آیا مامون شیعه بوده؟

آيا مأمون شيعه بوده است؟ شهيد مطهري در كتاب سيره ائمه اطهار ـ عليهم السّلام ـ مي فرمايند: مأمون شيعه بوده و مناظراتي را هم با اهل تسنن داشته است كه هيچ يك از علماي شيعه اين چنين مناظراتي را نداشته اند؟

عباسيان در آغاز با نام «اهل بيت» و با انگيزه خونخواهي شهيدان علوي و با شعار «الرضا من آل محمد ـ صلي الله عليه و آله ـ » روي كار آمدند و چون خود در ميان مسلمانان از وجهه و اعتبار برخوردار نبودند، براي پيشبرد آرمان خويش از وجهه و محبوبيت اهل بيت و علويان بهره مي جستند و خون هاي پاك آنان را وسيله تلاش جهت رسيدن به حكومت قرار داده بودند.
ولي همين كه به حكومت دست يافتند و بر مركب آرزو سوار شدند، با شيوه هاي گوناگون، علويان را از عرصه سياست دور كردند و نسبت به سادات علوي و طرفداران اهل بيت مانند: بني اميه سياست خشونت آميز و خونيني در پيش گرفتند و به خاندان علي ـ عليه السّلام ـ كمال شدّت را معمول داشتند. چون علويان را منبع خطر مي دانستند سخت از آنان بيمناك بودند.( [1] )
اين سياست كهنه و هفتاد ساله عباسيان درباره علويين بود، اما پس از آن همه كشتار خلفاي عباسي كه مي كوشيدند، نسل علي ـ عليه السّلام ـ را ريشه كن و يكسره نابود سازند، ناگهان مأمون دفتر تاريخ و دفتر سياست نياكانش را ورق زد و به امام رضا ـ عليه السّلام ـ با اصرار زياد پيشنهاد كرد كه خلافت را بپذيرد و چون اين پيشنهاد پذيرفته نشد، ناچار او را به سِمَت ولايتعهدي خود برگزيد و لباس سياه را كه شعار پدران و نياكان خود بود، به لباس سبز به نشانه سادات علوي تغيير داد.
از همين رو بايد انگيزه اصلي اين گزينش توسط مأمون روشن شود. آيا او واقعاً شيعه بوده و از طرفداران اهل بيت بود يا انگيزه هاي ديگري داشته است؟
چهره رياكار مأمون انگيزه اصلي اين گزينش را در طول سيزده قرن بر مورّخان و سيره نويسان پوشيده نگه داشته است بدين جهت مورّخان از قرن سوم هجري تاكنون در اين باره، نظريات گوناگوني اظهار داشته اند.
استاد مطهّري عقيده داشت كه در مأمون تمايل شيعي بوده است، نه اينكه شيعه مذهب بوده است. چون مأمون عالم و دانشمند بود و به مباحث عقلي و استدلالي علاقه داشت، به همين خاطر كه شيعه هم بر پايه عقل و استدلال استوار بود، به شيعه متمايل بود. عين عبارت استاد مطهّري اين است كه مي فرمايد: «در اينكه در مأمون تمايل روحي و فكري هم به تشيع بوده باز بحثي نيست.» [2]
بعد استاد مطهّري براي اين نظر خود به مناظرات مأمون با علماي اهل سنت استدلال مي كند. برخي از مورّخين معاصر عقيده دارند كه مأمون در حدّ عقيده به تفضيل شيعه بوده است، به اين معنا كه اميرالمؤمنين حضرت علي ـ عليه السّلام ـ براي ولايت و خلافت از همه خلفا شايسته تر بود. [3]
دلايلي كه بر شيعه بودن مأمون ذكر گرديده است از قرار ذيل مي باشد:
1ـ او در بغداد مجلسي از فقها و علما آراست تا تفضيل امام علي ـ عليه السّلام ـ را بر ساير صحابه اثبات كند.
2ـ وقتي به عراق آمد و حاضر شد كه در اداره مملكت اسلامي از ديگران استفاده كند، در كنار هر يك از آنها، يك شيعه قرار داد.
3ـ در سال 211 رسماً اعلام كرد كه امام علي ـ عليه السّلام ـ برترين اصحاب رسول خداست. او خواست تا لعن بر معاويه را بر در و ديوار بنويسند.
4ـ زني كه براي گرفتن حق خود نزد مأمون آمده بود ضمن شعري به حق نبي، وصي، حق حسن و حسين، و حق كساني كه حقشان غصب شده و حق اهل كساء قسم داد. اين امر شدّت تشيع را نسبت به مأمون نشان مي دهد.[4]
ولي در عين حال همه اين تظاهرها و رياكاري ها براي نگه داشتن پايه هاي حكومت بود. مأمون وقتي كثرت شيعه را ديد و دانست كه حضرت رضا ـ عليه السّلام ـ مورد توجه و محبوب مردم است و مردم از پدر او (هارون) ناراضي هستند و نسبت به حكومت هاي قبلي بني عباس اظهار دشمني مي كنند، ظاهراً روش تفاهم و دوستي با علويان را برگزيد و بدين طريق افكار عمومي را متوجّه خود ساخت، و از دَرِ نفاق و ريا اظهار تشيع نموده و از خلافت، حقانيت، و برتري علي ـ عليه السّلام ـ بر ابوبكر و عمر دفاع مي كرد، وقتي مسأله ي واگذاري خلافت و سپس ولايتعهدي را مطرح نمود، در حقيقت او هدفي جز حفظ قدرت و تثبيت موقعيت خود نداشت، و سرانجام نيز امام رضا ـ عليه السّلام ـ را به وسيله زهر مسموم ساخت. در هر حال همين ملايمت و نرمش ظاهري، موجب فراهم شدن زمينه ي نسبتاً مناسبي براي ترويج و نشر عقايد شيعه گرديد. [5]

-------------------------------------------------------------------
[1] - الهامي، داود، سيري در تاريخ تشيع، انتشارات مكتب اسلام، چ اوّل، 1375، ص600.
[2] - مطهّري، مرتضي، مجموعه آثار، انتشارات صدرا، چ اول، 78، ج18، ص118.
[3] - جعفريان، رسول، تاريخ تشيع در ايران، ج1، ص280.
[4] - تاريخ تشيع در ايران، ص280.
[5] - رباني گلپايگاني، علي، فرق و مذاهب كلامي، مركز جهاني علوم اسلامي. چ سوّم، 83، ص48..

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br><em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
1 + 16 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .