6، ص401 ؛ مستدرك حاكم، ج3، ص118.
3. كنز العمال، ج 11، ص 601 .
________________________________________ 170 ________________________________________
6. ابن عساكر از محمّد بن منصور نقل كرده كه گفت: ما نزد احمد بن حنبل بوديم كه شخصي به او گفت: اي اباعبدالله! چه مي‌گويي درباره حديثي كه روايت مي‌شود كه علي ( عليه السلام ) فرمود: ‹من تقسيم كننده آتشم؟› او گفت: ‹چه چيز باعث شده كه اين حديث را انكار مي‌كنيد؟ آيا براي ما روايت نشده كه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) خطاب به علي ( عليه السلام ) فرمود: ‹لايحبّك إلاّ مؤمن ولايبغضك إلاّ منافق›؛ ‹دوست ندارد تو را مگر مؤمن و دشمن ندارد تو را مگر منافق›.
ما گفتيم: ‹آري›. احمد گفت: ‹پس مؤمن كجاست؟› گفتند: ‹در بهشت›. گفت: ‹و منافق كجاست؟› گفتند: ‹در آتش›. احمد گفت: ‹پس علي تقسيم كننده آتش است›.(1)
صفات دشمنان حضرت علي ( عليه السلام )
با مراجعه به روايات پي مي‌بريم كه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) صفات و خصوصياتي را براي دشمنان حضرت علي ( عليه السلام ) ذكر كرده است، اينك به برخي از آنها اشاره مي‌كنيم:
1. خبث ولادت
ابن عباس از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) روايت كرده كه خطاب به حضرت علي ( عليه السلام ) فرمود:
لايبغضك من العرب إلاّ دعي ولا من الانصار إلاّ يهودي ولا من سائر الناس إلاّ شقي.(2)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تاريخ دمشق، ج 42، ص 301 ؛ طبقات الحنابله، ج 1، ص 320.
2. مناقب خوارزمي، ص 323 .
________________________________________ 171 ________________________________________
دشمن ندارد تو را از عرب مگر زنازاده، و از انصار مگر يهودي و از ساير مردم مگر انسان با شقاوت.
ابن عساكر از ثابت و او از انس نقل كرده كه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) علي را در روز خيبر معرفي كرد و فرمود:
... يا ايّها الناس! إمتحنوا أولادكم بحبّه، فإنّ عليّاً لايدعو إلي ضلالة، ولايبعد عن هدي، فمن أحبّه فهو منكم ومن أبغضه فليس منكم.
اي مردم! فرزندان خود را با حبّ علي امتحان نماييد؛ زيرا علي شما را دعوت به ضلالت نمي‌كند و از هدايت دور نمي‌نمايد. پس هر فرزندي كه او را دوست بدارد او از شما است و هر فرزندي كه او را دشمن بدارد از شما نيست.
انس بن مالك مي‌گويد: بعد از خيبر كسي بود كه فرزند خود را بر شانه‌اش سوار مي‌كرد، آن‌گاه در بين راه علي مي‌ايستاد و چون نظرش به حضرت مي‌افتاد بچه را رو به او كرده و مي‌گفت: ‹اي فرزندم! آيا اين مردي كه مي‌آيد را دوست داري؟› اگر بچه مي‌گفت: آري، او را مي‌بوسيد و اگر مي‌گفت: خير، او را بر زمين مي‌زد و به او مي‌گفت: ‹برو به مادرت ملحق شو، و پدرت را به اهل مادرت ملحق مكن؛ زيرا من به فرزندي كه علي بن ابي طالب را دوست ندارد احتياج ندارم›.(1)
2. نفاق
اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) در حديثي مي‌فرمايد:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. تاريخ دمشق، ج 42، ص 288 .
________________________________________ 172 ________________________________________
والّذي فلق الحبّة وبرأ النسمة، إنّه لعهد النبي الأمي إلي: إنّه لايحبّني إلاّ مؤمن ولايبغضني إلاّ منافق.(1)
قسم به كسي كه دانه را شكافت و مردم را به خوبي خلق كرد، همانا عهدي است از جانب پيامبر امّي به من كه دوست ندارد مرا مگر مؤمن و دشمن ندارد مرا مگر منافق.
امّ سلمه مي‌گويد: رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) هميشه مي‌فرمود: ‹لايحبّ عليّاً منافق ولايبغضه مؤمن› ( 2 )؛ ‹هيچ گاه منافق علي را دوست ندارد و مؤمن نيز او را دشمن ندارد›.
ابوذر غفاري مي‌گويد:
ماكنّا نعرف المنافقين علي عهد رسول الله ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) إلاّ بثلاث: بتكذيبهم الله ورسوله، والتخلّف عن الصلاة، وبغضهم علي بن أبي طالب.(3)
ما منافقين را در عهد رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) تنها با سه خصلت مي‌شناختيم: به تكذيب خدا و رسول و تخلّف از نماز و بغض علي بن ابي طالب.
ابوسعيد خدري مي‌گويد: ‹كنّا نعرف المنافقين ـ نحن معشر الأنصار ـ ببغضهم عليّ› ( 4 )؛ ‹ما جماعت انصار، منافقين را با دشمني علي مي‌شناختيم›.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. صحيح مسلم، ج 1، ص 120، كتاب الايمان؛ سنن ترمذي، ج 5، ص 601؛ مسند احمد، ج1، ص 135؛ سنن ابن ماجه، ج 1، ص 42.
2. سنن ترمذي، ج 5، ص 549؛ المصنّف، ابن ابي‌شيبة، ج12، ص77.
3. الرياض النضرة، ج 3، ص 167؛ كنز العمال، ج 13، ص 106.
4. سنن ترمذي، ج 5، ص 593.
________________________________________ 173 ________________________________________
3. فسق
ابوسعيد خدري از رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) نقل كرده كه فرمود: ‹لايبغض عليّاً إلاّ منافق أو فاسق أو صاحب دني› ( 1 )؛ ‹علي را به جز منافق يا فاسق يا دنياطلب دشمن ندارد›.
1. تاريخ دمشق، ج 42، ص 285 .
________________________________________ 174 ________________________________________

كتابخانه تخصصي حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > دشمني ابن تيميه با اهل بيت

________________________________________ 175 ________________________________________
کتابنامه
* قرآن کريم.
1. ابن تيميه (حياته وعقائده)، صائب عبدالحميد، قم، موسسة الغدير.
2. بيعة علي بن ابي طالب ( عليه السلام ) في ضوء الروايات الصحيحة، حسن بن فرحان، مکتبة التوبة، رياض، مملکة العربية السعودية، سال 1417ه‍‍ .ق.
3. تاريخ امام علي ( عليه السلام ) از تاريخ دمشق، ابن عساکر دمشقي، بيروت، موسسة المحمودي.
4. تاريخ دمشق، ابن عساکر دمشقي، بيروت، دار الفکر.
5. حلية الأولياء، ابونعيم اصفهاني، بيروت، دار الکتاب العربي.
6. الدرر الکامنة، ابن حجر عسقلاني، دار الکتب العلمية، بيروت، لبنان، چاپ اول، سال 1418ه‍ق.
7. سلسلة الأحاديث الصحيحة، محمد ناصر الباني، رياض، دار الوطن.
8. سنن ابن ماجه، بيروت، دار الفکر.
9. سنن ابوداوود، بيروت، دار الفکر.
السنن الکبري، نسائي، بيروت، دار الکتب العلمية.
________________________________________ 176 ________________________________________
1.
سنن دارمي، دار الکتاب العربي.
2. سير اعلام النبلاء، ذهبي، بيروت، موسسة الرسالة.
3. شعب الايمان، بيهقي، بيروت، دار الکتب العلمية.
4. شيعه‌شناسي و پاسخ به شبهات، علي اصغر رضواني، قم مشعر.
5. صحيح ابن حبان، موسسة الرسالة.
6. صحيح بخاري، محمد بن اسماعيل بخاري، اليمامة، دار ابن کثير.
7. صحيح صفة صلاة النبي، حسن بن علي سقاف شافعي.
8. صحيح مسلم، مسلم بن حجاج قشيري، بيروت، دار احياء التراث العربي.
9. کتاب الوافي بالوفيات، صلاح الدين خليل بن ايبک صفدي، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1420.
10. مجمع الزوائد، هيثمي، دار الريان للتراث.
11. مسند احمد بن حنبل، مصر، موسسة قرطبة.
12. مسند طيالسي، بيروت، دار المعرفة.
13. منهاج السنة النبوية، ابن تيمية، دار قرطبه.
نحو انقاذ التاريخ الاسلامي، حسن بن فرحان مالکي، موسسة اليمامة الصحفية، ري

دیدگاه ها

عالی بود

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br><em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
4 + 3 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .